Wprawnym Okiem Historyka W walkach przeciwko powstańcom warszawskim brali udział niektórzy kryminaliści niemieccy, pełniący w KL Auschwitz głównie funkcję kapo lub blokowych, którzy po zwolnieniu z obozu zostali skierowani do służbyw SS-Sonderkommando „Dirlewanger”. Do nich należeli Fritz Biesgen (nr obozowy 4), który zmarł po wojniew Bremie w 1964 r. oraz Arno Böhm (nr obozowy 8), były fryzjer komendanta Rudolfa Hössa, a pod koniec powstania kierowca SS-Oberführera Oskara Dirlewangera. Niektórzy zostali nawet odznaczeni.
W dniu 14 września 1944 r. podczas walk z powstańcami zginął Wienand Jansen (nr obozowy 14), poważne rany odniósł także August Müller (nr obozowy 22). Po wojnie z kolei sądzony był za zbrodnie popełnione w obozie Auschwitz inny z uczestników tych walk Bernhard Bonitz (nr obozowy 6). Dokładną liczbę niemieckich więźniów kryminalistów (Berufsverbrecher – BV), którzy z różnych transportów zostali zwolnieni z obozu i tłumili Powstanie Warszawskie trudno jest ustalić.
Fritz Biesgen urodził się 15 września 1900 r. w Broch (obecnie dzielnica Mülheim an der Ruhr), robotnik. W KL Auschwitz pełnił funkcję m.in. kapo kuchni dla więźniów, którym starał się pomagać. Po zwolnieniu z obozuw sierpniu 1944 r., brał udział w tłumieniu powstania, za co otrzymał nawet nominację do Krzyża Żelaznego II klasy. Po wojnie pracował jako robotnik portowy w Bremie, gdzie zmarł 14 kwietnia 1964 r.
Bernhard Bonitz urodził się 11 czerwca 1907 r. w Chemnitz, z zawodu piekarz. Zwolniony z KL Auschwitz 12 czerwca 1944 r. Za udziałw walkach przeciwko powstańcom otrzymał nominację do Krzyża Żelaznego II klasy. Sądzony za liczne zbrodnie popełnione w KL Auschwitz we Frankfurcie nad Menem w latach 1967-1968. Skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności, zmarł 20 marca 1971 r. w Hövelhof.
Arno Böhm urodził się 4 grudnia 1913 r. we Frankfurcie nad Menem,z zawodu fryzjer. W KL Auschwitz słynął z okrucieństwa wobec więźniów. Zwolniony z obozu w 1944 r., brał udział w tłumieniu powstania. Po wojnie przeciwko niemu było prowadzone śledztwo przez prokuraturę we Frankfurcie, lecz zostało ono umorzone, ponieważ podejrzany zmarł 28 sierpnia 1963 r.
Wienand Jansen urodził się 10 czerwca 1907 r. w Sterkrade (obecnie dzielnica Oberhausen). W KL Auschwitz pełnił funkcję oberkapo komanda murarzy, które m.in. budowało osiem nowych bloków na placu apelowymi przygotowało piwnice bloku nr 11 na obozowy areszt. Podczas tych prac budowlanych spowodował śmierć wielu więźniów. Zginął w walkachz powstańcami wieczorem14 września 1944 r. na terenie pruszkowskich Tworek. Pośmiertnie otrzymał nominację do Krzyża Zasługi II klasy.
August Müller urodził się 20 listopada 1900 r. Iserlohn, z zawodu marynarz, pracował także jako kelner. W KL Auschwitz pełnił funkcję kapo magazynu materiałów budowlanych, sadysta, bezwzględny wobec więźniów. Przeniesiony 11 czerwca 1943 r. do KL Sachsenhausen, gdzie przeszedł przeszkolenie wojskowe. Podczas walk z powstańcami został postrzelonyw głowę. Przebywał w sowieckiej niewoli, z której powrócił do Hamburga, gdzie popełnił samobójstwo 4 grudnia 1945 r.
Wymienieni powyżej kryminaliści niemieccy zostali przywiezieni z obozu Sachsenhausen do KL Auschwitz 20 maja 1940 r., fotografie obozowe trzech z nich zachowały się.
Bibliografia: Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu; A. Domagała, Należał do przeciętnie złych … Śladem pierwszych trzydziestu więźniów funkcyjnych z KL Auschwitz, Oświęcim 2024; S. Kłodziński, Rola kryminalistów niemieckich w początkach obozu oświęcimskiego, „Przegląd Lekarski” 1974 nr 1.
Adam Cyra
Oświęcim, 17 września 2026 r.