{"id":39258,"date":"2025-07-09T12:23:22","date_gmt":"2025-07-09T12:23:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=39258"},"modified":"2025-07-21T22:35:00","modified_gmt":"2025-07-21T22:35:00","slug":"mord-w-lesie-pod-kobiernicami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2025\/07\/09\/mord-w-lesie-pod-kobiernicami\/","title":{"rendered":"Mord w lesie pod Kobiernicami"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a>
Julian Likus, fot. z 1947 r.<\/figcaption><\/figure>\n

Julian Likus urodzi\u0142 si\u0119 1 stycznia 1920 roku w Chrzanowie. Uko\u0144czy\u0142 zasadnicz\u0105 szko\u0142\u0119 zawodow\u0105 i kursy o profilu budowlanym. W 1941 roku zosta\u0142 skierowany do pracy w kombinacie chemicznym Buna Werke w Monowicach. Tam pracowa\u0142 jako robotnik cywilny przy prefabrykacji nowych element\u00f3w betonowych wraz z zespo\u0142em, kt\u00f3ry tworzyli nie tylko robotnicy cywilni, lecz r\u00f3wnie\u017c wi\u0119\u017aniowie KL Auschwitz III-Monowitz, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142o wielu \u017byd\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

W 1959 roku Julian Likus z\u0142o\u017cy\u0142 o\u015bwiadczenie, przechowywane w Archiwum Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu (Zesp\u00f3\u0142 O\u015bwiadczenia, tom 3, str. 293-301), w kt\u00f3rym relacjonowa\u0142: Wiosn\u0105 1944 roku pozna\u0142em si\u0119 z wi\u0119\u017aniem Janem Tomczykiem. W czasie pierwszej naszej rozmowy zaproponowa\u0142, abym dopom\u00f3g\u0142 mu w zorganizowaniu ucieczki. Informowa\u0142 si\u0119 jednocze\u015bnie, czy mog\u0119 przygotowa\u0107 jakie\u015b ci\u0119\u017carowe auto. Najwi\u0119ksz\u0105 trudno\u015b\u0107 sprawia\u0142o nawi\u0105zanie kontaktu z kim\u015b, kto m\u00f3g\u0142by dysponowa\u0107 ci\u0119\u017carowym autem i nie by\u0142by zbyt \u015bci\u015ble kontrolowany. Po \u017cmudnych poszukiwaniach porozumia\u0142em si\u0119 z szoferem Tadeuszem Zalewskim, kt\u00f3ry dowozi\u0142 do kombinatu materia\u0142y budowlane.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>
Karta personalna wi\u0119\u017ania Zenona Milaszewskiego. Archives Arolsen<\/figcaption><\/figure>\n

Julian i Tadeusz, aby umo\u017cliwi\u0107 wi\u0119\u017aniom ucieczk\u0119, prace przygotowawcze rozpocz\u0119li od przer\u00f3bki wn\u0119trza samochodu ci\u0119\u017carowego, wykonuj\u0105c w nim stosowne skrytki. Fa\u0142szywe dokumenty dla uciekinier\u00f3w dostarczy\u0142a pracownica cywilna Polka, J\u00f3zefa Hankus, pochodz\u0105ca z Cza\u0144ca, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a tak\u017ce nawi\u0105zanie kontaktu z partyzantami z pobliskiego Bujakowa.<\/p>\n

W dniu 4 maja 1944 roku pi\u0119ciu wi\u0119\u017ani\u00f3w w jednym z barak\u00f3w, w przygotowanym schowku pod pod\u0142og\u0105, ukry\u0142o obozowe pasiaki przebieraj\u0105c si\u0119 w ubrania cywilne. Byli nimi Polacy: Zenon Milaszewski (nr 10433), Jan Tomczyk (nr 126261) oraz dwaj polscy \u017bydzi: Chaim Goslawski (nr 69976) i Riwen \u017burkowski (nr 141568) oraz Karl Chaim Peller (nr 68608), kt\u00f3ry by\u0142 czeskim \u017bydem. Nast\u0119pnie zbiegowie zostali wywiezieni samochodem z terenu fabryki IG Farben.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Karta personalna wi\u0119\u017ania-polskiego \u017byda, Chaima Israela Goslawskiego. Archives Arolsen<\/figcaption><\/figure>\n

We wspomnianym o\u015bwiadczeniu Likus powiedzia\u0142: Przebrani uciekinierzy podeszli do samochodu i pozoruj\u0105c \u0142adowanie pustych skrzy\u0144 znikali jeden po drugim. Trzech wi\u0119\u017ani\u00f3w ukry\u0142o si\u0119 w skrzyni na drzewo opa\u0142owe, a dw\u00f3ch w skrzyni na narz\u0119dzia, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 po\u015brodku platformy od do\u0142u. Kiedy wszyscy uciekinierzy zaj\u0119li swoje miejsca, do samochodu podszed\u0142 szofer i wsp\u00f3lnie dokonali\u015bmy ostatecznych uzupe\u0142nie\u0144 i zamaskowali\u015bmy kryj\u00f3wki. Samoch\u00f3d jecha\u0142 w kierunku O\u015bwi\u0119cimia, nast\u0119pnie K\u0119t. Wi\u0119\u017aniowie zostali dowiezieni do miejscowo\u015bci Kobiernice ko\u0142o Bielska.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>
Karta personalna wi\u0119\u017ania-czeskiego \u017byda Karla Chaima Israela Pellera. Archives Arolsen<\/figcaption><\/figure>\n

Uciekinierzy wysiedli z samochodu w lesie w pobli\u017cu Kobiernic, gdzie przej\u0119\u0142o ich dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn. Byli to najprawdopodobniej dwaj bracia z pobliskiego Bujakowa o nazwisku Stanis\u0142awek, kt\u00f3rzy byli dow\u00f3dcami miejscowego oddzia\u0142u partyzanckiego. Mia\u0142 to by\u0107 oddzia\u0142 Armii Ludowej. Jednym z tych braci m\u00f3g\u0142 by\u0107 Szymon Stanis\u0142aw Stanis\u0142awek,<\/a> kt\u00f3ry po wojnie by\u0142 funkcjonariuszem Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa w Bielsku.<\/p>\n

Zbieg\u00f3w ukryto w le\u015bnej ziemiance, zapewniaj\u0105c im \u017cywno\u015b\u0107. Wkr\u00f3tce niespodziewanie opu\u015bcili zapewnione im schronienie. Nie wiedziano jednak, dlaczego to zrobili i co z nimi si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n

W dniu 26 maja 1944 roku trzech uciekinier\u00f3w schwytano w Krakowie. Byli to Milaszewski (Mi\u0142aszewski) i Tomczyk oraz \u017burkowski. Po przes\u0142uchaniach przez obozowe gestapo w Monowicach podczas kt\u00f3rych nieprawdziwie zeznawali, \u017ce dokonali ucieczki po wmieszaniu si\u0119 w t\u0142um robotnik\u00f3w cywilnych, opuszczaj\u0105cych po pracy teren budowy kombinatu chemicznego. Dw\u00f3ch pierwszych z wymienionych przeniesiono po z\u0142o\u017ceniu zezna\u0144, kt\u00f3re uznano za wiarygodne, karnie do Buchenwaldu 15 sierpnia 1944 roku.<\/span><\/p>\n

Po ich wyje\u017adzie \u017burkowski przebywaj\u0105cy nadal w tym obozie niespodziewanie dobrowolnie z\u0142o\u017cy\u0142 zeznanie na temat prawdziwych okoliczno\u015bci swojej ucieczki. Ponadto o\u015bwiadczy\u0142 przes\u0142uchuj\u0105cym go gestapowcom, \u017ce po jej dokonaniu Milaszewski i Tomczyk zrabowali Pellerowi i Goslawskiemu (Gos\u0142awskiemu) znaczn\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy i z\u0142ota, kt\u00f3re ten ostatni pozyska\u0142 potajemnie z obozowych magazyn\u00f3w \u201eKanady. Podczas ucieczki zamordowali ich, po czym cia\u0142a ukryli w lesie pomi\u0119dzy Kobiernicami a Kozami. Stwierdzi\u0142 tak\u017ce, \u017ce Milaszewski i Tomczyk przed wywiezieniem do Buchenwaldu pr\u00f3bowali go otru\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Karta personalna polskiego \u017byda, Riwena \u017burkowkiego<\/figcaption><\/figure>\n

Po uzyskaniu tych informacji sprowadzono Milaszewskiego i Tomczyka z Buchenwaldu do Auschwitz celem dokonania konfrontacji w po\u0142owie wrze\u015bnia 1944 r.. Widocznie znaleziono potwierdzenie tego faktu, bo w obozowych kartach personalnych Pellera i Goslawskiego postawiono czerwonym kolorem wykonane krzy\u017cyki i takim samym kolorem w obydw\u00f3ch wypadkach odnotowano \u201eauf der Flucht ermordet\u201d (zamordowany podczas ucieczki).<\/p>\n

Nast\u0119pstwem zezna\u0144 \u017burowskiego by\u0142o tak\u017ce aresztowanie\u00a0 Juliana Likusa w dniu 13 pa\u017adziernika 1944 roku, kt\u00f3ry odwieziony zosta\u0142 do obozu macierzystego Auschwitz I. Najpierw do baraku obozowego gestapo, a nast\u0119pnie do bloku nr 11, gdzie zamkni\u0119to go w areszcie obozowym w celi nr 20.<\/p>\n

Na drugi dzie\u0144 po jego aresztowaniu us\u0142ysza\u0142 na korytarzu w podziemiach jakie\u015b krzyki i szamotanie. W krzycz\u0105cym rozpozna\u0142 Tadeusza Zalewskiego, kierowc\u0119, kt\u00f3ry dopom\u00f3g\u0142 wi\u0119\u017aniom w ucieczce, a teraz umieszczony zosta\u0142 w s\u0105siedniej celi nr 19.<\/p>\n

Juliana Likusa przes\u0142uchiwano w drewnianym baraku gestapo obozowego. Po pewnym czasie wywo\u0142any zosta\u0142 na korytarz i odczytano mu wyrok. Za pomoc w ucieczce skazany zosta\u0142 na do\u017cywotni pobyt w obozie koncentracyjnym.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Napis Juliana Likusa w bloku nr 11 w celi nr 19<\/figcaption><\/figure>\n

W celi nr 19, gdzie p\u00f3\u017aniej by\u0142 wi\u0119ziony, pozostawi\u0142 na \u015bcianie wykonany w czasie pobyt w niej kalendarz, na kt\u00f3rym zaznaczy\u0142 m.in. dzie\u0144 przes\u0142uchania i og\u0142oszenia wyroku. Jego numer obozowy to 201900, natomiast Tadeusz Zalewski oznaczony zosta\u0142 numerem 201901.<\/p>\n

W dniu 6 grudnia 1944 roku przeniesiono Likusa z obozu Auschwitz do Birkenau, za\u015b z ko\u0144cem tego miesi\u0105ca do Buchenwaldu. Tam przebywa\u0142 do wyzwolenia w kwietniu 1945 roku. Do tego obozu wywieziono tak\u017ce Tadeusza Zalewskiego, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c doczeka\u0142 w nim wyzwolenia.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Karta personalna wi\u0119\u017ania Jana Tomczyka<\/figcaption><\/figure>\n

Z kolei Milaczewskiego i Tomczyka publicznie powieszono na placu apelowym w monowickim obozie 16 grudnia 1944 roku. W odczuciu niekt\u00f3rych wi\u0119\u017ani\u00f3w tego obozu by\u0142a to s\u0142uszna kara wymierzona im za zbrodniczy czyn, kt\u00f3rego wed\u0142ug zezna\u0144 Rewina \u017burkowskiego mieli si\u0119 dopu\u015bci\u0107.<\/p>\n

J\u00f3zef\u0119 Hankus za pomoc uciekinierom osadzono w KL Auschwitz II-Birkenau w listopadzie 1944 roku, oznaczaj\u0105c j\u0105 numerem 89180. Zbieg\u0142a podczas likwidacji obozu 20 stycznia 1945 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Gr\u00f3b Juliana Likusa w Zembrzycach<\/figcaption><\/figure>\n

Riwen \u017burkowski, kt\u00f3ry zdradzi\u0142 organizator\u00f3w tej ucieczki, w dniu 2 grudnia 1944 roku zosta\u0142 wywieziony do Buchenwaldu, a st\u0105d 11 lutego 1945 roku do Mittelbau, dalszy jego los jest nieznany.<\/p>\n

Po wojnie Likus powr\u00f3ci\u0142 do Chrzanowa. Pracowa\u0142 jako robotnik budowlany w O\u015bwi\u0119cimiu i w Zembrzycach ko\u0142o Suchej Beskidzkiej. Tam pozna\u0142 Aniel\u0119, z kt\u00f3r\u0105 zawar\u0142 zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski w 1947 roku. Odt\u0105d zamieszka\u0142 na sta\u0142e w Zembrzycach, gdzie zmar\u0142 1 maja 1986 roku.<\/p>\n

Bibliografia:<\/strong> Archives Arolsen (online); Archiwum Muzeum Auschwitz-Birkenau. Zesp\u00f3\u0142 O\u015bwiadczenia, relacje b. wi\u0119\u017ani\u00f3w: J\u00f3zefy Hankus, Juliana Likusa, Mieczys\u0142awa Pi\u0142ata, J\u00f3zefa Tabaczy\u0144skiego i Tadeusza Zalewskiego; Zesp\u00f3\u0142 Wspomnienia, wspomnienia b. wi\u0119\u017ania Mieczys\u0142awa Zaj\u0105ca; A. Cyra, Pozosta\u0142 po nich \u015blad \u2026 \u017byciorysy z cel \u015bmierci, <\/em>O\u015bwi\u0119cim 2006; Kalendarz wydarze\u0144 KL Auschwitz <\/em>(pod red. P. Setkiewicza i J. Lachendro), <\/em>O\u015bwi\u0119cim 2024; P. Setkiewicz, Z dziej\u00f3w oboz\u00f3w IG Farben Werk Auschwitz 1941-1945, <\/em>O\u015bwi\u0119cim 2006.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, 9 lipca 2025 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Julian Likus urodzi\u0142 si\u0119 1 stycznia 1920 roku w Chrzanowie. Uko\u0144czy\u0142 zasadnicz\u0105 szko\u0142\u0119 zawodow\u0105 i kursy o profilu budowlanym. W 1941 roku zosta\u0142 skierowany do pracy w kombinacie chemicznym Buna Werke w Monowicach. Tam pracowa\u0142 jako robotnik cywilny przy prefabrykacji nowych element\u00f3w betonowych wraz z zespo\u0142em, kt\u00f3ry tworzyli nie tylko robotnicy cywilni, lecz r\u00f3wnie\u017c wi\u0119\u017aniowie …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":39266,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Julian-Likus-fot.-z-1947-r.jpg",753,1019,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Julian-Likus-fot.-z-1947-r.jpg",71,96,false],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Julian-Likus-fot.-z-1947-r-111x150.jpg",111,150,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Julian-Likus-fot.-z-1947-r.jpg",753,1019,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Julian-Likus-fot.-z-1947-r-222x300.jpg",222,300,true],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Julian-Likus-fot.-z-1947-r.jpg",753,1019,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Julian-Likus-fot.-z-1947-r.jpg",753,1019,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":1,"uagb_excerpt":"Julian Likus urodzi\u0142 si\u0119 1 stycznia 1920 roku w Chrzanowie. Uko\u0144czy\u0142 zasadnicz\u0105 szko\u0142\u0119 zawodow\u0105 i kursy o profilu budowlanym. W 1941 roku zosta\u0142 skierowany do pracy w kombinacie chemicznym Buna Werke w Monowicach. Tam pracowa\u0142 jako robotnik cywilny przy prefabrykacji nowych element\u00f3w betonowych wraz z zespo\u0142em, kt\u00f3ry tworzyli nie tylko robotnicy cywilni, lecz r\u00f3wnie\u017c wi\u0119\u017aniowie…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39258"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39258"}],"version-history":[{"count":43,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39258\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39308,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39258\/revisions\/39308"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39266"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}