{"id":732,"date":"2010-09-26T20:51:07","date_gmt":"2010-09-26T19:51:07","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=732"},"modified":"2021-10-17T11:34:27","modified_gmt":"2021-10-17T11:34:27","slug":"helena-daton-legenda-ruchu-oporu-w-auschwitz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2010\/09\/26\/helena-daton-legenda-ruchu-oporu-w-auschwitz\/","title":{"rendered":"Helena Dato\u0144 – legenda Ruchu Oporu w Auschwitz"},"content":{"rendered":"
\n

Kilka dni temu J\u00f3zef Jask\u00f3\u0142ka, radny miasta O\u015bwi\u0119cim w latach 1990-1992, za po\u015brednictwem Marka Ksi\u0119\u017carczyka, wiceprezesa Oddzia\u0142u Miejskiego Towarzystwa Opieki nad O\u015bwi\u0119cimiem w O\u015bwi\u0119cimiu, zawiadomi\u0142 mnie, \u017ce jego ciocia Helena Dato\u0144-Szpak, mieszkaj\u0105ca w Chrzanowie, posiada ciekawe dokumenty i pami\u0105tki, zwi\u0105zane z histori\u0105 KL Auschwitz. Przyj\u0105\u0142em zaproszenie i wyrazi\u0142em zgod\u0119 na wsp\u00f3lny wyjazd do Chrzanowa, gdzie oczekiwa\u0142a na nas pani Helena Dato\u0144-Szpak, maj\u0105ca dzisiaj osiemdziesi\u0105t osiem lat i jej c\u00f3rka Ma\u0142gorzata Boro\u0144.<\/strong><\/p>\n

Wiedzia\u0142em, \u017ce Helena Dato\u0144 jako m\u0142oda dziewczyna, znaj\u0105ca dobrze j\u0119zyk niemiecki, pracowa\u0142a na terenie przyobozowym w kantynie dla esesman\u00f3w, mieszcz\u0105cym si\u0119 w tzw. \u201eHaus 7\u201d, co u\u0142atwia\u0142o jej kontakt z wi\u0119\u017aniami KL Auschwitz, poniewa\u017c na parterze tego budynku znajdowa\u0142 si\u0119 sklep i wspomniana kantyna dla esesman\u00f3w, natomiast na pi\u0119trze mie\u015bci\u0142y si\u0119 biura, w kt\u00f3rych pracowali wi\u0119\u017aniowie, prowadz\u0105cy ksi\u0119gowo\u015b\u0107 i rozliczaj\u0105cy kartki \u017cywno\u015bciowe dla Niemc\u00f3w.<\/p>\n

\"Ausweis\"<\/a>
Ausweis<\/figcaption><\/figure>\n

Ponadto do kantyny towar dowozili wi\u0119\u017aniowie, pracuj\u0105cy w r\u00f3\u017cnych magazynach obozowych, a tak\u017ce przychodzili inni wi\u0119\u017aniowie, zabieraj\u0105cy produkty \u017cywno\u015bciowe dla esesman\u00f3w. Ten bardzo ruchliwy punkt, jakim by\u0142 \u201eHaus 7\u201d, stwarza\u0142 Helenie Dato\u0144, dwudziestoletniej w\u00f3wczas dziewczynie, idealne warunki dla dzia\u0142alno\u015bci w niesieniu pomocy wi\u0119\u017aniom KL Auschwitz, w czym bardzo pomocne by\u0142y kontakty nawi\u0105zane przez ni\u0105 wcze\u015bniej z konspiracyjn\u0105 grup\u0105 Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) z Brzeszcz, kt\u00f3ra uczyni\u0142a z niej \u0142\u0105czniczk\u0119 z wolnym \u015bwiatem.<\/p>\n

Za po\u015brednictwem Heleny Dato\u0144 by\u0142y przekazywane grypsy wi\u0119\u017ani\u00f3w i potajemne przesy\u0142ki do obozu, zawieraj\u0105ce m.in. bezcenne lekarstwa, ratuj\u0105ce \u017cycie osadzonym w obozie. Kontakty nawi\u0105zywane przez ni\u0105 i po\u015bredniczenie w przekazywaniu r\u00f3\u017cnorodnych przesy\u0142ek by\u0142y u\u0142atwione jeszcze dzi\u0119ki temu, \u017ce codziennie doje\u017cd\u017ca\u0142a do pracy z Chrzanowa do O\u015bwi\u0119cimia, posiadaj\u0105c tzw. lagrowy Ausweis, podpisany osobi\u015bcie przez komendanta obozu, Rudolfa H\u0151ssa. Dzi\u0119ki temu dokumentowi nie wzbudzaj\u0105ca podejrze\u0144 dziewczyna mog\u0142a do\u015b\u0107 swobodnie porusza\u0107 si\u0119 w silnie strze\u017conej strefie przyobozowej, co jeszcze bardziej u\u0142atwia\u0142o jej po\u015bredniczenie w dostarczanie nielegalnych przesy\u0142ek, ukrytych cz\u0119sto w bu\u0142ce, zapalniczce, w etui do okular\u00f3w, czy w wiecznym pi\u00f3rze.<\/p>\n

Niekt\u00f3re wiadomo\u015bci przekazywane za jej po\u015brednictwem z obozu dociera\u0142y potajemnie do Londynu i informacje o zbrodniach SS by\u0142y podawane w audycjach londy\u0144skiego radia BBC. Pomaga\u0142a tak\u017ce w organizacji ucieczek wi\u0119\u017ani\u00f3w, a Politische Abteilung, czyli obozowe gestapo, nigdy nie wpad\u0142o na trop jej tajnej dzia\u0142alno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 prowadzi\u0142a do stycznia 1945 r.<\/p>\n

Podczas spotkania w Chrzanowie w dniu 8 wrze\u015bnia 2010 r., kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 z Helen\u0105 Dato\u0144-Szpak i jej c\u00f3rk\u0105 Ma\u0142gorzat\u0105 Boro\u0144, obydwie panie udost\u0119pni\u0142y mi cenne pami\u0105tki, kt\u00f3re starannie przechowywa\u0142y przez wiele lat w swoich rodzinnych zbiorach. W\u015br\u00f3d nich s\u0105 kartki okoliczno\u015bciowe, misternie ozdobione rysunkami, cz\u0119sto z pi\u0119knie napisanymi dedykacjami, wierszami i autografami, kt\u00f3re Helena Dato\u0144 otrzymywa\u0142a od wi\u0119\u017ani\u00f3w z okazji swoich imienin, nowego roku, czy innych \u015bwi\u0105t, a tak\u017ce dwie okupacyjne legitymacje. Udost\u0119pnione mi zosta\u0142y tak\u017ce liczne obozowe listy-grypsy, kt\u00f3re pisane by\u0142y do Heleny Dato\u0144 przez wi\u0119\u017ania Wilhelma Gawliczka, pochodz\u0105cego z Tarnowskich G\u00f3r. Te wszystkie niezwyk\u0142e pami\u0105tki na pro\u015bb\u0119 pani Heleny Dato\u0144-Szpak i jej c\u00f3rki przekaza\u0142em w obecno\u015bci ich krewnego pana J\u00f3zefa Jask\u00f3\u0142ki do zbior\u00f3w Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n

\"Helena<\/a>
Helena Dato\u0144 - portret<\/figcaption><\/figure>\n

W mieszkaniu pani Heleny Dato\u0144-Szpak pozosta\u0142 na \u015bcianie pi\u0119knie wykonany przez wi\u0119\u017ani\u00f3w jej portret, z kt\u00f3rym w\u0142a\u015bcicielka nie chce si\u0119 rozsta\u0107. Zachowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c w swoich zbiorach obozowy portret Wilhelma Gawliczka, kt\u00f3ry by\u0142 autorem wspomnianych list\u00f3w-gryps\u00f3w pisanych do niej w epoce piec\u00f3w krematoryjnych.<\/p>\n

Helena Dato\u0144-Szpak powiedzia\u0142a:<\/p>\n

\n

Ka\u017cdy dzie\u0144 pracy w obozie by\u0142 dla mnie wielkim prze\u017cyciem, bo ju\u017c id\u0105c do pracy spotyka\u0142am ca\u0142e kolumny \u017cydowskich kobiet, m\u0119\u017cczyzn i dzieci, kt\u00f3rzy szli do Birkenau do gazu. Oni nie wiedzieli o tym, ale ja wiedzia\u0142am i przechodz\u0105c obok nich patrzy\u0142am na przera\u017cone oczy kobiet i m\u0119\u017cczyzn (…). Widok ten prze\u015bladuje mnie do dzisiejszego dnia.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Adam Cyra<\/strong>
\nO\u015bwi\u0119cim, 26 wrze\u015bnia 2010 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kilka dni temu J\u00f3zef Jask\u00f3\u0142ka, radny miasta O\u015bwi\u0119cim w latach 1990-1992, za po\u015brednictwem Marka Ksi\u0119\u017carczyka, wiceprezesa Oddzia\u0142u Miejskiego Towarzystwa Opieki nad O\u015bwi\u0119cimiem w O\u015bwi\u0119cimiu, zawiadomi\u0142 mnie, \u017ce jego ciocia Helena Dato\u0144-Szpak, mieszkaj\u0105ca w Chrzanowie, posiada ciekawe dokumenty i pami\u0105tki, zwi\u0105zane z histori\u0105 KL Auschwitz. Przyj\u0105\u0142em zaproszenie i wyrazi\u0142em zgod\u0119 na wsp\u00f3lny wyjazd do Chrzanowa, gdzie …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":734,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[17,4,291,180,148,147],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Helena-Dato\u0144-obraz.jpeg",468,640,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Helena-Dato\u0144-obraz-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Helena-Dato\u0144-obraz-219x300.jpg",110,150,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Helena-Dato\u0144-obraz.jpeg",468,640,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Helena-Dato\u0144-obraz.jpeg",219,300,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Helena-Dato\u0144-obraz.jpeg",468,640,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Helena-Dato\u0144-obraz.jpeg",468,640,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Kilka dni temu J\u00f3zef Jask\u00f3\u0142ka, radny miasta O\u015bwi\u0119cim w latach 1990-1992, za po\u015brednictwem Marka Ksi\u0119\u017carczyka, wiceprezesa Oddzia\u0142u Miejskiego Towarzystwa Opieki nad O\u015bwi\u0119cimiem w O\u015bwi\u0119cimiu, zawiadomi\u0142 mnie, \u017ce jego ciocia Helena Dato\u0144-Szpak, mieszkaj\u0105ca w Chrzanowie, posiada ciekawe dokumenty i pami\u0105tki, zwi\u0105zane z histori\u0105 KL Auschwitz. Przyj\u0105\u0142em zaproszenie i wyrazi\u0142em zgod\u0119 na wsp\u00f3lny wyjazd do Chrzanowa, gdzie…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=732"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35521,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732\/revisions\/35521"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/734"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}