{"id":37367,"date":"2023-08-24T11:35:48","date_gmt":"2023-08-24T11:35:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=37367"},"modified":"2023-10-23T20:09:08","modified_gmt":"2023-10-23T20:09:08","slug":"37367","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2023\/08\/24\/37367\/","title":{"rendered":"„Powstanie w Auschwitz” – artyku\u0142 polemiczny"},"content":{"rendered":"
\n

\"\"<\/a>We wst\u0119pie od wydawcy do ksi\u0105\u017cki Gideona Greifa i Lewina Itamara, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 obecnie w j\u0119zyku polskim i jest zatytu\u0142owana \u201ePowstanie w Auschwitz – mo\u017cna przeczyta\u0107: <\/strong><\/p>\n

To by\u0142a ostatnia rzecz, jakiej mogli si\u0119 spodziewa\u0107 esesmani. S\u0105dzili, \u017ce maj\u0105 przed sob\u0105 nie ludzi, ale podludzi \u2013 bezwarto\u015bciowe istoty, pozbawione uczu\u0107 i woli, kt\u00f3re bez sprzeciwu wykonaj\u0105 ka\u017cdy rozkaz. Tak jak trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ce wytresowany pies nagle rzuci si\u0119 na swego pana, tak trudno by\u0142o dopu\u015bci\u0107 my\u015bl, \u017ce wi\u0119\u017aniowie si\u0119 zbuntuj\u0105. W ko\u0144cu spe\u0142niali straszn\u0105, odra\u017caj\u0105c\u0105 \u201eprac\u0119\u201d ju\u017c od miesi\u0119cy, a nawet lat. \u201ePracowali\u201d w miejscu, w kt\u00f3rym ich bracia znajdowali \u015bmier\u0107. Czasem ok\u0142amywali ofiary, kiedy te pyta\u0142y, co stanie si\u0119 z nimi za kilka minut, albo udawali, \u017ce nie s\u0142ysz\u0105 ich pyta\u0144. Widzieli nagie kobiety i m\u0119\u017cczyzn, wlekli ich zw\u0142oki, wyrywali im z\u0142ote z\u0119by, zw\u0142okom kobiet obcinali w\u0142osy, palili cia\u0142a i mielili ich ko\u015bci. I tacy mieliby podnie\u015b\u0107 r\u0119k\u0119 na przedstawicieli rasy pan\u00f3w? Nigdy!<\/em><\/p>\n

Lecz w\u0142a\u015bnie to sta\u0142o si\u0119 w dzie\u0144 szabatu, pierwszego miesi\u0105ca \u017cydowskiego kalendarza, tiszri. 7 pa\u017adziernika 1944 roku wybuch\u0142o powstanie. Jedyne, do jakiego dosz\u0142o w obozie zag\u0142ady Auschwitz-Birkenau, najwi\u0119kszej i najpotworniejszej fabryce \u015bmierci w historii ludzko\u015bci.<\/em><\/p>\n

Gideon Greif<\/strong>\u00a0jest izraelskim historykiem specjalizuj\u0105cym si\u0119 w historii Holokaustu. Studiowa\u0142 na Uniwersytecie w Tel Awiwie oraz Uniwersytecie Wiede\u0144skim. W centrum jego zainteresowa\u0144 znajduje si\u0119 ob\u00f3z Auschwitz oraz Sonderkommando, kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119ci\u0142 dwie ksi\u0105\u017cki: \u201eP\u0142akali\u015bmy bez \u0142ez\u201d i \u201ePowstanie w Auschwitz\u201d (wsp\u00f3\u0142autor Itamar Levin). Pierwsza z nich zainspirowa\u0142a w\u0119gierskiego re\u017cysera L\u00e1szl\u00f3 Nemesa do zrealizowania filmu \u201eSyn Szaw\u0142a\u201d (nagrodzonego w 2016 roku Oscarem).<\/p>\n

Itamar Levin<\/strong>\u00a0jest izraelskim dziennikarzem i badaczem Holokaustu.<\/p>\n

———————————————————————————————————————————-<\/p>\n

Sprzeciwiam si\u0119 tytu\u0142owi tej ksi\u0105\u017cki, \u017cadnego powstania wi\u0119\u017ani\u00f3w w KL Auschwitz nie by\u0142o, poniewa\u017c nigdy nie mia\u0142o ono szans na zwyci\u0119skie zako\u0144czenie. <\/strong>By\u0142y natomiast bunty wi\u0119\u017ani\u00f3w, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszym by\u0142 bohaterski zryw przeciwko za\u0142odze SS w KL Auschwitz, \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w z Sonderkommando, w dniu 7 pa\u017adziernika 1944 roku.<\/strong><\/p>\n

Zal\u0105\u017cki ruchu oporu w KL Auschwitz zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 ju\u017c w 1940 roku, nied\u0142ugo po za\u0142o\u017ceniu tego obozu przez Niem\u00f3w dla Polak\u00f3w. Polsk\u0105 konspiracj\u0119 pocz\u0105tkowo tworzy\u0142y odr\u0119bne grupy wojskowe i polityczne socjalist\u00f3w oraz narodowc\u00f3w. W 1942 roku uda\u0142o si\u0119 je scali\u0107 w jednolit\u0105 organizacj\u0119 uto\u017csamiaj\u0105c\u0105 si\u0119 z Armi\u0105 Krajow\u0105. Rotmistrz Witold Pilecki, kt\u00f3remu zawdzi\u0119czamy powo\u0142anie ruchu oporu w Auschwitz, nada\u0142 jej nazw\u0119 Organizacja Wojskowa.<\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c dok\u0142adnie, dobrowolnie podda\u0142 si\u0119 aresztowaniu. Decyzj\u0119 podj\u0105\u0142 latem 1940, w uzgodnieniu ze swoim dow\u00f3dc\u0105 majorem Janem W\u0142odarkiewiczem i za wiedz\u0105 komendanta g\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej, genera\u0142a Stefana \u201eGrota\u201d Roweckiego. Pilecki dosta\u0142 polecenie przedostania si\u0119 do obozu o\u015bwi\u0119cimskiego w celu utworzenia tam siatki konspiracyjnej, zorganizowania \u0142\u0105czno\u015bci Pa\u0144stwa Podziemnego z Polakami uwi\u0119zionymi w KL Auschwitz oraz zbierania i przesy\u0142ania danych o zbrodniach SS. Misja Pileckiego \u015bwiadczy\u0142a o jego najwy\u017cszym bohaterstwie. Podobnego czynu nie dokona\u0142 nigdy \u017caden z wi\u0119\u017ani\u00f3w obozu.<\/p>\n

Dzi\u0119ki po\u015bwi\u0119ceniu i dzia\u0142alno\u015bci Pileckiego konspiracja wojskowa za drutami obozu sta\u0142a si\u0119 faktem. Utworzona z jego inicjatywy ju\u017c w pa\u017adzierniku 1940 roku Organizacja Wojskowa szybko nawi\u0105za\u0142a kontakt z przyobozowym ruchem oporu, za po\u015brednictwem kt\u00f3rego mi\u0119dzy innymi wysy\u0142ano raporty do Komendy G\u0142\u00f3wnej ZWZ\/AK w Warszawie Raporty te przekazywane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie za po\u015brednictwem uciekinier\u00f3w i wi\u0119\u017ani\u00f3w zwalnianych z KL Auschwitz.<\/strong><\/p>\n

Obozowa konspiracja wojskowa mia\u0142a by\u0107 odpowiednikiem Armii Krajowej w KL Auschwitz. Rotmistrz Pilecki zaanga\u017cowa\u0142 w ruch oporu najr\u00f3\u017cniejsze grupy polityczne. Zacz\u0105\u0142 od cz\u0142onk\u00f3w Stronnictwa Narodowego i Polskiej Partii Socjalistycznej. P\u00f3\u017aniej do konspiracji obozowej w\u0142\u0105czyli si\u0119 tak\u017ce wi\u0119\u017aniowie innych narodowo\u015bci. Na prze\u0142omie 1942 i 1943 roku powsta\u0142o kilka osobnych grup ruchu oporu, sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 z wi\u0119\u017ani\u00f3w deportowanych z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w. Istnia\u0142y wi\u0119c grupy: austriacka, czeska, francuska, rosyjska, jugos\u0142owia\u0144ska, czy te\u017c \u017cydowska.<\/p>\n

W 1943 roku niekt\u00f3re z nich utworzy\u0142y \u2212 wraz z cz\u0119\u015bci\u0105 polskich socjalist\u00f3w i przedstawicieli lewicy \u2212 wsp\u00f3ln\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 organizacj\u0119 pod nazw\u0105 Kampfgruppe Auschwitz, czyli Grupa Bojowa O\u015bwi\u0119cim. W 1944 roku Armia Krajowa i Kampfgruppe Auschwitz powo\u0142a\u0142y Rad\u0119 Wojskow\u0105 O\u015bwi\u0119cim, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o przygotowanie powstania w obozie, z uwzgl\u0119dnieniem jednak pomocy oddzia\u0142\u00f3w Armii Krajowej z zewn\u0105trz.<\/p>\n

Wi\u0119\u017aniarska konspiracja realnie zak\u0142ada\u0142a, \u017ce wyst\u0105pi zbrojnie przeciwko za\u0142odze SS. Szczeg\u00f3\u0142y uzgadnia\u0142a w porozumieniu z polskim podziemiem na zewn\u0105trz obozu, kt\u00f3re mia\u0142o wesprze\u0107 walk\u0119. Mimo zaawansowanych przygotowa\u0144 nie zdecydowano si\u0119 jednak na rozpocz\u0119cie takiego wyst\u0105pienia. Si\u0142y by\u0142y bowiem zbyt nier\u00f3wne. Komenda G\u0142\u00f3wna AK r\u00f3wnie\u017c z rezerw\u0105 odnosi\u0142a si\u0119 do pomys\u0142u wszcz\u0119cia walki. Nawet gdyby wi\u0119\u017aniom uda\u0142o si\u0119 pokona\u0107 obozow\u0105 za\u0142og\u0119 SS, jak mo\u017cna by\u0142oby zapewni\u0107 tysi\u0105com wyzwolonych wi\u0119\u017ani\u00f3w schronienie i bezpiecze\u0144stwo \u2013 to by\u0142o nierealne.<\/p>\n

Konspiracja w KL Auschwitz nie posiada\u0142a broni palnej. Zamierzano j\u0105 zdoby\u0107 w czasie walki, kt\u00f3rej ci\u0119\u017car przede wszystkim spoczywa\u0142by na oddzia\u0142ach Armii Krajowej, atakuj\u0105cych za\u0142og\u0119 SS. My\u015blano nawet o desancie spadochronowym, kt\u00f3ry wspom\u00f3g\u0142by walcz\u0105cych. Ten plan okaza\u0142 si\u0119 jednak niemo\u017cliwy do zrealizowania. Oddzia\u0142y r\u00f3\u017cnych formacji niemieckich by\u0142y zbyt silne, aby je pokona\u0107 w takiej walce. Nieudany atak\u00a0na za\u0142og\u0119 SS m\u00f3g\u0142 si\u0119 natomiast zako\u0144czy\u0107 masakr\u0105 wszystkich wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Rotmistrz Pilecki wierzy\u0142, \u017ce mo\u017cna na przyk\u0142ad uderzy\u0107 na Auschwitz z zewn\u0105trz si\u0142ami partyzanckimi i uwolni\u0107 przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Chcia\u0142 tak\u0105 propozycj\u0119 przedstawi\u0107 osobi\u015bcie Komendzie G\u0142\u00f3wnej, dlatego w nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 roku uciek\u0142 z obozu. Razem z nim wydostali si\u0119 tak\u017ce Jan Redzej i Edward Ciesielski. Wszyscy trzej niezale\u017cnie od siebie sporz\u0105dzili potem raporty, kt\u00f3re zosta\u0142y przekazane Komendzie G\u0142\u00f3wnej AK. Zbieg\u0142y miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej Stanis\u0142aw Chybi\u0144ski r\u00f3wnie\u017c przygotowa\u0142 sprawozdanie, zatytu\u0142owane \u201eObrazki z Auschwitzu\u201d, kt\u00f3re tak\u017ce przekaza\u0142 dow\u00f3dztwu AK.<\/p>\n

Pilecki po przybyciu do Warszawy napisa\u0142 jesieni\u0105 1943 roku raport, w kt\u00f3rym alarmowa\u0142 o zbrodniach pope\u0142nianych w obozie na Polakach i Cyganach oraz \u017bydach, masowo zabijanych w komorach gazowych, od razu po przywiezieniu z r\u00f3\u017cnych okupowanych kraj\u00f3w europejskich. Dokument ten mia\u0142 by\u0107 przet\u0142umaczony na j\u0119zyk niemiecki, angielski oraz francuski i przekazany na Zach\u00f3d. Sprawozdanie rotmistrza Pileckiego nie by\u0142o oczywi\u015bcie jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o zbrodniach pope\u0142nianych w KL Auschwitz.<\/p>\n

W listopadzie 1943 roku zbieg\u0142 z obozu Polak Jerzy Tabeau. Polskie podziemie wys\u0142a\u0142o jego sprawozdanie z pobytu w obozie na Zach\u00f3d. W Szwajcarii trafi\u0142o ono w r\u0119ce dyplomat\u00f3w i przedstawiciela \u015awiatowego Kongresu \u017byd\u00f3w. Tak zwany raport polskiego majora dotar\u0142 tak\u017ce do rz\u0105d\u00f3w Wielkiej Brytanii i Stan\u00f3w Zjednoczonych. W kwietniu 1944 roku uciek\u0142o z KL Auschwitz dw\u00f3ch \u017byd\u00f3w ze S\u0142owacji \u2013 Rudolf Vrba i Alfred Wetzler. Na podstawie ich relacji powsta\u0142o obszerne sprawozdanie w j\u0119zyku s\u0142owackim i niemieckim, przekazane potajemnie do rz\u0105d\u00f3w pa\u0144stw alianckich, \u015awiatowego Kongresu \u017byd\u00f3w, Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca, a nawet Watykanu. Na Zach\u00f3d trafi\u0142a r\u00f3wnie\u017c relacja sporz\u0105dzona przez dw\u00f3ch innych \u017byd\u00f3w, uciekinier\u00f3w \u2013 Czes\u0142awa Mordowicza i Arno\u0161ta Rosina. Wszystkie te dokumenty publikowano w ca\u0142o\u015bci lub fragmentach w krajach alianckich i Szwajcarii. W listopadzie 1944 roku w Waszyngtonie zosta\u0142a wydana broszura \u201eGerman Extermination Camps \u2013 Auschwitz and Birkenau\u201d. Pierwsza jej cz\u0119\u015b\u0107 zawiera\u0142a tekst Vrby i Wetzlera, uzupe\u0142nione sprawozdaniem Mordowicza i Rosina, w drugiej za\u015b znajdowa\u0142 si\u0119 \u201eraport polskiego majora\u201d \u2013 Jerzego Tabeau.<\/p>\n

Apele o zbombardowanie kom\u00f3r gazowych i krematori\u00f3w oraz prowadz\u0105cych do obozu linii kolejowych kierowane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Wyst\u0119powa\u0142y z nimi przede wszystkim organizacje \u017cydowskie. Te pro\u015bby okaza\u0142y si\u0119 jednak bezskuteczne. Ameryka\u0144ski Departament Wojny uwa\u017ca\u0142, \u017ce si\u0142y wojskowe nie powinny by\u0107 u\u017cywane do cel\u00f3w innych ni\u017c militarne. Ponadto by\u0142 zdania, \u017ce skuteczn\u0105 pomoc wi\u0119\u017aniom mo\u017ce przynie\u015b\u0107 tylko szybkie zwyci\u0119stwo aliant\u00f3w nad III Rzesz\u0105. Podobny pogl\u0105d zreszt\u0105 wyra\u017ca\u0142o r\u00f3wnie\u017c brytyjskie Ministerstwo Lotnictwa.<\/p>\n

\"\"<\/a>Polskie podziemie zak\u0142ada\u0142o, \u017ce w Auschwitz mog\u0105 jednak wybuchn\u0105\u0107 walki mi\u0119dzy wi\u0119\u017aniami a za\u0142og\u0105 SS. Sytuacj\u0119 na miejscu monitorowa\u0142 przys\u0142any z Wielkiej Brytanii, skoczek spadochronowy-cichociemny, porucznik Stefan Jasie\u0144ski.<\/strong><\/p>\n

Stefan Jasie\u0144ski to niezwyk\u0142a posta\u0107. Walczy\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej, a po jej upadku przedosta\u0142 si\u0119 przez W\u0119gry do Francji i Anglii. Tam ju\u017c jako oficer zosta\u0142 powo\u0142any na kurs cichociemnych. W marcu 1943 roku wraz z trzema kolegami zosta\u0142 zrzucony w okolicach Cz\u0119stochowy. Szcz\u0119\u015bliwie dotar\u0142 do Warszawy, sk\u0105d Komenda G\u0142\u00f3wna skierowa\u0142a go do pracy wywiadowczej na Wile\u0144szczy\u017anie. U\u017cywa\u0142 pseudonimu \u201eUrban\u201d. Latem 1944 roku, a wi\u0119c ju\u017c po ucieczce Witolda Pileckiego, zosta\u0142 on wys\u0142any w okolice KL Auschwitz, gdzie nawi\u0105za\u0142 kontakt z obozow\u0105 konspiracyjn\u0105 Rad\u0105 Wojskow\u0105 O\u015bwi\u0119cim. Dzi\u0119ki temu zdoby\u0142 szczeg\u00f3\u0142owe informacje, m. in. o zasadach funkcjonowania obozu, zwyczajach esesman\u00f3w, stanie kompanii wartowniczych SS. Prowadzone przez niego prace nad planem uwolnienia jak najwi\u0119kszej liczby wi\u0119\u017ani\u00f3w przerwa\u0142o tragiczne wydarzenie. Podporucznik Jasie\u0144ski w nocy z 28 na 29 wrze\u015bnia 1944 roku zosta\u0142 w Malcu pod O\u015bwi\u0119cimiem postrzelony i aresztowany przez patrol niemieckiej \u017candarmerii.<\/p>\n

Rany \u201eUrbana\u201d by\u0142y na tyle powa\u017cne, \u017ce po przewiezieniu go do KL Auschwitz trafi\u0142 najpierw do szpitala obozowego, a po oko\u0142o trzech tygodniach do celi nr 21 w podziemiach bloku nr 11, kt\u00f3ry zwany by\u0142 Blokiem \u015amierci. Jego uwi\u0119zienie w obozie nie przekre\u015bli\u0142o jednak plan\u00f3w wywo\u0142ania buntu. W dniu 7 pa\u017adziernika w 1944 roku dosz\u0142o do najwi\u0119kszego i jednocze\u015bnie najtragiczniejszego w dziejach KL Auschwitz zrywu wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n

Zorganizowali go \u017bydzi z Sonderkommando, kt\u00f3rzy w czterech krematoriach w Birkenau zajmowali si\u0119 spopielaniem cia\u0142. Byli oni przekonani, \u017ce wkr\u00f3tce zostan\u0105 zamordowani przez esesman\u00f3w jako bezpo\u015bredni \u015bwiadkowie ludob\u00f3jstwa i dlatego podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 buntu i ucieczki z obozu. Podpalili i uszkodzili jedno z krematori\u00f3w, a nast\u0119pnie zaatakowali esesman\u00f3w. Niekt\u00f3rym wi\u0119\u017aniom uda\u0142o si\u0119 wydosta\u0107 z obozu, ale podczas po\u015bcigu Niemcy schwytali wszystkich i zastrzelili. Zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 250 \u017byd\u00f3w, w tym przyw\u00f3dcy buntu, Za\u0142men Gradowski i J\u00f3zef Deresi\u0144ski. \u017bycie straci\u0142o jednak tak\u017ce trzech esesman\u00f3w, a kilkunastu zosta\u0142o powa\u017cnie rannych.<\/p>\n

W odwecie w\u0142adze obozu nakaza\u0142y zamordowa\u0107 jeszcze 200 wi\u0119\u017ani\u00f3w z obs\u0142ugi krematori\u00f3w. Historia buntu Sonderkommando pokazuje jakie by\u0142yby konsekwencje wywo\u0142ania powszechnego powstania w obozie bez zbrojnego wsparcia z zewn\u0105trz, a na takie wi\u0119\u017aniowie nie mogli w\u00f3wczas liczy\u0107 ze wzgl\u0119du na s\u0142abo\u015b\u0107 Okr\u0119gu \u015al\u0105skiego AK. Dlatego polska konspiracja wi\u0119\u017aniarska zak\u0142ada\u0142a, \u017ce powstanie b\u0119dzie ostateczno\u015bci\u0105 i wybuchnie tylko w wypadku podj\u0119cia przez SS pr\u00f3by wymordowania wszystkich wi\u0119\u017ani\u00f3w podczas likwidacji obozu.<\/p>\n

Ostatni akt tragedii buntu Sonderkomando mia\u0142 miejsce 6 stycznia 1945 roku, kiedy publicznie powieszono tak\u017ce cztery polskie \u017byd\u00f3wki, kt\u00f3re wykradziony z zak\u0142ad\u00f3w zbrojeniowych Union-Werke materia\u0142 wybuchowy przekazywa\u0142y \u017cydowskim wi\u0119\u017aniom z tego specjalnego komanda pracuj\u0105cego w krematoriach Birkenau.<\/p>\n

Wtedy „Urban” jeszcze \u017cy\u0142, chocia\u017c dok\u0142adna data i okoliczno\u015bci jego \u015bmierci s\u0105 jednak nieznane. W dniu 3 grudnia 1944 roku rozmawia\u0142 z nim ksi\u0105dz<\/p>\n

\"\"<\/a>
Rysunki Stefana Jasie\u0144skiego na drzwiach celi nr 21 w Bloku \u015amierci<\/figcaption><\/figure>\n

W\u0142adys\u0142aw Grohs de Rosenburg, \u00f3wczesny wikary z O\u015bwi\u0119cimia, kapelan obwodu o\u015bwi\u0119cimskiego AK i jeden z organizator\u00f3w pomocy dla wi\u0119zionych w KL Auschwitz, osadzony w obozie 10 listopada 1944 roku. Stefan Jasie\u0144ski poprosi\u0142 go w\u00f3wczas o spowied\u017a.<\/p>\n

Na drzwiach celi nr 21 podporucznik Jasie\u0144ski pozostawi\u0142 po sobie szereg rysunk\u00f3w stanowi\u0105cych jego symboliczny pami\u0119tnik. Jest tam mi\u0119dzy innymi wizerunek herbu rodu Jasie\u0144skich \u201eDo\u0142\u0119ga\u201d, lanca u\u0142a\u0144ska z proporcem, szabla, motocykl, angielski czo\u0142gu Cromwell, nad nim Znak Spadochronowy przedstawiaj\u0105cy atakuj\u0105cego or\u0142a, a tak\u017ce samolot bombowy Halifax i skoczek opadaj\u0105cy na spadochronie. Ponadto wydrapa\u0142 rysunki w tynku \u015bcian, w tym dwa o tematyce religijnej. Pierwszy przedstawia posta\u0107 Chrystusa Ukrzy\u017cowanego, natomiast drugi wizerunek \u2013 Chrystusa Mi\u0142osiernego.<\/p>\n

Dat\u0119 \u015bmierci \u201eUrbana\u201d mo\u017cemy orientacyjnie okre\u015bli\u0107 dzi\u0119ki kalendarzowi wyrytemu na \u015bcianie celi na pierwsze dni stycznia 1945 roku. Podporucznik Jasie\u0144ski oznaczy\u0142 kolejne poniedzia\u0142ki, od 13 listopada 1944 roku do 1 stycznia 1945 roku. Zgin\u0105\u0142 mniej wi\u0119cej trzy tygodnie przed wyzwoleniem KL Auschwitz przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, do planowanego powstania wi\u0119\u017ani\u00f3w obozu Auschwitz-Birkenau nigdy nie dosz\u0142o.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, 24 sierpnia 2023 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We wst\u0119pie od wydawcy do ksi\u0105\u017cki Gideona Greifa i Lewina Itamara, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 obecnie w j\u0119zyku polskim i jest zatytu\u0142owana \u201ePowstanie w Auschwitz – mo\u017cna przeczyta\u0107: To by\u0142a ostatnia rzecz, jakiej mogli si\u0119 spodziewa\u0107 esesmani. S\u0105dzili, \u017ce maj\u0105 przed sob\u0105 nie ludzi, ale podludzi \u2013 bezwarto\u015bciowe istoty, pozbawione uczu\u0107 i woli, kt\u00f3re bez sprzeciwu …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":37369,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/gideon.jpg",225,225,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/gideon.jpg",96,96,false],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/gideon-150x150.jpg",150,150,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/gideon.jpg",225,225,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/gideon.jpg",225,225,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/gideon.jpg",225,225,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/gideon.jpg",225,225,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"We wst\u0119pie od wydawcy do ksi\u0105\u017cki Gideona Greifa i Lewina Itamara, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 obecnie w j\u0119zyku polskim i jest zatytu\u0142owana \u201ePowstanie w Auschwitz – mo\u017cna przeczyta\u0107: To by\u0142a ostatnia rzecz, jakiej mogli si\u0119 spodziewa\u0107 esesmani. S\u0105dzili, \u017ce maj\u0105 przed sob\u0105 nie ludzi, ale podludzi \u2013 bezwarto\u015bciowe istoty, pozbawione uczu\u0107 i woli, kt\u00f3re bez sprzeciwu…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37367"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37367"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37395,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37367\/revisions\/37395"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37369"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}