{"id":36007,"date":"2022-07-11T10:50:31","date_gmt":"2022-07-11T10:50:31","guid":{"rendered":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=36007"},"modified":"2022-08-07T08:00:12","modified_gmt":"2022-08-07T08:00:12","slug":"wspomnienia-bylego-wieznia-i-pracownika-muzeum-auschwitz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2022\/07\/11\/wspomnienia-bylego-wieznia-i-pracownika-muzeum-auschwitz\/","title":{"rendered":"Wspomnienia pisane w cieniu krematorium"},"content":{"rendered":"
\n

\"\"<\/a>Walenty Perec, by\u0142y wi\u0119zie\u0144 KL Auschwitz, \u00a0pozostawi\u0142 po sobie pami\u0119tniki, zatytu\u0142owane \u201eMilioner bez portek. Wspomnienia\u201d, kt\u00f3re zosta\u0142y opublikowane w 2017 r. Cenn\u0105 warto\u015b\u0107 poznawcz\u0105 maj\u0105 spostrze\u017cenia autora i refleksje z okresu dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej oraz pobytu w niemieckich wi\u0119zieniach i obozach.<\/strong><\/p>\n

Autor mieszka\u0142 w bloku poza drutami obozowymi, gdzie kiedy\u015b mie\u015bci\u0142a si\u0119 administracja SS, po\u0142o\u017conym w odleg\u0142o\u015bci zaledwie pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu metr\u00f3w od zachowanego krematorium nr 1 w Auschwitz I. Jego wspomnienia powstawa\u0142y i by\u0142y pisane w cieniu tego krematorium, na kt\u00f3re cz\u0119sto patrzy\u0142, wygl\u0105daj\u0105c z okna swojego mieszkania.<\/strong><\/p>\n

Walenty Perec urodzi\u0142 si\u0119 w 1899 r. w Husowie w powiecie \u0142a\u0144cuckim na Podkarpaciu. Pochodzi\u0142 z bardzo biednej rodziny. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119 wst\u0105pi\u0142 ochotniczo do tworz\u0105cego si\u0119 Wojska Polskiego. S\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 odbywa\u0142 w \u0141a\u0144cucie, Medyce i we Lwowie. Zwolniony do rezerwy w listopadzie 1920 r. podejmowa\u0142 si\u0119 r\u00f3\u017cnych prac m.in. w Starym Siole w pobli\u017cu Lwowa, wpierw w tartaku, p\u00f3\u017aniej w cegielni.<\/p>\n

W 1941 r. zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 w ZWZ\/AK na terenie Husowa, wpadaj\u0105c w r\u0119ce gestapo w marcu nast\u0119pnego roku.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Walenty Perec (z lewej) na terenie Muzeum Auschwitz<\/figcaption><\/figure>\n

Przywieziono go w transporcie wi\u0119\u017ani\u00f3w do KL Auschwitz 11 lutego 1943 r, gdzie otrzyma\u0142 numer 100989. Wi\u0119ziony by\u0142 na terenie Birkenau do kwietnia 1944 r. Nast\u0119pnie wywieziono go do KL Natzweiler, gdzie otrzyma\u0142 numer 15982. W dniu 1 kwietnia 1945 r. pracuj\u0105cych tu wi\u0119\u017ani\u00f3w przewieziono do obozu w Dachau, gdzie Walenty Perec, oznaczony z kolei numerem 150710, zosta\u0142 wyzwolony przez wojska ameryka\u0144skie 29 kwietnia 1945 r.<\/p>\n

Do Polski powr\u00f3ci\u0142 w sierpniu 1945 r., lecz w wyniku nieporozumie\u0144 rodzinnych opu\u015bci\u0142 Hus\u00f3w i podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Pa\u0144stwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu, kt\u00f3re zosta\u0142o utworzone 14 czerwca 1947 r. Pracowa\u0142 w Dziale Gospodarczym, by\u0142 magazynierem i kierownikiem kuchni dla pracownik\u00f3w Muzeum. Oprowadza\u0142 r\u00f3wnie\u017c wycieczki po ekspozycji i terenach by\u0142ego obozu Auschwitz-Birkenau. W Muzeum przepracowa\u0142 do emerytury, zmar\u0142 w 1975 r. i zosta\u0142 pochowany na cmentarzu parafialnym w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n

R\u0119kopis swoich wspomnie\u0144 przekaza\u0142 husowskiej Bibliotece Publicznej w 1972 r., czterdzie\u015bci pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej zosta\u0142y one opublikowane drukiem.<\/p>\n

Posiada\u0142 tak\u017ce uzdolnienia do pisania wierszy i jest zaliczany do grona poet\u00f3w ludowych. Warto przytoczy\u0107 jego autobiograficzny wiersz, zatytu\u0142owany „Walenty Perec”:<\/p>\n


\nOd dnia narodzin trudy i znoje
\nBez sta\u0142ej pracy rodzic\u00f3w dwoje<\/span><\/p>\n

Tu\u017c obok chaty ogr\u00f3dek ma\u0142y
\nNie m\u00f3g\u0142 wy\u017cywi\u0107 rodziny ca\u0142ej<\/p>\n

Wielka mu bieda w twarz zagl\u0105da\u0142a
\nBo w\u0105t\u0142e zdrowie, postura ma\u0142a<\/p>\n

P\u00f3\u0142tora roku liczy\u0142 Walenty
\nGdy odszed\u0142 ojciec, ech Bo\u017ce \u015bwi\u0119ty<\/p>\n

Ci\u0119\u017car nie ma\u0142y na matk\u0119 spada
\nG\u0142odnych wci\u0105\u017c dzieci ca\u0142a gromada<\/p>\n

Mimo ze astma jej dokucza\u0142a
\nDomowym szyciem bud\u017cet wspiera\u0142a<\/p>\n

By opanowa\u0107 sztuk\u0119 pisania
\nIdzie do szko\u0142y i bez szemrania<\/p>\n

Dobrze si\u0119 uczy, zbiera pochwa\u0142y
\nGdy inne dzieci b\u0105ki zbija\u0142y<\/p>\n

Sienkiewiczowskie czyta\u0142 „anna\u0142y”
\nOle\u0144ka, Kmicic i Rycerz Ma\u0142y<\/p>\n

\u017bycie scenariusz samo pisa\u0142o
\nCzas sko\u0144czy\u0107 z szko\u0142\u0105 bo chleba ma\u0142o<\/p>\n

Idzie na s\u0142u\u017cb\u0119 do gospodarzy
\nPracy si\u0119 ima, czym los obdarzy<\/p>\n

Gdy Walek liczy\u0142 latek trzyna\u015bcie
\nChora ju\u017c matka snem wiecznym za\u015bnie<\/p>\n

Same zostaj\u0105 dzieci sieroce
\nNiech B\u00f3g \u0142askawy ma ich opiece<\/p>\n

P\u00f3\u017aniejsze lata, rozstaja drogi
\nWci\u0105\u017c szuka szansy Walek ubogi<\/p>\n

Chce swej ojczy\u017anie s\u0142u\u017cy\u0107 w potrzebie
\nCo czas przyniesie, tego nikt nie wie<\/p>\n

Z\u0142y los wci\u0105\u017c wlecze si\u0119 za nim cieniem
\nChoroba, tyfus, ci\u0119\u017ckim brzemieniem<\/p>\n

Kiedy si\u0119 przerwie tu\u0142acze \u017cycie
\nWci\u0105\u017c jakie\u015b fatum pod\u0105\u017ca skrycie<\/p>\n

Praca w cukrowni Chodor\u00f3w zwana
\nCi\u0119\u017cka, mozolna, \u017ale nagradzana<\/p>\n

Wraca wi\u0119c Walek tu, do Husowa
\nCh\u0119tnie go wita m\u0142odzie\u017c „wiciowa”<\/p>\n

Wnet te\u017c wybior\u0105 go sekretarzem
\nZaszczytn\u0105 funkcj\u0119 otrzyma w darze<\/p>\n

Lecz wkr\u00f3tce wojna niepok\u00f3j budzi
\nZ\u0142y los pisany dla wielu ludzi<\/p>\n

Do konspiracji wiedzie go droga
\nWolno\u015b\u0107 jest darem, darem od Boga<\/p>\n

Kt\u00f3rej wci\u0105\u017c broni\u0107 trzeba jak wiary
\nTa za\u015b wymaga krwi i ofiary<\/p>\n

T\u0119, hojnie sk\u0142ada\u0142 w wojenne lata
\nWalenty Perec, gdy w szponach kata<\/p>\n

Wnet do obozu transportowany
\nBity, g\u0142odzony, maltretowany<\/p>\n

„Arbeit macht frei” fa\u0142szywe has\u0142o
\nMordercza praca, by \u017cycie gas\u0142o<\/p>\n

Pozna\u0142 jej smaki Perec z Husowa
\nNiech pami\u0119\u0107 o nim tu si\u0119 zachowa.<\/p>\n

O Walentym Perecu zapomnie\u0107 nie mo\u017cna, a on sam w emocjonalnym wierszu przedstawi\u0142 swoje trudne i znojne \u017cycie, naznaczone dodatkowo tragicznymi dniami pobytu w niemieckich wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych, kt\u00f3re cudem przetrwa\u0142, pracuj\u0105c po wojnie blisko dwadzie\u015bcia lat w Muzeum Auschwitz-Birkenau.<\/p>\n

Cmentarz parafialny w O\u015bwi\u0119cimiu jest miejscem spoczynku szeregu pracownik\u00f3w Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, w\u015br\u00f3d nich by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w obozu Auschwitz, zarazem pionier\u00f3w pocz\u0105tkowego okresu dzia\u0142alno\u015bci wymienionej instytucji: W\u0142adys\u0142awa Kowanetza, Walentego Pereca i Adama \u017b\u0142obnickiego, by\u0142ego wi\u0119\u017ania obozu Stutthof Jerzego Zbrzeskiego oraz by\u0142ej wi\u0119\u017aniarki wi\u0119zienia w Fordonie Anny Dziubek-Zi\u0119bowej. Ich groby s\u0105 zachowane, z wyj\u0105tkiem grobu Walentego Pereca, kt\u00f3ry najprawdopodobniej ju\u017c nie istnieje.<\/p>\n

Wspomnienia Walentego Pereca mo\u017cna naby\u0107, kontaktuj\u0105c si\u0119 z panem Andrzejem Kisa\u0142\u0105, prezesem Stowarzyszenia Spo\u0142eczno-Kulturalnego im. Wincentego Stysia w Husowie (cena 15 z\u0142).<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>O\u015bwi\u0119cim, 11 lipca 2022 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Walenty Perec, by\u0142y wi\u0119zie\u0144 KL Auschwitz, \u00a0pozostawi\u0142 po sobie pami\u0119tniki, zatytu\u0142owane \u201eMilioner bez portek. Wspomnienia\u201d, kt\u00f3re zosta\u0142y opublikowane w 2017 r. Cenn\u0105 warto\u015b\u0107 poznawcz\u0105 maj\u0105 spostrze\u017cenia autora i refleksje z okresu dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej oraz pobytu w niemieckich wi\u0119zieniach i obozach. Autor mieszka\u0142 w bloku poza drutami obozowymi, gdzie kiedy\u015b mie\u015bci\u0142a si\u0119 administracja SS, po\u0142o\u017conym w …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":36020,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/milioner.jpg",1209,1791,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/milioner.jpg",65,96,false],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/milioner-101x150.jpg",101,150,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/milioner-768x1138.jpg",768,1138,true],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/milioner-203x300.jpg",203,300,true],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/milioner-1037x1536.jpg",1037,1536,true],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/milioner.jpg",1209,1791,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Walenty Perec, by\u0142y wi\u0119zie\u0144 KL Auschwitz, \u00a0pozostawi\u0142 po sobie pami\u0119tniki, zatytu\u0142owane \u201eMilioner bez portek. Wspomnienia\u201d, kt\u00f3re zosta\u0142y opublikowane w 2017 r. Cenn\u0105 warto\u015b\u0107 poznawcz\u0105 maj\u0105 spostrze\u017cenia autora i refleksje z okresu dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej oraz pobytu w niemieckich wi\u0119zieniach i obozach. Autor mieszka\u0142 w bloku poza drutami obozowymi, gdzie kiedy\u015b mie\u015bci\u0142a si\u0119 administracja SS, po\u0142o\u017conym w…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36007"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36007"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36007\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36046,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36007\/revisions\/36046"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36020"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36007"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36007"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36007"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}