{"id":39855,"date":"2026-07-14T10:39:46","date_gmt":"2026-07-14T10:39:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=39855"},"modified":"2026-07-14T13:34:03","modified_gmt":"2026-07-14T13:34:03","slug":"39855","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2026\/07\/14\/39855\/","title":{"rendered":"Banderowcy w KL Auschwitz"},"content":{"rendered":"
\n
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 OUN w latach 1929-1939.<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
\n

W 1929 r. na Kresach Po\u0142udniowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej rozpocz\u0119\u0142a nielegaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Organizacja Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w (OUN). Wyznacznikiem dzia\u0142a\u0144 tej organizacji by\u0142o \u201eDziesi\u0119cioro przykaza\u0144 nacjonalisty ukrai\u0144skiego\u201d, zredagowanego w czerwcu 1929 r.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pierwsza strona „Kuriera Bydgoskiego” z 17.06.1934 r.<\/figcaption><\/figure>\n

przez studenta filozofii Stepana \u0141enkawskiego (Stepan \u0141enkaw\u015bkyj). Ju\u017c od roku nast\u0119pnego cz\u0142onkowie tej organizacji rozpocz\u0119li akcje sabota\u017cowo-dywersyjne i terrorystyczne\u00a0 przeciwko Polakom, jak r\u00f3wnie\u017c Ukrai\u0144com, d\u0105\u017c\u0105cym do ugody z Polsk\u0105.\u00a0\u00a0Szczeg\u00f3lnie g\u0142o\u015bnym aktem terrorystycznym by\u0142o zabicie 15 czerwca 1934 r. na rozkaz OUN ministra spraw wewn\u0119trznych p\u0142k. Bronis\u0142awa Pierackiego. Zbrodniczego czynu dokona\u0142 w Warszawie m\u0142ody Ukrainiec o nazwisku Hry\u0107 Macejko. Jego wprawdzie nie zdo\u0142ano aresztowa\u0107 i zbieg\u0142 do Argentyny, ale uda\u0142o si\u0119 uj\u0105\u0107 kilkunastu wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z nim innych nacjonalist\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\"\"<\/a>
Gr\u00f3b Stepana Bandery w Monachium (fot. Wikipedia)<\/figcaption><\/figure>\n

Dwa lata p\u00f3\u017aniej w procesie warszawskim zapad\u0142y wyroki, m.in. Stepana Bander\u0119, studenta agronomii na Politechnice Lwowskiej, kt\u00f3ry wyrazi\u0142 zgod\u0119 na dokonanie zamachu, skazano na kar\u0119 \u015bmierci z zamian\u0105, na mocy amnestii, na kar\u0119 do\u017cywotniego wi\u0119zienia oraz Myko\u0142\u0119 K\u0142ymyszyna, studenta filozofii Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, na kar\u0119 do\u017cywotniego wi\u0119zienia i aplikanta s\u0105dowego Jaros\u0142awa Raka na cztery lata wi\u0119zienia. Kar\u0119 \u015bmierci zamienion\u0105 na do\u017cywotnie wi\u0119zienie otrzyma\u0142 tak\u017ce Myko\u0142a \u0141ebed\u2019, absolwent gimnazjum, kt\u00f3ry by\u0142 g\u0142\u00f3wnym organizatorem tego zamachu i najbli\u017cszym wsp\u00f3\u0142pracownikiem Stepana Bandery. Skazanych w tym i innych procesach nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich umieszczano w r\u00f3\u017cnych zak\u0142adach karnych Polski (g\u0142\u00f3wnie we Wronkach, Rawiczu, na \u015awi\u0119tym Krzy\u017cu\u00a0 i w Berezie Kartuskiej), a w okresie Wielkanocy 1939 r. przetransportowano wielu z nich do wi\u0119zie\u0144 w Siedlcach i Brze\u015bciu nad Bugiem.\u00a0 Mury wi\u0119zienne uda\u0142o si\u0119 im opu\u015bci\u0107 we wrze\u015bniu 1939 r., kiedy Polska znalaz\u0142a si\u0119 pod okupacj\u0105 niemieck\u0105 i sowieck\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n
<\/div>\n
Sprawa ukrai\u0144ska w polityce III Rzeszy i geneza represji wobec banderowc\u00f3w.<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
\n

Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1939 r. i rozpocz\u0119ciu okupacji ziem polskich wi\u0119kszo\u015b\u0107 aktywist\u00f3w OUN przedosta\u0142a si\u0119 do Ma\u0142opolski zachodniej, licz\u0105c na\u00a0 pomoc Niemiec hitlerowskich w budowie niepodleg\u0142ej Ukrainy. Jednym z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich sta\u0142 si\u0119 Krak\u00f3w, gdzie przebywali m.in. Myko\u0142a K\u0142ymyszyn i Lew Rebet ze Stryja, kt\u00f3ry kierowa\u0142 przed wojn\u0105, po aresztowaniu i os\u0105dzeniu Stepana Bandery przez w\u0142adze polskie, w jego zast\u0119pstwie, Krajow\u0105 Egzekutyw\u0105 OUN na Zachodnioukrai\u0144skich Ziemiach. Funkcj\u0119 referenta \u201eS\u0142u\u017cby Bezpeky\u201d we wspomnianej Krajowej Egzekutywie pe\u0142ni\u0142 od 1939 r. Bohdan Rybczuk. W sk\u0142ad tej Egzekutywy wchodzi\u0142 tak\u017ce jako referent spraw ideologicznych Petro Mirczuk. Obydw\u00f3ch wi\u0119ziono p\u00f3\u017aniej w KL Auschwitz.<\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n
<\/div>\n
W 1940 r. nast\u0105pi\u0142 roz\u0142am na OUN-banderowc\u00f3w\u00a0 i OUN-melnykowc\u00f3w. Sta\u0142o si\u0119 to 10 lutego tego\u017c roku na zje\u017adzie OUN w Krakowie. Stepan Bandera wraz z innymi swoimi stronnikami – w\u015br\u00f3d nich byli m.in. Myko\u0142a K\u0142ymyszyn\u00a0 i Jaros\u0142aw Rak –\u00a0 wypowiedzieli w\u00f3wczas pos\u0142usze\u0144stwo Andrijowi Melnykowi. Przy czym melnykowcy byli o wiele bardziej umiarkowani i starali si\u0119 wobec okupacyjnych w\u0142adz niemieckich przestrzega\u0107 obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w prawnych (tzw. stara generacja), natomiast banderowcy maj\u0105cy najwi\u0119ksze wp\u0142ywy w spo\u0142ecze\u0144stwie ukrai\u0144skim, stanowili od\u0142am radykalny, zar\u00f3wno w celach, jak i metodach (tzw. m\u0142oda generacja). W dzia\u0142alno\u015bci OUN wyst\u0119powa\u0142 brak tolerancji w stosunku do innych narodowo\u015bci i brutalno\u015b\u0107 w walce. Wyrazem tego by\u0142 terror indywidualny ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w w okresie mi\u0119dzywojennym, przekszta\u0142cony przez banderowc\u00f3w w masowy terror, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do ludob\u00f3jstwa Polak\u00f3w na Wo\u0142yniu i w po\u0142udniowo-wschodnich wojew\u00f3dztwach II Rzeczypospolitej podczas okupacji niemieckiej.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Nieco wcze\u015bniej, bo ju\u017c w styczniu 1940 r., zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 utworzenia \u201egrup pochodnych\u201d, kt\u00f3re w wypadku rozpocz\u0119cia wojny niemiecko-sowieckiej mia\u0142y dzia\u0142a\u0107 na terenach\u00a0 pozafrontowych\u00a0 na Ukrainie. Do realizacji tego planu wyznaczono najlepszych aktywist\u00f3w OUN. Powsta\u0142o sze\u015b\u0107 \u201egrup pochodnych\u201d: trzy melnykowskie\u00a0 i\u00a0 trzy\u00a0 banderowskie. Do tych ostatnich nale\u017celi m.in. Dmytro Jaciw, Stepan \u0141enkaw\u015bkyj i Lew Rebet. Cz\u0142onkowie tych grup mieli w przysz\u0142o\u015bci przechwytywa\u0107 w\u0142adz\u0119 administracyjn\u0105 w terenie oraz tworzy\u0107 policj\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 i w miar\u0119 rozwoju dalszych dzia\u0142a\u0144 wojennych ujawnia\u0107 si\u0119. Pracowali oni m.in. w strukturach Wehrmachtu jako t\u0142umacze lub kierowcy.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Ukrai\u0144skie grupy „pochodne”.<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Kiedy w dniu 22 czerwca 1941 r. wybuch\u0142a oczekiwana przez banderowc\u00f3w wojna wraz z wojskami niemieckimi posuwa\u0142y si\u0119 ukrai\u0144skie \u201egrupy pochodne\u201d. Utworzone one zosta\u0142y samowolnie przez Bander\u0119 z zadaniem proklamowania ukrai\u0144skiej niepodleg\u0142o\u015bci i werbowania do swych szereg\u00f3w nowych ochotnik\u00f3w. Grup\u0105 p\u00f3\u0142nocn\u0105, id\u0105c\u0105 w kierunku Sokala na \u017bytomierz, kierowa\u0142 Myko\u0142a K\u0142ymyszyn.\u00a0 Melnykowcy, w przeciwie\u0144stwie do banderowc\u00f3w, opowiadali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie za formowaniem regularnych wojsk ukrai\u0144skich przy oddzia\u0142ach Wehrmachtu, do czego jednak nie dosz\u0142o.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Proklamowanie niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy we Lwowie.<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
W dniu 30 czerwca 1941 r. nad ranem wojska niemieckie wkroczy\u0142y do opuszczonego przez wojska sowieckie Lwowa. Jeszcze w tym samym dniu banderowcy proklamowali\u00a0 \u00a0 w\u00a0 tym mie\u015bcie niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy i nadali o tym komunikat przez lwowsk\u0105 rozg\u0142o\u015bni\u0119 radiow\u0105, kt\u00f3r\u0105 zdo\u0142ali opanowa\u0107 na kilka dni. Odezw\u0119 nazwan\u0105 \u201eAktem 30 czerwca\u201d odczyta\u0142 Julian Sawi\u0107kyj, student ze Lwowa.\u00a0 Warto przytoczy\u0107 jej fragment : \u201eOrganizacja Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w pod przewodem Stepana Bandery wzywa do podporz\u0105dkowania si\u0119 utworzonemu we\u00a0 Lwowie\u00a0 Krajowemu\u00a0 Rz\u0105dowi, (…). S\u0142awa Bohaterskiej Armii Niemieckiej i jej F\u00fchrerowi Adolfowi Hitlerowi !\u201d\u00a0 Ostatnie stwierdzenie powy\u017cszej odezwy by\u0142o p\u00f3\u017aniej wymazywane z oficjalnych dokument\u00f3w OUN. W sk\u0142ad wspomnianego rz\u0105du wszed\u0142 m.in. Lew Rebet jako pierwszy zast\u0119pca premiera. Rz\u0105d ten zosta\u0142 rozwi\u0105zany w lipcu\u00a0 \u00a0 1941 r., a jego cz\u0142onkowie uwi\u0119zieni. Akcenty prohitlerowskie wspomnianego tekstu nie mog\u0142y bowiem przys\u0142oni\u0107 faktu, \u017ce powy\u017csza proklamacja niepodleg\u0142o\u015bci by\u0142a sprzeczna z planami kierownictwa III Rzeszy, w tym samego Hitlera wobec Ukrainy.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Dystrykt „Galizien” i \u00a0Reichskommisariat Ukraine.<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\"\"<\/a>
Lew Rebet, zdj\u0119cie obozowe. Archiwum PMA-B.<\/figcaption><\/figure>\n

W dniu 1 sierpnia 1941 r. na mocy dekretu Hitlera powsta\u0142 dystrykt \u201eGalizien\u201d w\u0142\u0105czony do Generalnego Gubernatorstwa, kt\u00f3remu podlega\u0142y obwody\u00a0 lwowski, tarnopolski, stanis\u0142awowski, drohobycki i po\u0142udniowa cz\u0119\u015b\u0107 powiatu krzemienieckiego. W odpowiedzi na to posuni\u0119cie hitlerowc\u00f3w Lew Rebet, w imieniu OUN-banderowc\u00f3w, o\u015bwiadczy\u0142: \u201eNiemcy, to nasi jedyni przyjaciele, oni wyzwalaj\u0105 Ukrain\u0119 z r\u0105k bolszewickich, my idziemy razem z nimi, ale my wypowiadamy si\u0119 za ukrai\u0144sk\u0105 pa\u0144stwowo\u015bci\u0105, ze wstr\u0119tem przyjmujemy my\u015bl o przy\u0142\u0105czeniu (Halicji) do Generalnej Guberni, to znaczy do Polski\u201d.<\/em> Z kolei 1 wrze\u015bnia 1941 r. hitlerowcy utworzyli\u00a0 \u00a0Reichskommisariat Ukraine, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wszed\u0142 m.in. Wo\u0142y\u0144 i Polesie oraz od 15 wrze\u015bnia tego\u017c roku rozpocz\u0119li masowe\u00a0 aresztowania w\u015br\u00f3d aktywist\u00f3w OUN-b, kt\u00f3rzy z regu\u0142y byli lud\u017ami bardzo m\u0142odymi. Stepana Bander\u0119 i cz\u0119\u015b\u0107 jego zwolennik\u00f3w osadzono w r\u00f3\u017cnych wi\u0119zieniach na terenie dystryktu \u201eGalizien\u201d, np. Ko\u0142omyja, Stanis\u0142aw\u00f3w i Lw\u00f3w, przenosz\u0105c ich p\u00f3\u017aniej g\u0142\u00f3wnie do Sachsenhausen oraz do wi\u0119zienia Montelupich w Krakowie, a st\u0105d do\u00a0 Auschwitz. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce niekt\u00f3rych banderowc\u00f3w zatrzymano tak\u017ce na terenie samego Krakowa. Rozbite zosta\u0142y tak\u017ce grupy pochodne OUN. Do ko\u0144ca 1942 r. aresztowania obj\u0119\u0142y osiemdziesi\u0105t procent kadry przyw\u00f3dczej OUN-b. Uda\u0142o si\u0119 ich jednak unikn\u0105\u0107 m.in. Mykole \u0141ebedowi, kieruj\u0105cemu wspominan\u0105 \u201eS\u0142u\u017cb\u0105 Bezpeky\u201d, kt\u00f3ry zosta\u0142 jednocze\u015bnie prowindykiem OUN-banderowc\u00f3w po aresztowaniu Stepana Bandery w Krakowie 5 lipca 1942 r. i osadzeniu go p\u00f3\u017aniej w Sachsenchausen.<\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n
<\/div>\n
Osadzenie w KL Auschwitz i \u015bmier\u0107 braci Aleksandra i Wasyla Bander\u00f3w. Deportacje do obozu ich wsp\u00f3\u0142towarzyszy.<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
\n

Spo\u015br\u00f3d nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich aresztowanych w Krakowie najpierw wszystkie kobiety oraz wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0119\u017cczyzn umieszczono w celach oddzia\u0142u kobiecego Zak\u0142adu Helcl\u00f3w. Jedynie cz\u0119\u015b\u0107\u00a0 m\u0119\u017cczyzn osadzono w wi\u0119zieniu na Montelupich. Pozostaj\u0105ca pod opiek\u0105 Ukrai\u0144skiegoKomitetu Pomocy grupa uwi\u0119zionych nacjonalist\u00f3w liczy\u0142a kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. W\u015br\u00f3d nich znajdowali si\u0119 dwaj bracia Stepana Bandery – Aleksander i Wasyl.\u00a0 W dniu 20 lipca 1942 r. numerami 49689-49758 oznaczono w KL Auschwitz siedemdziesi\u0119ciu wi\u0119\u017ani\u00f3w skierowanych do obozu przez policj\u0119 bezpiecze\u0144stwa z Krakowa. W\u015br\u00f3d nowo przywiezionych os\u00f3b, g\u0142\u00f3wnie Polak\u00f3w, by\u0142o dwudziestu czterech banderowc\u00f3w, kt\u00f3rzy otrzymali numery od 49721 do 49744. Po przej\u015bciu kwarantanny w bloku nr 11 pocz\u0105tkowo umieszczono ich w bloku nr 13. Pozostaj\u0105ca pod opiek\u0105 Komitetu Pomocy grupa uwi\u0119zionych nacjonalist\u00f3w liczy\u0142a kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. W\u015br\u00f3d nich znajdowali si\u0119 dwaj bracia Stepana Bandery – Aleksander i Wasyl.\u00a0 W dniu 20 lipca 1942 r. numerami 49689-49758 oznaczono w KL Auschwitz siedemdziesi\u0119ciu wi\u0119\u017ani\u00f3w skierowanych do obozu przez policj\u0119 bezpiecze\u0144stwa z Krakowa. W\u015br\u00f3d nowo przywiezionych os\u00f3b, g\u0142\u00f3wnie Polak\u00f3w, by\u0142o dwudziestu czterech banderowc\u00f3w, kt\u00f3rzy otrzymali numery od 49721 do 49744. Po przej\u015bciu kwarantanny w bloku nr 11 pocz\u0105tkowo umieszczono ich w bloku nr 13.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n
\"\"<\/a>
Wasyl Bandera, zdj\u0119cie obozowe. Archiwum PMA-B<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
„Bandera Gruppe”.<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Jako pierwszy z tych wi\u0119\u017ani\u00f3w, zwanych w obozie \u201eBandera Gruppe\u201d lub \u201eBandera Bewegung (ruch Bandery)\u201d, zosta\u0142 zarejestrowany Wasyl Bandera (nr 49721), student filozofii, zamieszka\u0142y w Krakowie. Razem z nim zostali przywiezieni m.in. Leontyn Diakiw (nr 49723) \u2013 absolwent prawa i teologii,\u00a0 Dmytro Jaciw (nr 49727) \u2013 prawnik, Roman Polutranka\u00a0 (nr 49737) \u2013 urz\u0119dnik bankowy ze\u00a0 \u00a0Stanis\u0142awowa, Myko\u0142a Kowal (nr 49729) \u2013 dziennikarz z Drohobycza,\u00a0 Petro Mirczuk (nr 49734) – dziennikarz i Stepan \u0141enkaw\u015bkyj (nr 49731), tw\u00f3rca wspominanego ju\u017c \u201eDekalogu\u201d ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w. Dwaj ostatni\u00a0 z wymienionych powy\u017cej ob\u00f3z o\u015bwi\u0119cimski prze\u017cyli. W dniu 24 lipca 1942 r. z wi\u0119zienia na Montelupich w Krakowie przywieziono do Auschwitz sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu wi\u0119\u017ani\u00f3w. Otrzymali oni numery od 51426 do 51485. Byli to g\u0142\u00f3wnie polscy wi\u0119\u017aniowie polityczni.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\"\"<\/a>
Franciszek Podkulski, zdj\u0119cie obozowe. Archiwum PMA-B.<\/figcaption><\/figure>\n

Wraz z nimi zosta\u0142 przywieziony jeszcze jeden brat Stepana Bandery \u2013 Aleksander (nr 51427), doktor nauk spo\u0142eczno-politycznych, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w obozie wcze\u015bniej ni\u017c jego m\u0142odszy brat Wasyl. Do jego \u015bmierci w komandzie budowlanym \u201eNeubau\u201d przyczyni\u0107 si\u0119 mia\u0142 po\u015brednio mi\u0119dzy innymi student z Przemy\u015bla, Franciszek Podkulski (nr 5919). Ten pe\u0142ni\u0105c funkcj\u0119 vorarbeitera, czyli przodownika pracy, zmusza\u0142 go do nadmiernego wysi\u0142ku. Wysi\u0142ek ponad si\u0142y i najprawdopodobniej pobicie przez innych polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w spowodowa\u0142o, \u017ce Aleksander Bandera zosta\u0142 umieszczony w bloku szpitalnym nr 20. W dniu 10 sierpnia 1942 r. lekarz SS przeprowadzi\u0142 w tym bloku selekcj\u0119, podczas kt\u00f3rej wybra\u0142 siedemdziesi\u0119ciu pi\u0119ciu wi\u0119\u017ani\u00f3w. Jeszcze tego samego dnia zabito ich z polecenia SS dosercowymi zastrzykami fenolu. Jednym z zamordowanych by\u0142 Aleksander Bandera.<\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n
<\/div>\n
Na temat przyczyn \u015bmierci jednego z braci Stepana Bandery, najprawdopodobniej Wasyla, takie o\u015bwiadczenie z\u0142o\u017cy\u0142 Zygmunt Gaudasi\u0144ski (nr 9907) : \u201eLatem 1942 r. by\u0142em zatrudniony w komandzie \u201eNeubau\u201d jako pomocnik pisarza (…). Po przybyciu na blok 16 kapo Edward Radomski wskaza\u0142 nam wi\u0119\u017ania niewielkiego wzrostu, kt\u00f3ry na rusztowaniu dowozi\u0142 tynkarzom zapraw\u0119 murarsk\u0105, o\u015bwiadczaj\u0105c przy tym, \u017ce jest to zbrodniarz ukrai\u0144ski Bandera, odpowiedzialny za \u015bmier\u0107 wielu Polak\u00f3w. Zauwa\u017cy\u0142em w\u00f3wczas, \u017ce vorarbeiter Feliks Maruta (p\u00f3\u017aniej jeden z kap\u00f3w komanda) zachowywa\u0142 si\u0119 brutalnie w stosunku do Bandery, twierdz\u0105c, \u017ce jest to zap\u0142ata za zbrodnie, kt\u00f3rych dopu\u015bci\u0142 si\u0119 na jego rodzinie i innych Polakach\u201d. <\/em>W wyniku powy\u017cszych zdarze\u0144 Wasyl Bandera trafi\u0142 5 sierpnia 1942 r. do szpitala obozowego, gdzie p\u00f3\u017aniej zmar\u0142.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Na jego temat Jerzy Tabeau, przebywaj\u0105cy w obozie pod nazwiskiem Jerzy Weso\u0142owski (nr 27273) zezna\u0142, \u017ce by\u0142 \u015bwiadkiem \u015bmierci jednego z braci Bander\u00f3w (niew\u0105tpliwie by\u0142 to Wasyl Bandera \u2013 dop. AC), kt\u00f3ry zmar\u0142 na biegunk\u0119 w bloku szpitalnym nr 28, kiedy on tam pracowa\u0142 jako piel\u0119gniarz. W swoich zeznaniach stwierdzi\u0142 tak\u017ce, \u017ce wcze\u015bniej do niego na sztub\u0119 przychodzi\u0142o wielu Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy prosili, \u017ceby nim si\u0119 dobrze opiekowa\u0107.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\"\"<\/a>
Kazimierz Ko\u0142ody\u0144ski, zdj\u0119cie obozowe. Archiwum PMA-B.<\/figcaption><\/figure>\n

W wyniku \u015bledztwa prowadzonego przez obozowe gestapo w sprawie \u015bmierci braci Bander\u00f3w, Franciszka Podkulskiego, kt\u00f3ry by\u0142 studentem i pochodzi\u0142 z Przemy\u015bla, osadzono w bunkrze bloku nr 11, a nast\u0119pnie rozstrzelano pod \u015acian\u0105 Strace\u0144 25 stycznia 1943 r. W egzekucji tej zosta\u0142 tak\u017ce stracony Feliks Suligowski (nr 8635), pisarz komanda budowlanego \u201eNeubau\u201d, kt\u00f3ry przed wojn\u0105 by\u0142 urz\u0119dnikiem miejskim w Terespolu. Pod \u015acian\u0105 Strace\u0144 wraz z nim zgin\u0105\u0142 tak\u017ce kapo komanda \u201eNeubau\u201d Wilhelm Szyma\u00a0 (nr 6038) oraz wi\u0119zie\u0144 tego komanda J\u00f3zef Lichtenberg\u00a0 \u00a0(nr 988), jak r\u00f3wnie\u017c \u2013 o czym by\u0142o ju\u017c wspominane \u2013 Kazimierz Ko\u0142ody\u0144ski, pochodz\u0105cy z Terespola.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>
Feliks Suligowski, zdj\u0119cie obozowe. Archiwum PMA-B.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
\u00a0W dniu 8 sierpnia 1942 r. z wi\u0119zienia Montelupich\u00a0 \u00a0w Krakowie skierowano do KL Auschwitz sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu trzech wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy otrzymali numery 57317-57379. Z polskimi wi\u0119\u017aniami politycznymi przyby\u0142o w\u00f3wczas dwudziestu trzech cz\u0142onk\u00f3w OUN-b. Podobnie jak poprzednio osadzeni w obozie nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy, aresztowani oni byli przewa\u017cnie w r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bciach na terenach przedwojennych Kres\u00f3w Po\u0142udniowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej. Na Montelupich osadzono ich po przewiezieniu najcz\u0119\u015bciej z innych wi\u0119zie\u0144, np. z Tarnopola lub ze Lwowa. Rejestracja banderowc\u00f3w z tego transportu odby\u0142a si\u0119 w bloku nr 19.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Status i warunki egzystencji banderowc\u00f3w w KL Auschwitz.\u00a0<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
By\u0142y wi\u0119zie\u0144 Kazimierz Smole\u0144 (nr 1327), kt\u00f3ry pracowa\u0142 w komandzie \u201eAufnahme\u201d rejestruj\u0105cym nowo przywiezionych do KL Auschwitz twierdzi, \u017ce kolejne grupy Ukrai\u0144c\u00f3w z \u201egrupy Bandery\u201d dostarcza\u0142 z wi\u0119zienia Montelupich w Krakowie SS-Hauptscharf\u00fchrer Malotky, kt\u00f3ry kontaktowa\u0142 si\u0119 w obozie z esesmanem Hansem Starkiem. Na jego polecenie Ukrai\u0144cy z tej grupy mieli pozostawa\u0107\u00a0 w\u00a0 Auschwitz pod pewn\u0105 ochron\u0105. Wykonuj\u0105c to polecenie Stark podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o umieszczeniu banderowc\u00f3w w bloku\u00a0 \u00a0nr 11, kt\u00f3ry by\u0142 blokiem izolowanym.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Myko\u0142a K\u0142ymyszyn (nr 57340) przywieziony do KL Auschwitz 8 sierpnia 1942 r. tak opisa\u0142 pierwsze chwile swojego pobytu w obozie: \u201e Wieczorem do bloku nr 11 przyszli z kijami Polacy. By\u0142o ich ponad dziesi\u0119ciu i zacz\u0119li pyta\u0107, kto tutaj jest z OUN-b. Nikt z nas si\u0119 nie odezwa\u0142. Tak trzy razy pytali, gro\u017c\u0105c,\u00a0 \u017ce zabij\u0105 na miejscu, gdy znajd\u0105. Kiedy mimo wszystko nikt z nas nie zg\u0142osi\u0142 si\u0119, oni zacz\u0119li jednego po drugim pyta\u0107 o imi\u0119 i nazwisko. Kiedy imi\u0119 i nazwisko brzmia\u0142o po polsku odprawiali na blok. (…) Kiedy przysz\u0142a na mnie kolej, powiedzia\u0142em prawdziwe swoje nazwisko i \u017ce jestem Ukrainiec. Ale na pytanie sk\u0105d, powiedzia\u0142em, \u017ce z \u017bytomierza. \u201eA gdzie jest \u017bytomierz?\u201d \u2013 \u201eKo\u0142o Kijowa\u201d \u2013 odpowiadam. \u201eTo\u015b ty nie\u00a0 z polskiej Ukrainy?\u201d \u2013 \u201eNie\u201d \u2013 daj\u0119 odpowied\u017a. \u201eTo id\u017a na blok\u201d \u2013 zadecydowa\u0142 jeden z nich\u201d.<\/em><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Podczas przywiezienia do obozu nast\u0119pnych nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich wspomniany Malotky dowiedzia\u0142 si\u0119, co spotka\u0142o banderowc\u00f3w w bloku nr 11, do kt\u00f3rego podobno uda\u0142 si\u0119 wraz Hansem Starkiem, gdzie zosta\u0142a przeprowadzona rozmowa z uwi\u0119zionymi banderowcami. W imieniu Ukrai\u0144c\u00f3w wyst\u0105pi\u0142 K\u0142ymyszyn, Rak i inni. Nast\u0119pstwem z\u0142o\u017conych w\u00f3wczas skarg by\u0142o przeniesienie wszystkich banderowc\u00f3w do dw\u00f3ch sal w bloku nr 17. Przebywali razem i pomi\u0119dzy sob\u0105 rozmawiali wy\u0142\u0105cznie w ojczystym j\u0119zyku. Utworzyli nawet ch\u00f3r ukrai\u0144ski. Ponadto nale\u017cy doda\u0107, \u017ce w bloku szpitalnym nr 20 by\u0142a wyodr\u0119bniona izba dla chorych banderowc\u00f3w. Powodem tego by\u0142 fakt, \u017ce polscy wi\u0119\u017aniowie podejrzewali ich o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z esesmanami, natomiast Ukrai\u0144cy sami chcieli otoczy\u0107 w szpitalu obozowym opiek\u0105 medyczn\u0105 swoich koleg\u00f3w, obawiaj\u0105c si\u0119 Polak\u00f3w. Lekarz W\u0142adys\u0142aw Fejkiel (nr 5647) twierdzi, \u017ce otrzymali oni osobne pomieszczenie w sali nr 4 na parterze bloku, gdzie mieli dw\u00f3ch swoich piel\u0119gniarzy: Mychaj\u0142\u0119 Szewczuka (nr 121343), dawnego koleg\u0119 Fejkla ze studi\u00f3w i m\u0142odego sanitariusza Leonida Mostowycza (nr 57353). Natomiast nie mieli wtedy swojego lekarza.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
We wcze\u015bniejszych swoich wspomnieniach W\u0142adys\u0142aw Fejkiel o banderowcach napisa\u0142 znacznie wi\u0119cej, nie szcz\u0119dz\u0105c im krytycznych uwag, \u017ce przed przywiezieniem do KL Auschwitz wiernie s\u0142u\u017cyli Hitlerowi i jego systemowi. Grupa ta jego zdaniem by\u0142a groteskowa i tragiczna: \u201eZamiana spodziewanych dostoje\u0144stw na sm\u0119tny pobyt w warunkach obozowych niczego ich nie nauczy\u0142a. Byli otoczeni powszechn\u0105 nienawi\u015bci\u0105 i pogard\u0105 niemal ca\u0142ego obozu, poniewa\u017c wszyscy wiedzieli, \u017ce maj\u0105 oni na sumieniu tysi\u0105ce pomordowanych niewinnych ludzi. Z tych te\u017c powod\u00f3w nawet w oddziale szpitalnym wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniowie nie mogli ukry\u0107 wobec nich niech\u0119ci. Mimo to my lekarze, starali\u015bmy si\u0119 traktowa\u0107 ich mo\u017cliwie poprawnie\u201d.<\/em><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
W\u015br\u00f3d banderowc\u00f3w przywiezionych do obozu o\u015bwi\u0119cimskiego razem z Myko\u0142\u0105 K\u0142ymyszynem znajdowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce Lew Rebet (nr 57368), kt\u00f3ry by\u0142 jednym z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Stepana Bandery i cz\u0142onkiem rz\u0105du ukrai\u0144skiego utworzonego w oparciu o \u201eAkt 30 czerwca\u201d z 1941 r. Ob\u00f3z prze\u017cy\u0142 \u2013 podobnie jak przywieziony do KL Auschwitz nieco wcze\u015bniej inny cz\u0142onek tego rz\u0105du – Stepan \u0141enkaw\u015bkyj. Po wojnie dr Lew Rebet by\u0142 jednym z za\u0142o\u017cycieli i aktywnym dzia\u0142aczem na emigracji Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w za granic\u0105.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Banderowcy w 1942 r. \u2013 poza dwoma wymienionymi transportami \u2013 nie byli ju\u017c przywo\u017ceni z Montelupich w wi\u0119kszych ilo\u015bciach, lecz sporadycznie nadal byli kierowani z tego wi\u0119zienia do KL Auschwitz, np. 30 wrze\u015bnia 1942 r. zosta\u0142 przywieziony Jaros\u0142aw Rak (nr 66676), s\u0105dzony i skazany przed wojn\u0105 za pomoc udzielon\u0105 zab\u00f3jcy Bronis\u0142awa Pierackiego. Ponadto kierowano ich jeszcze sporadycznie z Montelupich do KL Auschwitz w 1943 r., a tak\u017ce dw\u00f3ch z nich przywieziono do tego obozu z wi\u0119zienia w Pradze czeskiej 8 maja 1943 r.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce stosunki mi\u0119dzy polskimi wi\u0119\u017aniami i banderowcami szczeg\u00f3lnie by\u0142y napi\u0119te podczas pierwszych miesi\u0119cy ich pobytu w KL Auschwitz. Sytuacja uleg\u0142a szczeg\u00f3lnemu zaognieniu, gdy pewnego razu do wydzielonej sali szpitalnej w bloku nr 20 wszed\u0142, prawdopodobnie przez pomy\u0142k\u0119, pijany sanitariusz SS Joseph Klehr, kt\u00f3ry planowa\u0142 kilku chorych nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich wyznaczy\u0107 na zabicie zastrzykiem z fenolu w serce, co jednak nie uda\u0142o mu si\u0119 zrealizowa\u0107. Banderowcy natomiast mylnie s\u0105dzili, \u017ce by\u0142a to prowokacja przygotowana przez polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w i zacz\u0119li na nich wysy\u0142a\u0107 skargi i donosy do obozowego gestapo.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Wtedy W\u0142adys\u0142aw Fejkiel zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce sytuacja staje si\u0119 bardzo niebezpieczna. Postanowi\u0142 dzia\u0142a\u0107, aby\u00a0 zmieni\u0107 wzajemne stosunki. W tym celu wybra\u0142 si\u0119 do bloku nr 17, w kt\u00f3rym mieszkali banderowcy. Kiedy im powiedzia\u0142, \u017ce chce om\u00f3wi\u0107 sprawy ich chorych, odpowiedzieli, \u017ce nie b\u0119d\u0105 na te tematy z Polakiem rozmawia\u0107. \u201eW tym momencie \u2013<\/em> wspomina Fejkiel – przyszed\u0142 mi z pomoc\u0105 szcz\u0119\u015bliwy przypadek. Z \u0142\u00f3\u017cka z trzeciego pi\u0119tra zeskoczy\u0142 jaki\u015b wysoki, czarny wi\u0119zie\u0144, podszed\u0142 do mnie i zacz\u0105\u0142 si\u0119 serdecznie wita\u0107. W pierwszej chwili nie mog\u0142em go pozna\u0107. Po chwili przypomnia\u0142em sobie, \u017ce jest to Micha\u0142 Szewczuk, m\u00f3j dawny kolega uniwersytecki ze Lwowa. Szewczuk przerwa\u0142 nieprzyjemn\u0105 i napi\u0119t\u0105 dyskusj\u0119 i zapowiedzia\u0142 mi, \u017ce odwiedzi mnie wieczorem\u201d.<\/em><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Warto odnotowa\u0107, \u017ce dotrzyma\u0142 s\u0142owa przychodz\u0105c jeszcze tego samego wieczoru z kilkoma innymi banderowcami na zapowiedziane spotkanie. Przybyli zobowi\u0105zali si\u0119 lojalnie zachowywa\u0107 wzgl\u0119dem Polak\u00f3w i prosili o dalsz\u0105 pomoc nad swoimi chorymi.\u00a0Fejkiel przyj\u0105\u0142 ich o\u015bwiadczenie, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce w ten spos\u00f3b mo\u017cna b\u0119dzie za\u017cegna\u0107 niebezpiecze\u0144stwo. Przydzieli\u0142 do opieki nad ich chorymi zaufanego polskiego lekarza Tadeusza Szyma\u0144skiego oraz nadal zapewni\u0142 prac\u0119 w szpitalu obozowym w charakterze piel\u0119gniarzy banderowcom: Szewczukowi i Mostowyczowi. Od tej chwili wzajemne stosunki zmieni\u0142y si\u0119.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
W dniu 3 pa\u017adziernika 1943 r. przywieziono do obozu o\u015bwi\u0119cimskiego z wi\u0119zienia we Lwowie przy ul. \u0141\u0105ckiego dwie\u015bcie trzydzie\u015bci kobiet (numery 64085 – 64323)\u00a0 i siedmiuset trzydziestu m\u0119\u017cczyzn (numery 154392 \u2013 155121), kt\u00f3rych umieszczono w Brzezince. W\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w tego transportu by\u0142o oko\u0142o stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich. Dzi\u0119ki zabiegom Myko\u0142a K\u0142ymyszyna w obozowym gestapo, kt\u00f3rego funkcjonariuszem by\u0142 SS-Unterscharf\u00fchrer Klaus Dylewski, studiuj\u0105cy przed wojn\u0105 w Gda\u0144sku ze studentami ukrai\u0144skimi, b\u0119d\u0105cymi cz\u0142onkami OUN, wszyscy oni zostali przeniesieni z Brzezinki do obozu macierzystego w O\u015bwi\u0119cimiu i umieszczeni w bloku nr 17, co wielu z nich niew\u0105tpliwie uratowa\u0142o \u017cycie. Jednym z wi\u0119\u017ani\u00f3w tego transportu by\u0142 Stepan Petely\u0107kyj (nr 154922), aresztowany przez Niemc\u00f3w za dzia\u0142alno\u015b\u0107 nacjonalistyczn\u0105 i osadzony w wi\u0119zieniu w Z\u0142oczowie, sk\u0105d przewieziono go do wi\u0119zienia przy ul. \u0141\u0105ckiego we Lwowie. Przebywa\u0142 p\u00f3\u017aniej w Auschwitz, Mauthausen i Ebensee, gdzie zosta\u0142 wyzwolony wiosn\u0105 1945 r.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Nast\u0119pny du\u017cy transport z tego wi\u0119zienia przyby\u0142 do O\u015bwi\u0119cimia w dniu 28 pa\u017adziernika tego\u017c roku. Liczy\u0142 on pi\u0119\u0107dziesi\u0105t pi\u0119\u0107 kobiet (numery 66315 \u2013 66369) i dwustu trzydziestu m\u0119\u017cczyzn (numery 159046 \u2013 159275). Razem z polskimi wi\u0119\u017aniami politycznymi przywieziono w tych transportach do obozu stu trzydziestu dw\u00f3ch nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich, w tym stu dwudziestu dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn i dziesi\u0119\u0107 kobiet, g\u0142\u00f3wnie studentek ukrai\u0144skich. W wymienionych\u00a0 transportach lwowskich opr\u00f3cz cz\u0142onk\u00f3w OUN-b byli r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkowie Ukrai\u0144skiej Armii Powsta\u0144czej (UPA), kt\u00f3ra stanowi\u0142a zbrojne rami\u0119 OUN-b od wiosny 1943 r. W przeciwie\u0144stwie do wi\u0119\u017ani\u00f3w polskich, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych os\u00f3b r\u00f3wnie\u017c ob\u00f3z prze\u017cy\u0142a. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce powodem powy\u017cszych aresztowa\u0144 w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w OUN-UPA, przywiezionych do KL Auschwitz ze Lwowa, by\u0142o przeniesienie dzia\u0142a\u0144 OUN-UPA z Wo\u0142ynia do Galicji Wschodniej, co sprawi\u0142o, \u017ce Niemcy przyst\u0105pili do represji przeciwko Ukrai\u0144com.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Banderowcy umieszczeni w bloku nr 17 jesieni\u0105 1942 r., zajmowali dwie sztuby i otoczeni byli opiek\u0105 przez Politische Abteilung, czyli obozowe gestapo, pracuj\u0105c w r\u00f3\u017cnych dobrych komandach pod dachem, co wi\u0119\u017aniom tym stwarza\u0142o szans\u0119 na prze\u017cycie. By\u0142y to przyk\u0142adowo takie komanda jak: Bekleidungskammer (magazyn odzie\u017cy wi\u0119\u017aniarskiej), Effektenkammer (magazyn rzeczy odebranych w depozyt wi\u0119\u017aniom przywiezionym do obozu), Krankenbau (szpital obozowy), kartoflarnia, piekarnia, rze\u017ania oraz kuchnia dla wi\u0119\u017ani\u00f3w i kuchnia dla esesman\u00f3w.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\"\"<\/a>
Kazimierz Smole\u0144. Zbiory prywatne Adama Cyry<\/figcaption><\/figure>\n

Do\u00a0 komanda\u00a0 \u201eAufnahme\u201d, gdzie pracowa\u0142 Kazimierz Smole\u0144 przydzielono trzech banderowc\u00f3w: Myko\u0142\u0119 K\u0142ymyszyna, Zenona Winni\u0107kiego i Borysa Witoszyn\u015bkiego. Ten jawny fakt faworyzowania Ukrai\u0144c\u00f3w z \u201egrupy Bandery\u201d polscy wi\u0119\u017aniowie traktowanli jako pewien rodzaj infiltracji przez Politische Abteilung komand do kt\u00f3rych zostali przydzieleni.<\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n
<\/div>\n
Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o obawy te by\u0142y przedwczesne, a podejrzenia nies\u0142uszne, co w swojej relacji potwierdza Kazimierz Smole\u0144: \u201eNie s\u0142ysza\u0142em, aby kto\u015b z Ukrai\u0144c\u00f3w naszego komanda donosi\u0142 do Politische Abteilung. A mieli ku temu sposobno\u015b\u0107, bo wymieniony SS-Hauptscharf\u00fchrer Malotky zjawia\u0142 si\u0119 od czasu do czasu w KL Auschwitz, rozmawia\u0142 z Ukrai\u0144cami i interesowa\u0142 si\u0119 warunkami ich pobytu w obozie, a wiec gdyby chcieli, to mogli mu opowiedzie\u0107 o swoich spostrze\u017ceniach\u201d. <\/em>W\u015br\u00f3d banderowc\u00f3w wi\u0119zionych w Auschwitz mo\u017cna by\u0142o zaobserwowa\u0107 nie tylko nastawienie antypolskie, ale r\u00f3wnie\u017c antyniemieckie.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Warto r\u00f3wnie\u017c zaznaczy\u0107, \u017ce na temat trzech banderowc\u00f3w pracuj\u0105cych w komandzie \u201eAufnahme\u201d (K\u0142ymyszyn, Winni\u0107kyj i Witoszyn\u015bkyj) jeszcze raz pozytywnie wypowiada si\u0119 Kazimierz Smole\u0144: \u201dM\u00f3wi\u0105c o naszych ukrai\u0144skich kolegach z komanda musz\u0119 doda\u0107, \u017ce wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ali z nami Polakami przy sporz\u0105dzaniu nielegalnego wykazu transport\u00f3w wi\u0119\u017aniarskich. Wykaz (…) ten zosta\u0142 potajemnie wys\u0142any z KL Auschwitz i zachowa\u0142 si\u0119. Gdyby esesmani z Politische Abteilung dowiedzieli si\u0119 o tej naszej dzia\u0142alno\u015bci, uczestnikom tego dzia\u0142ania grozi\u0142a \u015bmier\u0107. We wspomnianym wykazie transport\u00f3w rejestrowanych w KL Auschwitz mo\u017cna mi\u0119dzy innymi rozpozna\u0107 r\u0119kopis K\u0142ymyszyna\u201d.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Transporty do KL Mauthausen i \u0142\u0105czny bilans strat.<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Pobyt w KL Auschwitz prze\u017cy\u0142o wi\u0119kszo\u015b\u0107 osadzonych w nim banderowc\u00f3w, kt\u00f3rzy dzi\u0119ki protekcji obozowego gestapo pracowali p\u00f3\u017aniej w dobrych komandach wi\u0119\u017aniarskich. Ponadto otrzymywali w du\u017cych ilo\u015bciach paczki \u017cywno\u015bciowe z Czerwonego Krzy\u017ca. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c wcze\u015bniej zwolniona z KL Auschwitz, np. Jaros\u0142aw Rak wolno\u015b\u0107 odzyska\u0142 18 grudnia 1944 r., natomiast Myko\u0142\u0119 K\u0142ymyszyna, Stepana \u0141enkaw\u015bkiego i Lwa Rebeta zwolniono\u00a0 \u00a0w nast\u0119pnym dniu 19 grudnia.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Niemniej banderowcy ponie\u015bli r\u00f3wnie\u017c straty szczeg\u00f3lnie w pierwszych miesi\u0105cach ich uwi\u0119zienia w KL Auschwitz. Przyk\u0142adowo spo\u015br\u00f3d czterdziestu o\u015bmiu ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali przywiezieni w transportach z 22 lipca i 8 sierpnia 1942 r. z wi\u0119zienia Montelupich w Krakowie, zgin\u0119\u0142o w tym obozie szesnastu.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Kilkunastu banderowc\u00f3w zmar\u0142o tak\u017ce w Ebensee, dok\u0105d trafili p\u00f3\u017aniej poprzez Mauthausen, po ewakuowaniu ich w styczniu 1945 r. z KL Auschwitz. Zmarli na skutek strasznego g\u0142odu panuj\u0105cego w tym obozie, gdzie wiosn\u0105 1945 r., jak wspomina polski wi\u0119zie\u0144 Jan Dziopek (nr 5636): \u201eUmiera\u0142y wtedy z g\u0142odu codziennie setki wi\u0119\u017ani\u00f3w. Krematorium nie mog\u0142o nad\u0105\u017cy\u0107 z paleniem cia\u0142, wi\u0119c stosy trup\u00f3w le\u017ca\u0142y pod go\u0142ym niebem\u201d. <\/em>Og\u00f3\u0142em spo\u015br\u00f3d prawie \u017ce dwustu banderowc\u00f3w wi\u0119zionych w KL Auschwitz, a po ewakuacji wi\u0119\u017ani\u00f3w tego obozu w styczniu 1945 r. r\u00f3wnie\u017c w Mauthausen i Ebensee, \u015bmier\u0107 we wspomnianych hitlerowskich obozach koncentracyjnych ponios\u0142o ponad trzydziestu z nich.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Powojenne losy banderowc\u00f3w.<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Zwolnienie Stepana Bandery i innych jego zwolennik\u00f3w z Sachsenhausen nast\u0105pi\u0142o jesieni\u0105 1944 r. Po wojnie Bandera przebywa\u0142 w Insbrucku, gdzie w lutym 1946 r. odby\u0142a si\u0119 tajna narada kierowniczych cz\u0142onk\u00f3w OUN-b. W naradzie tej uczestniczyli byli wi\u0119\u017aniowie\u00a0 Auschwitz:\"\"<\/a> Myko\u0142a K\u0142ymyszyn, Jaros\u0142aw Rak i \u0141ew Rebet. Prowidnikiem tej formacji OUN wybrano ponownie Stepana Bander\u0119.<\/a><\/strong> Myko\u0142a K\u0142ymyszyn kl\u0119ka\u0142 na kolana i m\u00f3wi\u0142, \u017ce Bandera jest na p\u00f3\u0142bogiem. Totalitarne skrzyd\u0142o OUN poparli tak\u017ce inni banderowcy, wi\u0119zieni kiedy\u015b w KL Auschwitz: Jewhen \u0141ozyn\u015bkyj, Stepan \u0141enkaw\u015bkyj i Petro Mirczuk, autor wielu powojennych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3rych tre\u015bci\u0105 jest apologia OUN.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
W po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych kierownictwo sowieckiego KGB w Monachium nakaza\u0142o likwidacj\u0119 emigracyjnych przyw\u00f3dc\u00f3w OUN. Najpierw w 1957 r. agent KGB Bohdan Staszy\u0144ski zabi\u0142 na emigracji b. wi\u0119\u017ania Auschwitz, dr. Lwa Rebeta, kt\u00f3ry sta\u0142 na czele grupy dzia\u0142aczy, opowiadaj\u0105cych si\u0119 za demokratycznymi zmianami w organizacji. Odszed\u0142 on od banderowc\u00f3w i utworzy\u0142 now\u0105 frakcj\u0119 OUN-zagranica. Dwa lata p\u00f3\u017aniej ten sam agent sowiecki, r\u00f3wnie\u017c w Monachium, zabi\u0142 Stepana Bander\u0119. Po zamordowaniu Stepana Bandery w 1959 r. \u201eprowidnykiem\u201d jego frakcji zosta\u0142 Stepan \u0141enkaw\u015bkyj, by\u0142y wi\u0119zie\u0144 Auschwitz i autor kilkakrotnie ju\u017c wspominanego \u201eDekalogu ukrai\u0144skiego nacjonalisty\u201d, kt\u00f3ry zmar\u0142 w 1977 r.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Banderowcy,\u00a0 kt\u00f3rzy przetrwali pobyt w KL Auschwitz, osiedlili si\u0119 po wojnie g\u0142\u00f3wnie na terenie Stan\u00f3w Zjednoczonych, Kanady i Niemiec, gdzie niekt\u00f3rzy z nich \u017cyj\u0105 jeszcze do dzisiaj. Po wojnie mieszkaj\u0105c na emigracji w licznych publikacjach starali si\u0119 przedstawi\u0107 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w jak najlepszym \u015bwietle, chocia\u017c jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 angielski historyk Andrew Wilson: \u201eZ\u0142o\u017cone dzieje OUN-UPA nie najlepiej zapisa\u0142y si\u0119 w pami\u0119ci. Fakt, \u017ce OUN i UPA w og\u00f3le by\u0142y w stanie podj\u0105\u0107 walk\u0119, jest dzi\u015b przedmiotem dumy wy\u0142\u0105cznie na ziemiach Ukrainy Zachodniej\u201d.<\/em><\/div>\n
<\/div>\n
Adam Cyra<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
O\u015bwi\u0119cim, 14 lipca 2026 r.<\/em><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 OUN w latach 1929-1939. W 1929 r. na Kresach Po\u0142udniowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej rozpocz\u0119\u0142a nielegaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Organizacja Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w (OUN). Wyznacznikiem dzia\u0142a\u0144 tej organizacji by\u0142o \u201eDziesi\u0119cioro przykaza\u0144 nacjonalisty ukrai\u0144skiego\u201d, zredagowanego w czerwcu 1929 r. przez studenta filozofii Stepana \u0141enkawskiego (Stepan \u0141enkaw\u015bkyj). Ju\u017c od roku nast\u0119pnego cz\u0142onkowie tej organizacji rozpocz\u0119li akcje sabota\u017cowo-dywersyjne i terrorystyczne\u00a0 przeciwko Polakom, …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":2,"uagb_excerpt":"Dzia\u0142alno\u015b\u0107 OUN w latach 1929-1939. W 1929 r. na Kresach Po\u0142udniowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej rozpocz\u0119\u0142a nielegaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Organizacja Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w (OUN). Wyznacznikiem dzia\u0142a\u0144 tej organizacji by\u0142o \u201eDziesi\u0119cioro przykaza\u0144 nacjonalisty ukrai\u0144skiego\u201d, zredagowanego w czerwcu 1929 r. przez studenta filozofii Stepana \u0141enkawskiego (Stepan \u0141enkaw\u015bkyj). Ju\u017c od roku nast\u0119pnego cz\u0142onkowie tej organizacji rozpocz\u0119li akcje sabota\u017cowo-dywersyjne i terrorystyczne\u00a0 przeciwko Polakom,…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39855"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39855"}],"version-history":[{"count":38,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39902,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39855\/revisions\/39902"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}