{"id":601,"date":"2010-06-02T07:18:55","date_gmt":"2010-06-02T06:18:55","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=601"},"modified":"2021-10-17T11:34:27","modified_gmt":"2021-10-17T11:34:27","slug":"milosc-w-cieniu-zaglady","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2010\/06\/02\/milosc-w-cieniu-zaglady\/","title":{"rendered":"Mi\u0142o\u015b\u0107 w cieniu zag\u0142ady"},"content":{"rendered":"
\n

Wydany przed kilkoma dniami komiks \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 w cieniu zag\u0142ady\u201d, przedstawia histori\u0119 obozowej mi\u0142o\u015bci Edka Gali\u0144skiego i Mali Zimetbaum, kt\u00f3rzy podj\u0119li 65 lat temu ucieczk\u0119 z KL Auschwitz w dniu 24 czerwca 1944 r.<\/strong><\/p>\n

Edward Gali\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 5 pa\u017adziernika 1923 r. w Tulig\u0142owach ko\u0142o Jaros\u0142awia. W dniu 14 czerwca 1940 r. zosta\u0142 przywieziony pierwszym transportem wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych z Tarnowa do KL Auschwitz. Po jakim\u015b czasie uda\u0142o mu si\u0119 dosta\u0107 do \u201elepszego\u201d komanda i zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 w obozowej \u015blusarni. Jej szefem by\u0142 esesman Edward Lubusch, Niemiec rodem z Bielska, niewiele starszy od Edka Gali\u0144skiego, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 tym, \u017ce nie zn\u0119ca\u0142 si\u0119 nad wi\u0119\u017aniami, a wr\u0119cz im pomaga\u0142.<\/p>\n

\"Komiks<\/a>
Komiks pt. "Mi\u0142o\u015b\u0107 w cieniu zag\u0142ady"<\/figcaption><\/figure>\n

Mala Zimetbaum by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105. Urodzi\u0142a si\u0119 w Brzesku 26 stycznia 1918 r. Wraz z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 wyemigrowa\u0142a w 1928 r. do Antwepii. Biegle pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119: flamandzkim, francuskim, niemieckim, angielskim, polskim i troch\u0119 rosyjskim.<\/p>\n

Aresztowana zosta\u0142a w po\u0142owie wrze\u015bnia 1942 r. podczas \u0142apanki \u017byd\u00f3w na Dworcu Centralnym w Antwerpii i przywieziona p\u00f3\u017aniej do KL Auschwitz. Dzi\u0119ki ujmuj\u0105cej powierzchowno\u015bci oraz znajomo\u015bci kilku j\u0119zyk\u00f3w obcych zosta\u0142a zatrudniona w obozie kobiecym jako t\u0142umaczka i goniec. Funkcja ta wi\u0105za\u0142a si\u0119 z przywilejem poruszania si\u0119 po terenie obozowym.<\/p>\n

Edward Gali\u0144ski pracowa\u0142 w \u015blusarni na terenie obozu macierzystego w O\u015bwi\u0119cimiu. Pod koniec 1943 r. zacz\u0105\u0142 si\u0119 stara\u0107, co wkr\u00f3tce dosz\u0142o do skutku, o przeniesienie do komanda instalator\u00f3w w Brzezince. Mia\u0142 bowiem nadziej\u0119, \u017ce st\u0105d uda mu si\u0119 \u0142atwiej zorganizowa\u0107 ucieczk\u0119 wraz z przebywaj\u0105cym w tym obozie jego przyjacielem z Jaros\u0142awia, Wies\u0142awem Kielarem, wi\u0119\u017aniem oznaczonym numerem 290. Plany ucieczki zosta\u0142y opracowane i w nast\u0119pnym roku zacz\u0119\u0142y nabiera\u0107 coraz bardziej realnych kszta\u0142t\u00f3w.<\/p>\n

W po\u0142owie lutego 1944 r. Edward Gali\u0144ski porozumia\u0142 si\u0119 ze wspomnianym ju\u017c esesmanem Edwardem Lubuschem, kt\u00f3ry nielegalnie przekaza\u0142 mu mundur esesma\u0144ski i pistolet z kilkoma nabojami. Dat\u0119 ucieczki wyznaczono na czerwiec tego\u017c roku. Edward Gali\u0144ski, przebrany w dostarczony mundur jako lepiej znaj\u0105cy j\u0119zyk niemiecki mia\u0142 jako rzekomy esesman konwojowa\u0107 Wies\u0142awa Kielara do pracy.<\/p>\n

Edward Gali\u0144ski i Mala Zimetbaum poznali si\u0119 na prze\u0142omie 1943 i 1944 r. \u201eKocham i jestem kochana\u201d \u2013 wyzna\u0142a Mala jednej ze wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniarek. Edek zwierzy\u0142 si\u0119 z kolei ze swych uczu\u0107 Wies\u0142awowi Kielarowi, kt\u00f3ry po tym wyznaniu zrezygnowa\u0142 z udzia\u0142u w planowanej ucieczce. Jego miejsce zaj\u0119\u0142a Mala. 24 czerwca 1944 r. ubra\u0142a si\u0119 w przygotowany wcze\u015bniej kombinezon roboczy. Edek w\u0142o\u017cy\u0142 otrzymany od Lubuscha esesma\u0144ski mundur i przypi\u0105\u0142 do pasa kabur\u0119, w kt\u00f3rej by\u0142 pistolet z nabojami. W ten spos\u00f3b przekroczyli lini\u0119 obozowych posterunk\u00f3w, legitymuj\u0105c si\u0119 skradzionym przez Mal\u0119 i podrobionym blankietem przepustki dla SS.<\/p>\n

Za namow\u0105 Mali poszli w kierunku S\u0142owacji. Tam zamierzali ukry\u0107 si\u0119 u jej krewnych, lecz 6 lipca 1944 r. natkn\u0119li si\u0119 w Beskidzie \u017bywieckim na niemiecki patrol. Rozpoznanych uciekinier\u00f3w skierowano ponownie do KL Auschwitz. O ich uj\u0119ciu komendantura obozowa powiadomi\u0142a w\u0142adze zwierzchnie telegramem z 27 lipca 1944 r.<\/p>\n

Obozowe gestapo chcia\u0142o wymusi\u0107 zeznania, sk\u0105d Edek wzi\u0105\u0142 mundur SS i pistolet, lecz ani on, ani Mala nie zdradzili nikogo. W grypsach, wysy\u0142anych do Wies\u0142awa Kielara, prosili, \u017ceby uspokoi\u0142 Lubuscha i wi\u0119\u017ani\u00f3w wtajemniczonych w ich ucieczk\u0119, by niczego si\u0119 nie obawiali.<\/p>\n

W drugiej po\u0142owie sierpnia 1944 r. w obozie m\u0119skim w Brzezince dla Edka Gali\u0144skiego postawiono szubienic\u0119, a nieopodal, w obozie kobiecym, drug\u0105 – dla Mali. Zgin\u0119li w tragicznych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n

Wies\u0142aw Kielar tak zapami\u0119ta\u0142 to wydarzenie:<\/p>\n

\n

Edek \u015bmia\u0142o wszed\u0142 na podium, po czym do razu stan\u0105\u0142 na taborecie ustawionym pod szubienic\u0105. P\u0119tla dotyka\u0142a jego g\u0142owy. Rozleg\u0142a si\u0119 komenda: \u201eAchtung\u201d \u2013 i po chwili w zupe\u0142nej ciszy wysun\u0105\u0142 si\u0119 jeden z esesman\u00f3w (…). Z kartki trzymanej w r\u0119ce zacz\u0105\u0142 czyta\u0107 wyrok w j\u0119zyku niemieckim. W tym momencie Edek, stoj\u0105c na taborecie, poszuka\u0142 g\u0142ow\u0105 otworu p\u0119tli i odbiwszy si\u0119 ode\u0144 mocno nogami, zawis\u0142. (…) Esesmani nie pozwolili jednak na tak\u0105 demonstracj\u0119. Podnie\u015bli krzyk, a lagerkapo w por\u0119 si\u0119 zorientowa\u0142. Z\u0142apa\u0142 Edka w p\u00f3\u0142, postawi\u0142 na taborecie, rozlu\u017ani\u0142 p\u0119tl\u0119. Niemiec sko\u0144czy\u0142 czytanie wyroku w j\u0119zyku niemieckim i zacz\u0105\u0142 czyta\u0107 w j\u0119zyku polskim. Czyta\u0142 szybko i niewyra\u017anie. Spieszy\u0142 si\u0119. Edek odczeka\u0142, a\u017c sko\u0144czy. W momencie zupe\u0142nej ciszy krzykn\u0105\u0142 nagle zd\u0142awionym g\u0142osem: \u201eNiech \u017cyje Polsk…\u201d. Ale nie doko\u0144czy\u0142. Lagerkapo nagle poderwa\u0142 taboret, p\u0119tla tym razem zacisn\u0119\u0142a si\u0119 mocno. (…) \u201dCzapki zdj\u0105\u0107!!!\u201d \u2013 rozleg\u0142a si\u0119 niespodziewanie polska komenda (…). Ca\u0142y ob\u00f3z oddawa\u0142 ho\u0142d zmar\u0142emu.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Przebieg egzekucji Mali tak wspomina Sara Goldberg, kt\u00f3rej Mala w obozie uratowa\u0142a \u017cycie:<\/p>\n

\n

22 sierpnia 1944 r. zwo\u0142ano wi\u0119\u017aniarki obozu kobiecego w Brzezince na plac apelowy, gdzie mia\u0142a si\u0119 odby\u0107 egzekucja Mali Zimetbaum. Mala trzyma\u0142a si\u0119 dzielnie do ko\u0144ca. Podczas odczytywania wyroku podci\u0119\u0142a sobie \u017cy\u0142y \u017cyletk\u0105, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej schowa\u0142a we w\u0142osach i skrwawionymi r\u0119kami spoliczkowa\u0142a esesmana. Zawo\u0142a\u0142a do wi\u0119\u017aniarek: nied\u0142ugo b\u0119dziecie wolne, trzymajcie si\u0119. Umieraj\u0105c\u0105 wrzucono na w\u00f3zek, kt\u00f3ry dwie wi\u0119\u017aniarki obwozi\u0142y po placu apelowym, aby\u015bmy dobrze widzia\u0142y co si\u0119 stanie, gdy kt\u00f3ra\u015b z nas b\u0119dzie chcia\u0142a p\u00f3j\u015b\u0107 w \u015blady Mali.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Przedstawione w komiksie wydarzenia w miar\u0119 mo\u017cno\u015bci wiernie oddaj\u0105 realia historyczne, szczeg\u00f3\u0142y topograficzne obozu Auschwitz-Birkenau, przebieg wypadk\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c sylwetki uczestnik\u00f3w i bohater\u00f3w tych zdarze\u0144. Okoliczno\u015bci towarzysz\u0105ce historii \u201emi\u0142o\u015bci w cieniu zag\u0142ady\u201d znajduj\u0105 potwierdzenia w licznych wspomnieniach i relacjach \u015bwiadk\u00f3w.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong>
\nO\u015bwi\u0119cim, 2 czerwca 2009 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wydany przed kilkoma dniami komiks \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 w cieniu zag\u0142ady\u201d, przedstawia histori\u0119 obozowej mi\u0142o\u015bci Edka Gali\u0144skiego i Mali Zimetbaum, kt\u00f3rzy podj\u0119li 65 lat temu ucieczk\u0119 z KL Auschwitz w dniu 24 czerwca 1944 r. Edward Gali\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 5 pa\u017adziernika 1923 r. w Tulig\u0142owach ko\u0142o Jaros\u0142awia. W dniu 14 czerwca 1940 r. zosta\u0142 przywieziony pierwszym transportem …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":606,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[4,247,248,249,251,250],"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Wydany przed kilkoma dniami komiks \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 w cieniu zag\u0142ady\u201d, przedstawia histori\u0119 obozowej mi\u0142o\u015bci Edka Gali\u0144skiego i Mali Zimetbaum, kt\u00f3rzy podj\u0119li 65 lat temu ucieczk\u0119 z KL Auschwitz w dniu 24 czerwca 1944 r. Edward Gali\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 5 pa\u017adziernika 1923 r. w Tulig\u0142owach ko\u0142o Jaros\u0142awia. W dniu 14 czerwca 1940 r. zosta\u0142 przywieziony pierwszym transportem…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/601"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=601"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/601\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35524,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/601\/revisions\/35524"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/606"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}