{"id":6618,"date":"2013-05-04T13:17:43","date_gmt":"2013-05-04T12:17:43","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=6618"},"modified":"2021-10-17T11:33:40","modified_gmt":"2021-10-17T11:33:40","slug":"przyczynek-do-dyskusji-o-jedwabnem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2013\/05\/04\/przyczynek-do-dyskusji-o-jedwabnem\/","title":{"rendered":"Przyczynek do dyskusji o Jedwabnem"},"content":{"rendered":"
\n

W dyskusji nad zbrodni\u0105 pope\u0142nion\u0105 w Jedwabnem 10 lipca 1941 r., jaka dotychczas toczy\u0142a si\u0119 na \u0142amach polskiej prasy, pomini\u0119to prawie zupe\u0142nie milczeniem fakt wcze\u015bniejszego spalenia \u017cywcem przez niemieckich nazist\u00f3w oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w w Wielkiej Synagodze w Bia\u0142ymstoku.<\/strong><\/p>\n

\"Wielka<\/a>
Wielka Synagoga w Bia\u0142ymstoku<\/figcaption><\/figure>\n

Warto pisz\u0105c o tej tragicznej i zapominanej sprawie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na opracowanie Szymona Datnera „Walka i zag\u0142ada bia\u0142ostockiego ghetta”, wydane w \u0141odzi w 1946 r. i po\u015bwi\u0119cone: „Pami\u0119ci 200.000 \u017byd\u00f3w wojew\u00f3dztwa bia\u0142ostockiego wymordowanych przez Niemc\u00f3w”. Nie powo\u0142a\u0142 si\u0119 ani raz na nie\u00a0 Jan Tomasz Gross w swojej kontrowersyjnej ksi\u0105\u017cce, zatytu\u0142owanej „S\u0105siedzi”, sugeruj\u0105c jakoby pomys\u0142 spalenia \u017byd\u00f3w w stodole w Jedwabnem by\u0142 czym\u015b nowatorskim, wymy\u015blonym i zrealizowanym bez udzia\u0142u Niemc\u00f3w przez miejscow\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 polsk\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

Innych pom\u00f3wie\u0144 Polak\u00f3w w publikacjach Jana Tomasza Grossa<\/a> te\u017c mo\u017cna si\u0119 dopatrzy\u0107, a obecnie wspar\u0142 go w swojej ksi\u0105\u017cce „Jak Polacy Niemcom \u017byd\u00f3w mordowa\u0107 pomagali” <\/a>r\u00f3wnie\u017c\u00a0 nieobiektywnym spojrzeniem na histori\u0119 ma\u0142o znany dotychczas\u00a0 Stefan Zgliczy\u0144ski.<\/p>\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce stwierdzeniom Jana Tomasza Grossa odno\u015bnie Jedwabnego mo\u017ce przeczy\u0107<\/a> m.in. obszerny opis mordu we wspomnianej synagodze, zawarty w\u00a0 powy\u017cszej pracy, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce\u00a0 po wojnie\u00a0 zosta\u0142a napisana z inicjatywy Oddzia\u0142u Bia\u0142ostockiego Centralnej \u017bydowskiej Komisji Historycznej:<\/p>\n

\n
\n

Wydarzenia, jakie nast\u0119powa\u0142y po sobie w Bia\u0142ymstoku po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, podzia\u0142a\u0142y na \u017byd\u00f3w bia\u0142ostockich jak uderzenie maczug\u0105 po g\u0142owie. Niemcy wkraczaj\u0105 27 czerwca (w pi\u0105tek) do miasta i „debiutuj\u0105”,\u00a0 pal\u0105c \u017cywcem w wielkiej synagodze 800-\u00a0000 \u017byd\u00f3w m\u0119\u017cczyzn i ch\u0142opc\u00f3w, pal\u0105c Szulhojf\u00a0 (dzielnica wok\u00f3\u0142 wielkiej synagogi) i \u00a0 rozstrzeliwuj\u0105c w masowych egzekucjach ulicznych drugi tysi\u0105c.<\/span><\/p>\n

W \u00f3w fatalny ranek pi\u0105tkowy skoncentrowa\u0142a si\u0119 na Siennym Rynku (u wylotu ulicy Mazowieckiej) wi\u0119ksza jednostka zmotoryzowana,\u00a0 a Niemcy zakasawszy r\u0119kawy, zacz\u0119li pi\u0107 na um\u00f3r, aby w kilka chwil potem obsadzi\u0107 Szulhojf.<\/span><\/p>\n

Rze\u017a rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 o godzinie 8 rano. Niemcy, podzieleni na ma\u0142e oddzia\u0142ki, uzbrojeni w pistolety automatyczne i granaty r\u0119czne, rozpocz\u0119li polowanie na \u017byd\u00f3w na ciasnych i kr\u0119tych uliczkach wok\u00f3\u0142 wielkiej synagogi. Na ulicy rozgrywa\u0142y si\u0119 dantejskie sceny, z\u00a0dom\u00f3w wyprowadzano \u017byd\u00f3w, ustawiano pod murem i rozstrzeliwano. Zewsz\u0105d prowadzono nieszcz\u0119\u015bliwc\u00f3w w kierunku wielkiej synagogi, kt\u00f3ra p\u0142on\u0119\u0142a wielkim ogniem i z kt\u00f3rej dobywa\u0142y si\u0119 przera\u017aliwe krzyki. Niemcy zmuszali swe ofiary, by kolejno wpychali jeden drugiego do p\u0142on\u0105cej \u015bwi\u0105tyni; opornych rozstrzeliwali, a trupy wrzucali do wn\u0119trza. Wkr\u00f3tce p\u0142on\u0119\u0142a ca\u0142a dzielnica wok\u00f3\u0142 synagogi. \u017bo\u0142nierze wrzucali granaty r\u0119czne do dom\u00f3w, kt\u00f3re, b\u0119d\u0105c przewa\u017cnie drewniane zapala\u0142y si\u0119 z \u0142atwo\u015bci\u0105. Morze p\u0142omieni, kt\u00f3re ogarn\u0119\u0142y ca\u0142y Szulhojf, rozla\u0142o si\u0119 po ulicy Legionowej, Suraskiej i Rynku Ko\u015bciuszki. Do p\u00f3\u017anego popo\u0142udnia wleczono \u017byd\u00f3w do p\u0142on\u0105cej synagogi, strzelano na ulicach i domach. Huk wybuchaj\u0105cych granat\u00f3w miesza\u0142 si\u0119 z wystrza\u0142ami pistolet\u00f3w, wyciem pijanej t\u0142uszczy niemieckiej i rozpaczliwymi krzykami mordowanych ofiar. Wobec kobiet byli Niemcy „rycerscy”, tzn. z regu\u0142y nie zabijali ich, a tylko biciem i krzykiem zmuszali do szybkiego opuszczania p\u0142on\u0105cej dzielnicy, zabijaj\u0105c przedtem w ich oczach m\u0119\u017c\u00f3w, braci, syn\u00f3w i ojc\u00f3w. W\u00a0jednym wypadku posun\u0119li sw\u0105 kurtuazj\u0119 bardzo daleko: Ida Lewita\u0144ska (z domu Krywiatycka), kt\u00f3ra, b\u0119d\u0105c w \u00f3smym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy, uciek\u0142a z piek\u0142a Szulhojfu wraz z kilku kobietami i m\u0119\u017cczyznami, natkn\u0119\u0142a si\u0119 na Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy pod murem domu Miod\u00f3wka na Legionowej 9, w ich oczach rozstrzelali 200 \u017byd\u00f3w; starszy Niemiec zauwa\u017cywszy stan Idy, pu\u015bci\u0142 ich wolno. Synagoga p\u0142on\u0119\u0142a kilka dni. Godny zanotowania fakt wydarzy\u0142 si\u0119 tego czarnego pi\u0105tku u \u017byd\u00f3w bia\u0142ostockich. Korzystaj\u0105c z chwilowej nieuwagi Niemc\u00f3w, otworzy\u0142 dozorca b\u00f3\u017cnicy, Polak nieznanego nazwiska, okienko w tylnej \u015bcianie synagogi, przez kt\u00f3re wymkn\u0119\u0142o si\u0119 kilkunastu \u017byd\u00f3w. W\u015br\u00f3d uratowanych znalaz\u0142 si\u0119 Pejsach Frajnd, szwagier w\/w Lewita\u0144skiej; Frajnd zgin\u0105\u0142 kilka dni p\u00f3\u017aniej (…).<\/span><\/p>\n

Rze\u017a pi\u0105tkowa wstrz\u0105sn\u0119\u0142a \u017bydami Bia\u0142egostoku. Czeka\u0142y ich wkr\u00f3tce jeszcze straszniejsze prze\u017cycia. W czwartek, 3 lipca 1941 r. odbywa si\u0119 pierwsza \u0142apanka: oko\u0142o 300 \u017byd\u00f3w przewa\u017cnie z inteligencji znika bez \u015bladu (tzw. „czwartkowi”). W sobot\u0119, 11 lipca powt\u00f3rna \u0142apanka, tym razem na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119; oko\u0142o 4000 m\u0119\u017cczyzn i ch\u0142opc\u00f3w zostaje wywiezionych z miasta na samochodach i jak p\u00f3\u017aniej dowiedziano si\u0119, rozstrzelanych na Pietraszy (2 km od Bia\u0142egostoku), tzw. „sobotni”.(…) \u017bydzi zmuszeni s\u0105 na\u0142o\u017cy\u0107 – znak ha\u0144by\u00a0\u00a0\u00a0 i 1 sierpnia zostaj\u0105 zamkni\u0119ci w ghetcie.<\/span><\/p>\n

Stworzony z rozkazu niemieckiego Judenrat (Rada \u017bydowska) ma jedno istotne zadanie; dostarczy\u0107 Niemcom si\u0142y roboczej niemi\u0142osiernie eksploatowanej i pom\u00f3c gestapowcom w jawnym rabowaniu maj\u0105tk\u00f3w \u017cydowskich.<\/span><\/p>\n

Z powiat\u00f3w szczuci\u0144skiego, grajewskiego, z Tykocina, Wasilkowa i innych pomniejszych miejscowo\u015bci dochodz\u0105 wie\u015bci o potwornych mordach dokonywanych na ludno\u015bci \u017cydowskiej za aprobat\u0105 niemieck\u0105 przez miejscow\u0105 czarn\u0105 reakcj\u0119 i chuliganeri\u0119.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n<\/blockquote>\n

Tak pisa\u0142 o tych tragicznych wydarzeniach na Bia\u0142ostocczy\u017anie wiele lat temu Szymon Datner, kt\u00f3ry o te zbrodnie nie oskar\u017ca\u0142 w\u00f3wczas wszystkich s\u0105siad\u00f3w Polak\u00f3w, jak to uczyni\u0142 obecnie Jan Tomasz Gross. Ten nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c historyk, b\u0119d\u0105cy p\u00f3\u017aniej przez pewien czas dyrektorem \u017bydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, zaraz po wojnie wskazywa\u0142 wyra\u017anie z inicjatywy kogo i za czyj\u0105 aprobat\u0105 pope\u0142niona zosta\u0142a zbrodnia na \u017bydach, m.in. w Jedwabnem ko\u0142o \u0141om\u017cy.<\/p>\n

\"Pomnik<\/a>
Pomnik na miejscu, gdzie kiedy\u015b by\u0142a Wielka Synagoga w Bia\u0142ymstoku<\/figcaption><\/figure>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dzisiaj na miejscu spalonej Wielkiej Snagogi w Bia\u0142ymstoku, w kt\u00f3rej niemieccy nazi\u015bci dokonali nieco wcze\u015bniej bestialskiego, lecz ma\u0142o znanego mordu, znajduje si\u0119 pomnik w\u00a0postaci zniszczonej kopu\u0142y synagogi i tablica pami\u0105tkowa, na kt\u00f3rej widoczny jest napis w trzech j\u0119zykach o nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci:<\/p>\n

\u015awi\u0119ty nasz wspania\u0142y przybytek sta\u0142 si\u0119 pastw\u0105 ognia, 27 czerwca 1941 r. <\/span><\/p>\n

2 000 \u017byd\u00f3w niemieccy mordercy spalili w nim \u017cywcem.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Pomnik ten zosta\u0142\u00a0 ufundowany przez \u017byd\u00f3w, pochodz\u0105cych z Bia\u0142egostoku oraz w\u0142adze tego miasta w 1995 r. Nigdy nie obchodzono jednak pod nim tak nag\u0142a\u015bnianych uroczysto\u015bci jak te, kt\u00f3re maj\u0105 miejsce rokrocznie w Jedwabnem od 2001 r.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong>
\nO\u015bwi\u0119cim, dnia 4 maja 2013 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dyskusji nad zbrodni\u0105 pope\u0142nion\u0105 w Jedwabnem 10 lipca 1941 r., jaka dotychczas toczy\u0142a si\u0119 na \u0142amach polskiej prasy, pomini\u0119to prawie zupe\u0142nie milczeniem fakt wcze\u015bniejszego spalenia \u017cywcem przez niemieckich nazist\u00f3w oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w w Wielkiej Synagodze w Bia\u0142ymstoku. Warto pisz\u0105c o tej tragicznej i zapominanej sprawie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na opracowanie Szymona Datnera „Walka i …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":6650,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[517,74,516],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/synagoga-bialystok.jpg",192,129,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/synagoga-bialystok-150x129.jpg",112,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/synagoga-bialystok.jpg",150,101,false],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/synagoga-bialystok.jpg",192,129,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/synagoga-bialystok.jpg",192,129,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/synagoga-bialystok.jpg",192,129,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/synagoga-bialystok.jpg",192,129,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"W dyskusji nad zbrodni\u0105 pope\u0142nion\u0105 w Jedwabnem 10 lipca 1941 r., jaka dotychczas toczy\u0142a si\u0119 na \u0142amach polskiej prasy, pomini\u0119to prawie zupe\u0142nie milczeniem fakt wcze\u015bniejszego spalenia \u017cywcem przez niemieckich nazist\u00f3w oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w w Wielkiej Synagodze w Bia\u0142ymstoku. Warto pisz\u0105c o tej tragicznej i zapominanej sprawie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na opracowanie Szymona Datnera „Walka i…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6618"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6618"}],"version-history":[{"count":53,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6618\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35432,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6618\/revisions\/35432"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6618"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6618"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6618"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}