{"id":39096,"date":"2025-06-03T11:14:02","date_gmt":"2025-06-03T11:14:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=39096"},"modified":"2025-07-21T22:33:38","modified_gmt":"2025-07-21T22:33:38","slug":"83-rocznica-zaglady-zydow-olkuskich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2025\/06\/03\/83-rocznica-zaglady-zydow-olkuskich\/","title":{"rendered":"83. rocznica zag\u0142ady \u017byd\u00f3w olkuskich"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a>
Dawid Zohar, potomek olkuskich \u017byd\u00f3w z \u017con\u0105 Daniel\u0105, mieszkaj\u0105 w Tel Awiwie w Izraelu. Fot. Ryszard Tabaka<\/figcaption><\/figure>\n

W czerwcu 1942 r. niemieccy nazi\u015bci zawie\u017ali na \u015bmier\u0107 \u017byd\u00f3w z Olkusza<\/a>. Byli jednymi z pierwszych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w \u201eCzerwonym domku\u201d, pierwszej komorze gazowej w KL Auschwitz II-Birkenau. W <\/strong>dw\u00f3ch transportach kolejowych 13 i 15 czerwca wywieziono z olkuskiego getta oko\u0142o 3 tysi\u0105ce m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci. <\/strong><\/p>\n

Byli w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce liczni \u017bydzi z Chorzowa, przesiedleni do Olkusza dwa lata wcze\u015bniej w czerwcu 1940 r.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
Z\u0142o\u017cenie wie\u0144c\u00f3w i zapalenie zniczy w miejscu zag\u0142ady olkuskich \u017byd\u00f3w w KL Auschwitz II- Birkenau. Fot. Ryszard Tabaka<\/figcaption><\/figure>\n

Od kilku lat na terenie dawnego obozu Birkenau w miejscu, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 tzw. \u201eCzerwony domek\u201d, w kt\u00f3rym masowo zabijano ludzi gazem cyklon B \u2013 upami\u0119tnieni zostan\u0105 po raz kolejny olkuscy \u017bydzi, kt\u00f3rych zamordowano w tym miejscu osiemdziesi\u0105t trzy lata temu.<\/a><\/strong><\/p>\n

Uroczysto\u015b\u0107 odby\u0142a si\u0119 13 czerwca 2025 r., czyli w przeddzie\u0144 obchod\u00f3w Narodowego Dnia Pami\u0119ci o Polakach, kt\u00f3rych pierwszy transport przyby\u0142 z wi\u0119zienia w Tarnowie do KL Auschwitz w dniu 14 czerwca 1940 r.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
Z\u0142o\u017cenie wie\u0144c\u00f3w i zapalenie zniczy w miejscu zag\u0142ady olkuskich \u017byd\u00f3w w Birkenau. Fot. Ryszard Tabaka<\/figcaption><\/figure>\n

Uczestniczy\u0142a w nie niej delegacja mieszka\u0144c\u00f3w Olkusza, kt\u00f3rej przewodniczy\u0107 b\u0119dzie prof. dr hab. Micha\u0142 Ostrowski. Wzi\u0105\u0142 w niej udzia\u0142 tak\u017ce adwokat dr Rafa\u0142 Guzik,<\/a> prezes o\u015bwi\u0119cimskiego oddzia\u0142u Towarzystwa Opieki nad O\u015bwi\u0119cimiem – Pami\u0119\u0107 o Auschwitz-Birkenau wraz z kilkoma innymi cz\u0142onkami tej organizacji. Obecni oddali ho\u0142d pami\u0119ci bestialsko zamordowanych olkuskich \u017byd\u00f3w poprzez z\u0142o\u017cenie wie\u0144c\u00f3w, a tak\u017ce zapalenie zniczy. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 tak\u017ce potomek \u017byd\u00f3w olkuskich Dawid Zohar z \u017con\u0105 Daniel\u0105, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w Tel-Awiwie w Izraelu.<\/p>\n

Nazista niemiecki na dworcu kolejowym w Olkuszu<\/strong><\/p>\n

Zachowa\u0142y si\u0119 zdj\u0119cia \u017byd\u00f3w oczekuj\u0105cych na poci\u0105g, kt\u00f3rym mieli pojecha\u0107 z dworca w Olkuszu do O\u015bwi\u0119cimia. Razem z \u017bydami, pilnowanymi przez umundurowanych Niemc\u00f3w i \u017cydowskich policjant\u00f3w, na jednym ze zdj\u0119\u0107 sfotografowany zosta\u0142 niejaki Friedrich Kuczynski. Stoi<\/p>\n

\"\"<\/a>
\u017bydzi na dworcu kolejowym w Olkuszu przed deportacj\u0105 na zag\u0142ad\u0119, czerwiec 1942 r.<\/figcaption><\/figure>\n

w mundurze, podparty lew\u0105 r\u0119k\u0105 pod bok, w\u00a0prawej trzyma pa\u0142k\u0119. Przygl\u0105da si\u0119 \u017bydom, kt\u00f3rych wcze\u015bniej selekcjonowa\u0142 w getcie olkuskim na \u015bmier\u0107 \u2013 jako tych, kt\u00f3rzy nie nadaj\u0105 si\u0119 na wywiezienie do oboz\u00f3w pracy.<\/p>\n

Friedrich Kuczynski by\u0142 Niemcem, urodzi\u0142 si\u0119 w 1914 r. w rumu\u0144skiej Suczawie. Z zawodu by\u0142 nauczycielem gimnazjalnym, w\u0142ada\u0142 te\u017c francuskim i rumu\u0144skim. Podczas wojny zosta\u0142 pracownikiem urz\u0119du, kt\u00f3ry w 1940 r. utworzy\u0142 Reichsf\u00fchrer SS Heinrich Himmler \u2013 powo\u0142uj\u0105c Specjalnego Pe\u0142nomocnika Reichsf\u00fchrera SS i Szefa Niemieckiej Policji ds. Zatrudnienia Obcych Narodowo\u015bci na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Protok\u00f3\u0142 wykonania wyroku \u015bmierci z akt s\u0105dowych Friedricha Kuczynskiego. IPN Katowice<\/figcaption><\/figure>\n

Funkcj\u0119 owego pe\u0142nomocnika powierzono SS-Oberf\u00fchrerowi Albrechtowi Szmeltowi, prezydentowi policji we Wroc\u0142awiu. Za\u015b kierownikiem Wydzia\u0142u \u201eJ\u201d \u2013 dla spraw \u017cydowskich w tym urz\u0119dzie, mieszcz\u0105cego si\u0119 w Sosnowcu \u2013 zosta\u0142 wspomniany Kuczynski, maj\u0105cy w\u00f3wczas dwadzie\u015bcia sze\u015b\u0107 lat. \u00a0Po wojnie zosta\u0142 os\u0105dzony i stracony w wi\u0119zieniu w Sosnowcu w dniu 22 lutego 1949 r.<\/p>\n

Dwa poci\u0105gi, kt\u00f3rych odjazd nadzorowa\u0142 Kuczynski, najprawdopodobniej przez Szczakow\u0105 i\u00a0Mys\u0142owice, w odst\u0119pach dwudniowych, zawioz\u0142y olkuskich \u017byd\u00f3w na dworzec towarowy w O\u015bwi\u0119cimiu. W\u00a0jego obr\u0119bie w 1942 r. uruchomiono tzw. \u201eAlte Judenrampe<\/em>\u201d (stara rampa \u017cydowska). Znajdowa\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy obozami Auschwitz i Birkenau. Tu przybywa\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 poci\u0105g\u00f3w z \u017bydami w latach od wiosny1942 do maja 1944 r.<\/p>\n

\u201eCzerwony domek\u201d<\/strong><\/p>\n

Olkuskich \u017byd\u00f3w, po pozostawieniu przez nich na rampie baga\u017cy, przypuszczalnie pieszo zaprowadzono do nowo powsta\u0142ej pierwszej komory gazowej w Birkenau. Znajdowa\u0142a si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 2 kilometr\u00f3w, za brzozowym lasem, poza aktualnymi granicami by\u0142ego obozu. Sta\u0142 tam dom, nale\u017c\u0105cy wcze\u015bniej do polskiej rodziny, kiedy\u015b mieszkaj\u0105cej w wysiedlonej przez Niemc\u00f3w wsi Brzezinka. Niemcy dom zarekwirowali i wczesn\u0105 wiosn\u0105 1942 r. zaadaptowali na komor\u0119 gazow\u0105. Od koloru \u015bcian, z czerwonej ceg\u0142y, zwany by\u0142 \u201eCzerwonym domkiem\u201d lub bunkrem nr 1.<\/p>\n

W czerwcu 1942 r. Niemcy uruchomili tu pierwsz\u0105 zakamuflowan\u0105 komor\u0119 gazow\u0105. Na drzwiach tego domu, kt\u00f3rego okna zamurowano, umie\u015bcili napis \u201eDo \u0142a\u017ani\u201d. Tak urz\u0105dzon\u0105 komor\u0119 gazow\u0105 nazwano bunkrem nr 1. Na powierzchni oko\u0142o 90 metr\u00f3w kwadratowych, podzielonej na dwie cz\u0119\u015bci, w latach 1942-43 zamordowali dziesi\u0105tki tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w \u2013 przy pomocy cyklonu B, z kt\u00f3rego kryszta\u0142k\u00f3w wydziela\u0142 si\u0119 cyjanowod\u00f3r. Po szczelnym zamkni\u0119ciu drzwi, esesmani wrzucali kryszta\u0142ki cyklonu przez otwory w\u00a0\u015bcianach.<\/p>\n

Ukryte \u015blady zbrodni<\/strong><\/p>\n

Tam w\u0142a\u015bnie zaprowadzili \u017byd\u00f3w z Olkusza. Najpierw do s\u0105siaduj\u0105cych z bunkrem nr 1 dw\u00f3ch barak\u00f3w, gdzie musieli si\u0119 rozebra\u0107. Potem, pod pozorem k\u0105pieli, wprowadzili ich do jego wn\u0119trza, gdzie jednorazowo mo\u017cna by\u0142o u\u015bmierci\u0107 800 os\u00f3b. Cia\u0142a zamordowanych olkuskich<\/p>\n

\"\"<\/a>
Uczennice sz\u00f3stej klasy Szko\u0142y Powszechnej przy ul G\u00f3rniczej w Olkuszu (rocznik 1931\/1932), szesna\u015bcie uczennic tej klasy to \u017byd\u00f3wki (wszystkie zgin\u0119\u0142y w Birkenau), w pierwszym rz\u0119dzie siedzi Janina Kocjan (po m\u0119\u017cu Cyra), sz\u00f3sta od lewej strony<\/figcaption><\/figure>\n

\u017byd\u00f3w zakopano w pobli\u017cu miejsca zbrodni. P\u00f3\u017aniej odkopano je wraz z cia\u0142ami wi\u0119\u017ani\u00f3w innych narodowo\u015bci, kt\u00f3rych zamordowanych w 1942 r. i\u00a0spalono, w\u00a0 specjalnie przygotowanych do\u0142ach.<\/p>\n

Jako miejsce do zabijania \u201eCzerwony domek\u201d funkcjonowa\u0142 do kwietnia 1943 r., gdy zacz\u0119to oddawa\u0107 do u\u017cytku cztery du\u017ce krematoria wraz z komorami gazowymi (ich ruiny zachowane s\u0105 na terenie Miejsca Pami\u0119ciw Birkenau). Wtedy \u00f3w \u201edomek\u201d rozebrano. Dla ukrycia \u015blad\u00f3w zbrodni, po\u0142o\u017cone obok do\u0142y spaleniskowe zasypano, a teren zniwelowano.<\/p>\n

Dzi\u015b stoj\u0105 tam trzy granitowe tablice z napisami po polsku, hebrajsku i angielsku. Odwiedzaj\u0105cy to miejsce mog\u0105 sobie tylko wyobrazi\u0107, \u017ce tutaj, na tym niewinnie wygl\u0105daj\u0105cym terenie, sta\u0142 kiedy\u015b nieotynkowany ceglany dom. I \u017ce gdzie\u015b tutaj, wko\u0142o, le\u017c\u0105 prochy \u017byd\u00f3w z Olkusza \u2013 jednych z pierwszych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w \u201eCzerwonym domku\u201d.<\/p>\n

Lekarz z getta \u017cydowskiego w Olkuszu<\/strong><\/p>\n

Doktor Marian G\u0142uszecki (Auerhahn)<\/a> pochodzi\u0142 z Cebrowa ko\u0142o Tarnopola, gdzie urodzi\u0142 si\u0119 w rodzinie \u017cydowskiej 26 listopada 1900 r. Podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej m\u0142ody Marian ucz\u0119szcza\u0142 do gimnazjum w Wiedniu i st\u0105d jego bieg\u0142a znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka niemieckiego. Od listopada 1918 r. do sierpnia 1919 r. s\u0142u\u017cy\u0142 w Wojsku Polskim.<\/p>\n

Nast\u0119pnie podj\u0105\u0142 studia na lwowskim Uniwersytecie im. Jana Kazimierza, uzyskuj\u0105c tytu\u0142 doktora medycyny w 1926 r. Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w pracowa\u0142 ponad dwa lata w Pa\u0144stwowym Szpitalu Powszechnym we Lwowie. W 1929 r. zmieni\u0142 miejsce zamieszkania i rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 jako lekarz w Fabryce Papieru w Kluczach, gdzie by\u0142 zatrudniony przez siedem lat. Od 1936 r. pracowa\u0142 w szpitalu \u015bw. B\u0142a\u017ceja w pobliskim Olkuszu.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\u0179r\u00f3d\u0142o: A. Kocjan, Zag\u0142ada olkuskich \u017byd\u00f3w, Bukowno 2017, s. 167 i 168.<\/figcaption><\/figure>\n

We wrze\u015bniu 1939 r. jako jedyny lekarz, kt\u00f3ry pozosta\u0142 na miejscu, obj\u0105\u0142 kierownictwo tego szpitala i pe\u0142ni\u0142 je do 31 marca 1940 r. Nast\u0119pnie od dnia 1 kwietnia tego\u017c roku a\u017c do wywiezienia \u017byd\u00f3w olkuskich na zag\u0142ad\u0119 do KL Auschwitz II-Birkenau w po\u0142owie czerwca 1942 r., prowadzi\u0142 w getcie ambulatorium i szpital dla ludno\u015bci \u017cydowskiej.<\/p>\n

Po likwidacji olkuskiego getta przebywa\u0142 od 17 czerwca 1942 r. w getcie w Strzemieszycach, sk\u0105d po aresztowaniu w kwietniu 1943 r. trafi\u0142 do oboz\u00f3w pracy dla \u017byd\u00f3w. By\u0142y to obozy w Annabergu (na G\u00f3rze \u015bw. Anny) i w Neukirche (niedaleko Wroc\u0142awia).<\/p>\n

Pracowa\u0142 tam w ambulatoriach i szpitalach obozowych. W dniu 1 kwietnia 1944 r. zosta\u0142 zarejestrowany jako wi\u0119zie\u0144 podobozu KL Auschwitz w Blachowni \u015al\u0105skiej (Blechhammer), otrzymuj\u0105c numer wi\u0119\u017aniarski 176512.<\/p>\n

W dniu 21 stycznia 1945 r.\u00a0 Blechhammer opu\u015bci\u0142o kilka tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w. Marsz \u015bmierci, podczas kt\u00f3rego esesmani zabili wielu z nich, kiedy nie mogli ju\u017c o w\u0142asnych si\u0142ach i\u015b\u0107 dalej, prowadzi\u0142 m.in. przez Ko\u017ale \u2013 Prudnik \u2013 Nys\u0119 – Z\u0105bkowice \u015al\u0105skie \u2013 \u015awidnic\u0119 i Strzegom do KL Gross-Rosen, dok\u0105d doktor G\u0142uszecki uczestnicz\u0105c w nim dotar\u0142 dopiero po kilku dniach. St\u0105d przeniesiono go wkr\u00f3tce do obozu w Buchenwaldzie, do kt\u00f3rego przyby\u0142 10 lutego i gdzie doczeka\u0142 wyzwolenia 11 kwietniu 1945 r.<\/p>\n

W KL Buchenwald nadal figurowa\u0142 w dokumentach obozowych jako Auerhahn, oznaczony numerem 125231. W kwestionariuszu by\u0142ego wi\u0119\u017ania tego obozu z dnia 22 kwietnia 1945 r., kt\u00f3ry sporz\u0105dzony zosta\u0142 przez wojskowe w\u0142adze ameryka\u0144skie, po raz pierwszy odnotowany zosta\u0142 jako Marian G\u0142uszecki.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Karta personalna wi\u0119\u017ania Mariana Auerhahna. Archives Arolsen<\/figcaption><\/figure>\n

Do Polski powr\u00f3ci\u0142 w grudniu 1945 r., a w roku nast\u0119pnym od 4 czerwca na nowo podj\u0105\u0142 prac\u0119 w olkuskim szpitalu. W 1952 r. ten lubiany i ceniony w Olkuszu lekarz przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 wraz z rodzin\u0105 do Krakowa, gdzie pracowa\u0142 w Klinice Ginekologiczno-Po\u0142o\u017cniczej i Wojew\u00f3dzkiej Poradni Ginekoloczno-Po\u0142o\u017cniczej, r\u00f3wnie\u017c jako jej kierownik. Nadal jednak prowadzi\u0142 prywatn\u0105 praktyk\u0119 w Olkuszu a\u017c do 1970 r.<\/p>\n

Doktor \u00a0G\u0142uszecki zapisa\u0142 si\u0119 w pami\u0119ci olkuszan pi\u0119knymi zg\u0142oskami. W dniu 6 pa\u017adziernika 1981 r. zmar\u0142 w Krakowie i zosta\u0142 pochowany na Cmentarzu Rakowickim.<\/p>\n

Fragment powojennej relacji doktora Mariana G\u0142uszeckiego<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>\u201eW czerwcu 1942 r. nast\u0105pi\u0142a likwidacja getta w Olkuszu. (\u2026) Akcja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 nad ranem. Dzielnica obstawiona by\u0142a podw\u00f3jnym szpalerem policji niemieckiej. (\u2026) Milicjanci \u017cydowscy, kt\u00f3rzy na akcj\u0119 t\u0119 przyszli specjalnie z B\u0119dzina i Sosnowca, zn\u0119cali si\u0119 w niemo\u017cliwy spos\u00f3b nad lud\u017ami, bij\u0105c i kopi\u0105c ich nogami. Jeden z nich szczeg\u00f3lnie wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 pod tym wzgl\u0119dem brutalno\u015bci\u0105. (\u2026) zawo\u0142a\u0142 mnie jeden z gestapowc\u00f3w i zapyta\u0142, wskazuj\u0105c na to, co robi milicja\u017cydowska, jak mi si\u0119 to podoba i co ja o tym s\u0105dz\u0119. Powiedzia\u0142, \u017ce ordnerzy \u017cydowscy zachowuj\u0105 si\u0119 znacznie gorzej ni\u017c gestapowcy i \u017ce wzywa mnie na \u015bwiadka, \u017ce gestapo w og\u00f3le ludzi nie bije, jak sam zreszt\u0105 widz\u0119 (\u2026). Wspomniany wy\u017cej gestapowiec w mojej obecno\u015bci zawo\u0142a\u0142 jednego ordnera do siebie, zbi\u0142 go i zrzuci\u0142 ze schod\u00f3w, pytaj\u0105c si\u0119 mnie, czy s\u0142usznie zrobi\u0142. Po sko\u0144czonej likwidacji okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w kryj\u00f3wkach znajduje si\u0119 ca\u0142a masa \u017byd\u00f3w (\u2026). Kryj\u00f3wki zazwyczaj by\u0142y z g\u00f3ry przygotowane i tak dobre, \u017ce odkrycie ich przez Niemc\u00f3w by\u0142o niemo\u017cliwe. Wynajdywali je jednak, prze\u015bcigaj\u0105c si\u0119 w gorliwo\u015bci, \u017cydowscy ordnerzy, doprowadzaj\u0105c tych ludzi na punkt zborny. Ludzi ukrywaj\u0105cych si\u0119 (\u2026) do\u0142\u0105czono automatycznie do transportu o\u015bwi\u0119cimskiego. Ka\u017cdy \u017byd, spotkany w tym czasie na ulicy getta, by\u0142 nara\u017cony na \u015bmier\u0107 przez zastrzelenie na miejscu”.\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
Upami\u0119tnione miejsce po „Czerwonym domku” w Brzezince. Fot. Ryszard Tabaka<\/figcaption><\/figure>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: \u017bydowski Instytut Historyczny w Warszawie. Relacje indywidualne, sygn. 301\/3321, relacja b. wi\u0119\u017ania Mariana G\u0142uszeckiego (Auerhahna); kopia tej relacji jest przechowywana w Archiwum Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Zesp\u00f3\u0142 O\u015bwiadczenia t. 153, k. 87-101. Relacja ta jest tak\u017ce dost\u0119pna w Archiwum Instytutu Pileckiego. <\/strong><\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, 3 czerwca 2025 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W czerwcu 1942 r. niemieccy nazi\u015bci zawie\u017ali na \u015bmier\u0107 \u017byd\u00f3w z Olkusza. Byli jednymi z pierwszych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w \u201eCzerwonym domku\u201d, pierwszej komorze gazowej w KL Auschwitz II-Birkenau. W dw\u00f3ch transportach kolejowych 13 i 15 czerwca wywieziono z olkuskiego getta oko\u0142o 3 tysi\u0105ce m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci. Byli w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce liczni \u017bydzi z Chorzowa, …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":39141,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Chwila-zadumy-po-zlozeniu-wiencow-i-zapaleniu-zniczy-scaled.jpg",2560,1707,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Chwila-zadumy-po-zlozeniu-wiencow-i-zapaleniu-zniczy-scaled.jpg",128,85,false],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Chwila-zadumy-po-zlozeniu-wiencow-i-zapaleniu-zniczy-150x100.jpg",150,100,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Chwila-zadumy-po-zlozeniu-wiencow-i-zapaleniu-zniczy-768x512.jpg",768,512,true],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Chwila-zadumy-po-zlozeniu-wiencow-i-zapaleniu-zniczy-300x200.jpg",300,200,true],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Chwila-zadumy-po-zlozeniu-wiencow-i-zapaleniu-zniczy-1536x1024.jpg",1536,1024,true],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Chwila-zadumy-po-zlozeniu-wiencow-i-zapaleniu-zniczy-2048x1365.jpg",2048,1365,true]},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"W czerwcu 1942 r. niemieccy nazi\u015bci zawie\u017ali na \u015bmier\u0107 \u017byd\u00f3w z Olkusza. Byli jednymi z pierwszych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w \u201eCzerwonym domku\u201d, pierwszej komorze gazowej w KL Auschwitz II-Birkenau. W dw\u00f3ch transportach kolejowych 13 i 15 czerwca wywieziono z olkuskiego getta oko\u0142o 3 tysi\u0105ce m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci. Byli w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce liczni \u017bydzi z Chorzowa,…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39096"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39096"}],"version-history":[{"count":46,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39096\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39176,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39096\/revisions\/39176"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39141"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39096"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39096"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39096"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}