{"id":768,"date":"2009-08-26T21:33:21","date_gmt":"2009-08-26T20:33:21","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=768"},"modified":"2025-10-17T10:15:23","modified_gmt":"2025-10-17T10:15:23","slug":"kolega-szkolny-esesmana-z-kl-auschwitz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2009\/08\/26\/kolega-szkolny-esesmana-z-kl-auschwitz\/","title":{"rendered":"Kolega szkolny esesmana z KL Auschwitz"},"content":{"rendered":"
\n

Wydany niedawno komiks \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 w cieniu zag\u0142ady\u201d, przedstawia histori\u0119 obozowej mi\u0142o\u015bci Edka Gali\u0144skiego i Mali Zimetbaum, kt\u00f3rzy podj\u0119li 65 lat temu ucieczk\u0119 z KL Auschwitz w dniu 24 czerwca 1944 r.<\/strong><\/p>\n

O tej romantycznej historii dowiedzia\u0142 si\u0119 niedawno pan Franciszek Kramarczyk, maj\u0105cy obecnie dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat, kt\u00f3ry mieszka w Brzeszczach. Ze zdumieniem przeczyta\u0142, \u017ce ta sensacyjna ucieczka by\u0142a mo\u017cliwa dzi\u0119ki pomocy, kt\u00f3rej udzieli\u0142 Edkowi i Mali podczas przygotowa\u0144 do jej realizacji esesman Edward Lubusch, pochodz\u0105cy z Bielska. Pan Franciszek Kramarczyk by\u0142 jego koleg\u0105 szkolnym i obydwaj ucz\u0119szczali w latach 1936-1939 do zawodowej szko\u0142y mechanicznej w tym mie\u015bcie.<\/p>\n

<\/p>\n

Obozowa mi\u0142o\u015b\u0107<\/p>\n

Edward Gali\u0144ski (nr 531) pracowa\u0142 w KL Auschwitz w obozowej \u015blusarni. Jej szefem by\u0142 esesman Edward Lubusch, Niemiec rodem z Bielska, niewiele starszy od Edka Gali\u0144skiego, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 tym, \u017ce nie zn\u0119ca\u0142 si\u0119 nad wi\u0119\u017aniami, a wr\u0119cz im pomaga\u0142.<\/p>\n

Mala Zimetbaum (nr 19880) by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105. Dzi\u0119ki ujmuj\u0105cej powierzchowno\u015bci oraz znajomo\u015bci kilku j\u0119zyk\u00f3w obcych zosta\u0142a zatrudniona w obozie kobiecym jako t\u0142umaczka i goniec. Funkcja ta wi\u0105za\u0142a si\u0119 z przywilejem poruszania si\u0119 po terenie obozowym.<\/p>\n

Edward Gali\u0144ski pracowa\u0142 w \u015blusarni na terenie obozu macierzystego w O\u015bwi\u0119cimiu. Pod koniec 1943 r. zacz\u0105\u0142 si\u0119 stara\u0107, co wkr\u00f3tce dosz\u0142o do skutku, o przeniesienie do komanda instalator\u00f3w w Brzezince. Mia\u0142 bowiem nadziej\u0119, \u017ce st\u0105d uda mu si\u0119 \u0142atwiej zorganizowa\u0107 ucieczk\u0119.<\/p>\n

Ucieczka<\/p>\n

W po\u0142owie lutego 1944 r. Edward Gali\u0144ski porozumia\u0142 si\u0119 ze wspomnianym ju\u017c esesmanem Edwardem Lubuschem, kt\u00f3ry nielegalnie przekaza\u0142 mu mundur esesma\u0144ski i pistolet z kilkoma nabojami. Dat\u0119 ucieczki wyznaczono na czerwiec tego\u017c roku. Edward Gali\u0144ski, przebrany w dostarczony mundur jako lepiej znaj\u0105cy j\u0119zyk niemiecki, mia\u0142 jako rzekomy esesman wyprowadzi\u0107 z obozu Mal\u0119 Zimetbaum.<\/p>\n

Edward Gali\u0144ski i Mala Zimetbaum poznali si\u0119 na prze\u0142omie 1943 i 1944 r. \u201eKocham i jestem kochana\u201d \u2013 wyzna\u0142a Mala jednej ze wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniarek. W dniu 24 czerwca 1944 r. Mala ubra\u0142a si\u0119 w przygotowany wcze\u015bniej kombinezon roboczy. Edek w\u0142o\u017cy\u0142 otrzymany od Lubuscha esesma\u0144ski mundur i przypi\u0105\u0142 do pasa kabur\u0119, w kt\u00f3rej by\u0142 pistolet z nabojami. Niestety, po dw\u00f3ch tygodniach zostali schwytani.<\/p>\n

Obozowe gestapo chcia\u0142o wymusi\u0107 zeznania, sk\u0105d Edek wzi\u0105\u0142 mundur SS i pistolet, lecz ani on, ani Mala nie zdradzili nikogo.<\/p>\n

W drugiej po\u0142owie sierpnia 1944 r. w obozie m\u0119skim w Brzezince dla Edka Gali\u0144skiego postawiono szubienic\u0119, a nieopodal, w obozie kobiecym, drug\u0105 – dla Mali. Zgin\u0119li w tragicznych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n

Powojenne losy Edwarda Lubuscha<\/p>\n

Niedawno uda\u0142o si\u0119 tak\u017ce ustali\u0107 powojenne losy Edwarda Lubuscha, o kt\u00f3rym by\u0142y wi\u0119zie\u0144 obozu o\u015bwi\u0119cimskiego J\u00f3zef Garli\u0144ski w swojej znanej ksi\u0105\u017cce \u201eO\u015bwi\u0119cim walcz\u0105cy\u201d, t\u0142umaczonej r\u00f3wnie\u017c na j\u0119zyk angielski i francuski, napisa\u0142: \u201ePrzedstawiony obraz nie by\u0142by jednak pe\u0142ny, gdyby bardzo mocno nie podkre\u015bli\u0107, \u017ce w szeregach SS znajdowali si\u0119 tak\u017ce ludzie, kt\u00f3rzy od samego pocz\u0105tku, niezale\u017cnie od powodzenia na frontach i innych czynnik\u00f3w, wp\u0142ywaj\u0105cych na przebieg wojny, zachowali postaw\u0119 godn\u0105 i nie sprzeniewierzyli si\u0119 prawom ludzkim, kt\u00f3re obowi\u0105zuj\u0105 w ka\u017cdej sytuacji. SS-man\u00f3w takich by\u0142o niewielu i trudno si\u0119 temu dziwi\u0107\u201d.<\/p>\n

\"Kolega<\/a>
Edward Lubusch<\/figcaption><\/figure>\n

Jednym z takich nielicznych, jak twierdzi J\u00f3zef Garli\u0144ski, by\u0142 Edward Lubusch, kt\u00f3ry: \u201eszed\u0142 wi\u0119\u017aniom z pomoc\u0105 i u\u0142atwia\u0142 nielegaln\u0105 korespondencj\u0119. Kilka razy dostarcza\u0142 dokumenty, potrzebne przy ucieczkach. Sam przygotowywa\u0142 potajemnie opuszczenie swej jednostki i przedostanie si\u0119 do polskiej partyzantki, dzia\u0142aj\u0105cej w pobli\u017cu O\u015bwi\u0119cimia\u201d.<\/p>\n

Edward Lubusch rzeczywi\u015bcie opu\u015bci\u0142 esesma\u0144skie szeregi i uda\u0142o mu si\u0119 wst\u0105pi\u0107 do oddzia\u0142u AK. Dok\u0142adnych danych na ten temat nie ma. Wiadomo tylko, \u017ce kontakt ten umo\u017cliwi\u0142 mu ojciec jego \u017cony Hildegardy Kneblowskiej, by\u0142y zawodowy oficer Wojska Polskiego. W tym czasie \u017cona Lubuscha pracowa\u0142a w s\u0105dzie w K\u0119tach jako t\u0142umaczka w sprawach o drobne wykroczenia. Mieszka\u0142a wraz z synem W\u0142odzimierzem u ciotki w Wadowicach. Edward Lubusch zosta\u0142 aresztowany pod koniec 1944 r., kiedy odwiedzi\u0142 ich potajemnie noc\u0105, poniewa\u017c dom, w kt\u00f3rym mieszka\u0142a jego \u017cona i syn, ci\u0105gle obserwowali funkcjonariusze gestapo.<\/p>\n

By\u0142 s\u0105dzony w Bielsku i otrzyma\u0142 wyrok \u015bmierci, kt\u00f3rego jednak nie zd\u0105\u017cono wykona\u0107 i przed wkroczeniem \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej przewieziono go do wi\u0119zienia w Berlinie. Wiosn\u0105 1945 r. zwolniono go z wi\u0119zienia i powo\u0142ano do Volkssturmu. Edward Lubusch uciekaj\u0105c z p\u0142on\u0105cego Berlina, przy martwym \u017co\u0142nierzu polskim le\u017c\u0105cym na ulicy znalaz\u0142 dokumenty, wystawione na nazwisko Bronis\u0142aw \u017bo\u0142nierowicz, urodzony w 1913 r. w Kowaliszkach ko\u0142o Wilna.<\/p>\n

Jako rzekomy Bronis\u0142aw \u017bo\u0142nierowicz zdecydowa\u0142 si\u0119 na powr\u00f3t do Polski, gdzie przebywa\u0142a jego \u017cona Hildegarda i syn W\u0142odzimierz. Poda\u0142, \u017ce uko\u0144czy\u0142 pi\u0119\u0107 klas szko\u0142y powszechnej i wraca z rob\u00f3t przymusowych w Niemczech. Zdecydowa\u0142 si\u0119 osiedli\u0107 wraz z rodzin\u0105 na terenie wojew\u00f3dztwa pozna\u0144skiego, gdzie w 1948 r. urodzi\u0142a mu si\u0119 c\u00f3rka.<\/p>\n

\"Kolega<\/a>
Edward Lubusch jako pilot wycieczek<\/figcaption><\/figure>\n

Dopiero w 1956 r. rzekomi \u017bo\u0142nierowiczowie przenie\u015bli si\u0119 do Jeleniej G\u00f3ry, gdzie zamieszkali w zakupionej willi. Po pewnym czasie Bronis\u0142aw \u017bo\u0142nierowicz rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w jeleniog\u00f3rskim biurze podr\u00f3\u017cy \u201eOrbis\u201d jako pilot wycieczek zagranicznych. \u201eW domu \u2013 wspomina jego syn W\u0142odzimierz \u2013 nie by\u0142o \u017cadnego zdj\u0119cia sprzed i z czas\u00f3w wojny, \u017cadnego dokumentu, \u017cadnego \u015bladu Edwarda i Hildegardy Lubusch\u201d.<\/p>\n

Edward Lubusch zmar\u0142 10 marca 1984 r. we Wroc\u0142awiu i jako Bronis\u0142aw \u017bo\u0142nierowicz zosta\u0142 pochowany na cmentarzu w Jeleniej G\u00f3rze.<\/p>\n

Niezwyk\u0142y \u015bwiadek wspomina…<\/p>\n

\"Kolega<\/a>
Franciszek Kramarczyk, kolega szkolny esesmana z KL Auschwitz<\/figcaption><\/figure>\n

Wspomniany na pocz\u0105tku pan Franciszek Kramarczyk postanowi\u0142 19 sierpnia 2009 r. przyjecha\u0107 do Muzeum i przekaza\u0107 jego pracownikom swoje wspomnienia sprzed siedemdziesi\u0119ciu laty zwi\u0105zane ze swoim koleg\u0105 szkolnym Edwardem Lubuschem. W klasie by\u0142o tylko kilku Polak\u00f3w, pozostali to uczniowie z rodzin niemieckich, mieszkaj\u0105cych w Bielsku. W pierwszych miesi\u0105cach 1939 r. sytuacja w stosunkach polsko-niemieckich stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej napi\u0119ta. Nauczyciel prowadz\u0105cy w zawodowej szkole mechanicznej w Bielsku zaj\u0119cia z przysposobienia wojskowego poleci\u0142 uczniom, aby w rozmowach mi\u0119dzy sob\u0105 nie pos\u0142ugiwali si\u0119 j\u0119zykiem niemieckim. Ten zakaz wyra\u017anie lekcewa\u017cy\u0142 Edward Lubusch, na co zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 jego kolega Franciszek Kramarczyk i powiedzia\u0142 mu, \u017ce w szkole nie wolno m\u00f3wi\u0107 po niemiecku. S\u0142ysz\u0105c to Lubusch lekcewa\u017c\u0105co odpowiedzia\u0142: \u201eWasza mowa polska \u2013 to do rzyci, nasza niemiecka…\u201d lecz nie zd\u0105\u017cy\u0142 doko\u0144czy\u0107 zdania, poniewa\u017c otrzyma\u0142 mocne uderzenie w twarz od Kramarczyka i zacz\u0105\u0142 krwawi\u0107. Sprawa nabra\u0142a rozg\u0142osu i Edward Lubusch za swoje antypolsk\u0105 wypowied\u017a zosta\u0142 skre\u015blony z listy uczni\u00f3w tej szko\u0142y. Ponadto wyrokiem s\u0105dowym on sam i jego matka na sze\u015b\u0107 lat zostali pozbawieni praw obywatelskich.<\/p>\n

Podczas okupacji Franciszek Kramarczyk mieszkaj\u0105cy w Bielanach niespodziewanie zauwa\u017cy\u0142 ko\u0142o rodzinnego domu przechodz\u0105cego esesmana. Ze zdumieniem i przera\u017ceniem rozpozna\u0142 w nim Edwarda Lubuscha, kt\u00f3ry na szcz\u0119\u015bcie nie zwr\u00f3ci\u0142 na niego uwagi. P\u00f3\u017aniej nieraz widzia\u0142 go z oddali na terenie miasta O\u015bwi\u0119cimia, kiedy wraca\u0142 z pracy z zak\u0142ad\u00f3w chemicznych Buna-Werke w Monowicach. W ko\u0144cu Lubusch w jaki\u015b spos\u00f3b ustali\u0142 miejsce zatrudnienia Kramarczyka i postanowi\u0142 z nim porozmawia\u0107. Niemiecki majster, kt\u00f3remu s\u0142u\u017cbowo podlega\u0142 Kramarczyk nie wyrazi\u0142 zgody na tak\u0105 rozmow\u0119 i ostrzeg\u0142 Lubuscha, \u017ce jego pracownikowi nie mo\u017ce on zrobi\u0107 \u017cadnej krzywdy, poniewa\u017c ten doniesie o tym na gestapo. Do osobistego spotkania w\u00f3wczas nie dosz\u0142o.<\/p>\n

Franciszek Kramarczyk ju\u017c nigdy nie spotka\u0142 si\u0119 ze swoim koleg\u0105 szkolnym Edwardem Lubuschem, esesmanem z za\u0142ogi KL Auschwitz i dopiero prawie po siedemdziesi\u0119ciu latach od opisanych powy\u017cej wydarze\u0144, dowiedzia\u0142 si\u0119 o jego skomplikowanych powojennych losach. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej zmar\u0142 3 pa\u017adziernika 2014 r. i zosta\u0142 pochowany na cmentarzu komunalnym w Brzeszczach.<\/p>\n

Zdj\u0119cie Franciszka Kramarczyka: Pawe\u0142 Sawicki<\/em><\/p>\n

Adam Cyra<\/strong>
\nO\u015bwi\u0119cim, 26 sierpnia 2009 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wydany niedawno komiks \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 w cieniu zag\u0142ady\u201d, przedstawia histori\u0119 obozowej mi\u0142o\u015bci Edka Gali\u0144skiego i Mali Zimetbaum, kt\u00f3rzy podj\u0119li 65 lat temu ucieczk\u0119 z KL Auschwitz w dniu 24 czerwca 1944 r. O tej romantycznej historii dowiedzia\u0142 si\u0119 niedawno pan Franciszek Kramarczyk, maj\u0105cy obecnie dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat, kt\u00f3ry mieszka w Brzeszczach. Ze zdumieniem przeczyta\u0142, \u017ce ta sensacyjna …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":771,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[17,4,305,306,304,307,303],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/EE3.jpeg",640,428,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/EE3-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/EE3-300x200.jpg",150,100,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/EE3.jpeg",640,428,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/EE3.jpeg",300,201,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/EE3.jpeg",640,428,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/EE3.jpeg",640,428,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Wydany niedawno komiks \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 w cieniu zag\u0142ady\u201d, przedstawia histori\u0119 obozowej mi\u0142o\u015bci Edka Gali\u0144skiego i Mali Zimetbaum, kt\u00f3rzy podj\u0119li 65 lat temu ucieczk\u0119 z KL Auschwitz w dniu 24 czerwca 1944 r. O tej romantycznej historii dowiedzia\u0142 si\u0119 niedawno pan Franciszek Kramarczyk, maj\u0105cy obecnie dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat, kt\u00f3ry mieszka w Brzeszczach. Ze zdumieniem przeczyta\u0142, \u017ce ta sensacyjna…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=768"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39434,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/768\/revisions\/39434"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/771"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}