{"id":38896,"date":"2025-02-28T16:29:34","date_gmt":"2025-02-28T16:29:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=38896"},"modified":"2025-04-12T20:24:28","modified_gmt":"2025-04-12T20:24:28","slug":"ucieczka-z-bloku-smierci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2025\/02\/28\/ucieczka-z-bloku-smierci\/","title":{"rendered":"Ucieczka z Bloku \u015amierci"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a>
Blok nr 11, zwany Blokiem \u015amierci<\/figcaption><\/figure>\n

Ta ucieczka i losy jej bohater\u00f3w s\u0105 niezwyk\u0142e, lecz trudno je dok\u0142adnie opisa\u0107 z powodu niewielu zachowanych \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych.<\/strong><\/p>\n

J\u00f3zef Barcikowski urodzi\u0142 si\u0119 17 marca 1913 r. w Sapo\u017cynie pomi\u0119dzy R\u00f3wnem a Krzemie\u0144cem na Wo\u0142yniu, technik budowlany, oficer rezerwy WP (ppor. od 1 stycznia 1938 r.). Przed wybuchem drugiej wojny \u015bwiatowej mieszka\u0142 w Warszawie, gdzie podczas okupacji niemieckiej za dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 zosta\u0142 aresztowany i osadzony w wi\u0119zieniu na Pawiaku, sk\u0105d po d\u0142ugim \u015bledztwie i ponad p\u00f3\u0142rocznym pobycie transportem przywieziono go do KL Auschwitz w nocy z 29 na 30 wrze\u015bnia 1942 r. W obozie oznaczony zosta\u0142 numerem 66750.<\/p>\n

Pracowa\u0142 w komandzie miernik\u00f3w i mia\u0142 kontakty z przyobozowym ruchem oporu AK, co zapewne sta\u0142o si\u0119 przyczyn\u0105 osadzenia go w areszcie obozowym w podziemiach bloku nr 11, kt\u00f3ry zwany by\u0142 Blokiem \u015amierci. Przed aresztowaniem pracowa\u0142 w komandzie miernik\u00f3w, a wi\u0119c przypuszczalnie gestapo obozowe postawi\u0142o mu zarzut tajnych kontakt\u00f3w. Wydaje si\u0119 to najbardziej prawdopodobne, poniewa\u017c planuj\u0105c ucieczk\u0119 porozumia\u0142 si\u0119 sekretnie z \u017co\u0142nierzami oddzia\u0142u AK \u201eSosienki\u201d, kt\u00f3rzy po wyj\u015bciu z obozu mieli zapewni\u0107 mu schronienie.<\/p>\n

Po osadzeniu w celi aresztu obozowego, Barcikowski nie zrezygnowa\u0142 z pomys\u0142u ucieczki, chocia\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 jej dokonania by\u0142a prawie niemo\u017cliwa, bowiem blok nr 11 stale by\u0142 zamkni\u0119ty i izolowany od pozosta\u0142ych blok\u00f3w obozowych. Ponadto ca\u0142odobowo dy\u017curowali w nim esesmani. W dniu 21 pa\u017adziernika 1944 r. pomys\u0142 ten jednak zrealizowa\u0142, wychodz\u0105c z bloku nr 11 z grup\u0105 nosicieli zupy z kuchni obozowej, na co pozwoli\u0142 blokowy, przekupiony papierosami i \u015brodkami \u017cywno\u015bciowymi. Wcze\u015bniej ucieczka by\u0142a uzgodniona potajemnie z wi\u0119\u017aniem starszym od niego o dwa lata.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Tablica po\u015bwi\u0119cona \u017co\u0142nierzom AK, umieszczona przy wej\u015bciu do bloku nr 15, w kt\u00f3rym wi\u0119ziony by\u0142 Zdzis\u0142aw Leon Walczak. Fot. przed 2024 r.<\/figcaption><\/figure>\n

Zdzis\u0142aw Leon Walczak urodzi\u0142 si\u0119 16 czerwca 1911 r. w Borys\u0142awiu, woj. lwowskie, urz\u0119dnik. Podczas okupacji niemieckiej zosta\u0142 aresztowany w Krakowie 10 czerwca 1942 r. i osadzony w wi\u0119zieniu Montelupich, sk\u0105d pi\u0119\u0107 dni p\u00f3\u017aniej w grupie132 wi\u0119\u017ani\u00f3w skierowano go do KL Auschwitz. W transporcie tym by\u0142o 67 wi\u0119\u017ani\u00f3w z wi\u0119zienia w Tarnowie i 65 z wi\u0119zienia Montelupich w Krakowie. W obozie otrzyma\u0142 numer 39543.<\/p>\n

Po trzytygodniowej kwarantannie rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 przy wydobyciu \u017cwiru, p\u00f3\u017aniej wchodzi\u0142 w sk\u0142ad komanda, kt\u00f3re zajmowa\u0142o si\u0119 si\u0119 robotami kanalizacyjnymi, pe\u0142ni\u0105c w nim funkcj\u0119 vorarbeitera (przodownika pracy). Wi\u0119\u017aniowie z tego komanda pracowali zazwyczaj na zewn\u0105trz obozu w obr\u0119bie du\u017cego \u0142a\u0144cucha stra\u017cy.<\/p>\n

Podczas pracy tego komanda, Walczak wszed\u0142 do obozu z jeszcze jednym wi\u0119\u017aniem, \u017bydem w\u0119gierskim, nie wtajemniczonym w zamiar ucieczki, pod pozorem konieczno\u015bci naprawy urz\u0105dze\u0144 kanalizacyjnych. Dy\u017curuj\u0105cy przy bramie esesman zapisa\u0142 tylko jego numer obozowy zaznaczaj\u0105c, \u017ce wszed\u0142 z nim do obozu jeszcze jeden wi\u0119zie\u0144, kt\u00f3rego numeru ju\u017c nie zanotowa\u0142.<\/p>\n

Towarzysz\u0105cego mu wi\u0119\u017ania \u017cydowskiego na terenie obozu wys\u0142a\u0142 w celu za\u0142atwienia jakiej\u015b sprawy. Jego miejsce zaj\u0105\u0142 Barcikowski, kt\u00f3ry wed\u0142ug wcze\u015bniejszego uzgodnienia przebra\u0142 si\u0119 w kombinezon roboczy ukryty przez Walczaka w bloku nr 15, w kt\u00f3rym mieszka\u0142. Nast\u0119pnie przechodz\u0105c z nim przez g\u0142\u00f3wn\u0105 bram\u0119 z napisem „Arbeit macht frei”, podczas powrotu do swojego komanda, wydosta\u0142 si\u0119 poza ob\u00f3z.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Zdzis\u0142aw Leon Walczak, zdj\u0119cie wykonane przez obozowe gestapo<\/figcaption><\/figure>\n

By\u0142o to mo\u017cliwe, poniewa\u017c wychodz\u0105c z Barcikowskim przez wspomnian\u0105 bram\u0119 poda\u0142 ponownie tylko sw\u00f3j numer i znowu doda\u0142, \u017ce wyprowadza drugiego wi\u0119\u017ania, kt\u00f3rego numeru dy\u017curny esesman r\u00f3wnie\u017c i w tym wypadku nie sprawdza\u0142. Po ich ucieczce w stosunku do innych wi\u0119\u017ani\u00f3w w\u0142adze obozowe nie zastosowa\u0142y \u017cadnych represji.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Tablica przy g\u0142\u00f3wnej drodze przez Wielk\u0105 Puszcz\u0119 w okolicy uj\u015bcia potoku Roztoka<\/figcaption><\/figure>\n

Obaj ukryli si\u0119 na terenie magazyn\u00f3w (Bauhof), w kt\u00f3rych sk\u0142adowano materia\u0142y budowlane. Nast\u0119pnie pod os\u0142on\u0105 nocy, czo\u0142gaj\u0105c si\u0119 kilkaset metr\u00f3w dotarli do du\u017cego \u0142a\u0144cucha stra\u017cy, kt\u00f3ry pomy\u015blnie przekroczyli, mimo obecno\u015bci esesman\u00f3w na wie\u017cach wartowniczych. P\u00f3\u0107niej\u00a0 uda\u0142o im si\u0119 dotrze\u0107 do So\u0142y, kt\u00f3r\u0105 przep\u0142yn\u0119li i w okolicach mostu na tej rzece w \u0141\u0119kach-Zasolu spotkali si\u0119 z \u0142\u0105cznikiem z\u00a0 oddzia\u0142u AK \u201eSosienki\u201d.<\/strong><\/a> Partyzanci wchodz\u0105cy w jego sk\u0142ad dzia\u0142ali w pobli\u017cu obozu i nastawieni byli przede wszystkim na niesienie pomocy wi\u0119\u017aniom KL Auschwitz, dostarczanie im \u017cywno\u015bci i lekarstw oraz organizowanie ucieczek z obozu.<\/p>\n

Dwaj uciekinierzy przeprowadzeni zostali do oddzia\u0142u partyzanckiego AK \u201eGarbnik\u201d, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 g\u0142\u00f3wnie w Beskidzie \u017bywieckim. Por. Barcikowski, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 pseudonimem \u201eChiromanta, w listopadzie 1944 r. zosta\u0142 jego dow\u00f3dc\u0105.<\/p>\n

„Garbnik” liczy\u0142 oko\u0142o 100 partyzant\u00f3w i stanowi\u0142 oddzia\u0142 rozpoznawczy 21 Dywizji Piechoty AK, maj\u0105c uzbrojenie g\u0142\u00f3wnie ze zrzut\u00f3w angielskich. W jego szeregach walczy\u0142o oko\u0142o dwudziestu uciekinier\u00f3w z obozu o\u015bwi\u0119cimskiego, w tym Zdzis\u0142aw Leon Walczak, kt\u00f3ry po wojnie mieszka\u0142 w Krakowie, gdzie zmar\u0142 11 lipca 1979 r. i zosta\u0142 pochowany na Cmentarzu Rakowickim.<\/p>\n

Kiedy w styczniu 1945 r. zbli\u017ca\u0142 si\u0119 front, partyzanci z „Garbnika” skutecznie chronili zapor\u0119 wodn\u0105 w Por\u0105bce przed \u017co\u0142nierzami niemieckimi, zamierzaj\u0105cymi przy pomocy \u0142adunk\u00f3w wybuchowych wysadzi\u0107 na rzece Sole jej prz\u0119s\u0142a.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Leonard Zawacki, zdj\u0119cie wykonane przez obozowe gestapo<\/figcaption><\/figure>\n

J\u00f3zef Barcikowski po wkroczeniu \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej rozwi\u0105za\u0142 oddzia\u0142, chocia\u017c cz\u0119\u015b\u0107 jego cz\u0142onk\u00f3w wraz z nim jako dow\u00f3dc\u0105 operowa\u0142a jeszcze kilka miesi\u0119cy w rejonie Beskidu Ma\u0142ego, K\u0119t i O\u015bwi\u0119cimia. Ich losy po wojnie tylko cz\u0119\u015bciowo zdo\u0142ano ustali\u0107.<\/p>\n

Trzeba bowiem pami\u0119ta\u0107, \u017ce przez wiele lat byli \u017co\u0142nierze AK byli inwigilowani oraz szykanowani przez w\u0142adze komunistyczne, maj\u0105c trudno\u015bci ze znalezieniem pracy czy zdobyciem wykszta\u0142cenia, ponadto skazano ich na zapomnienie.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy uciekinierzy z obozu o\u015bwi\u0119cimskiego, kt\u00f3rzy byli partyzantami w oddziale AK „Garbnik”, zmuszeni byli opu\u015bci\u0107 kraj przed gro\u017c\u0105cymi im represjami ze strony NKWD i UB. Do nich nale\u017celi: Antoni Wykr\u0119t (nr 613),<\/strong><\/a> Leonard Zawacki (nr 13390)<\/strong><\/a> i Les\u0142aw Pivirotto (nr 380).<\/strong><\/a> Wszyscy trzej po ucieczce z Polski wst\u0105pili do II Korpusu Polskiego gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa we W\u0142oszech.<\/p>\n

J\u00f3zef Barcikowski ujawni\u0142 si\u0119 jesieni\u0105 1945 r., a nast\u0119pnie przez wiele lat mieszka\u0142 w \u0141odzi, gdzie pracowa\u0142 jako technik budowlany.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, 28 lutego 2025 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ta ucieczka i losy jej bohater\u00f3w s\u0105 niezwyk\u0142e, lecz trudno je dok\u0142adnie opisa\u0107 z powodu niewielu zachowanych \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych. J\u00f3zef Barcikowski urodzi\u0142 si\u0119 17 marca 1913 r. w Sapo\u017cynie pomi\u0119dzy R\u00f3wnem a Krzemie\u0144cem na Wo\u0142yniu, technik budowlany, oficer rezerwy WP (ppor. od 1 stycznia 1938 r.). Przed wybuchem drugiej wojny \u015bwiatowej mieszka\u0142 w Warszawie, gdzie …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":38908,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Auschwitz.jpg",1778,1198,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Auschwitz.jpg",128,86,false],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Auschwitz-150x101.jpg",150,101,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Auschwitz-768x517.jpg",768,517,true],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Auschwitz-300x202.jpg",300,202,true],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Auschwitz-1536x1035.jpg",1536,1035,true],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Auschwitz.jpg",1778,1198,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":1,"uagb_excerpt":"Ta ucieczka i losy jej bohater\u00f3w s\u0105 niezwyk\u0142e, lecz trudno je dok\u0142adnie opisa\u0107 z powodu niewielu zachowanych \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych. J\u00f3zef Barcikowski urodzi\u0142 si\u0119 17 marca 1913 r. w Sapo\u017cynie pomi\u0119dzy R\u00f3wnem a Krzemie\u0144cem na Wo\u0142yniu, technik budowlany, oficer rezerwy WP (ppor. od 1 stycznia 1938 r.). Przed wybuchem drugiej wojny \u015bwiatowej mieszka\u0142 w Warszawie, gdzie…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38896"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38896"}],"version-history":[{"count":57,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38896\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38960,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38896\/revisions\/38960"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38896"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38896"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38896"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}