{"id":28700,"date":"2019-05-19T12:01:25","date_gmt":"2019-05-19T11:01:25","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=28700"},"modified":"2021-10-17T11:30:30","modified_gmt":"2021-10-17T11:30:30","slug":"wojskowy-ruch-oporu-w-kl-auschwitz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2019\/05\/19\/wojskowy-ruch-oporu-w-kl-auschwitz-2\/","title":{"rendered":"Wojskowy ruch oporu w KL Auschwitz"},"content":{"rendered":"
\n

Za dat\u0119 powstania KL Auschwitz przyjmuje si\u0119 14 czerwca 1940 r., kiedy do tworzonego przez Niemc\u00f3w obozu przywieziono pierwszy transport 728 polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych z wi\u0119zienia w Tarnowie. Wkr\u00f3tce potem w kolejnych transportach okupanci skierowali wi\u0119\u017ani\u00f3w z wi\u0119zienia w Nowym Wi\u015bniczu, obozu przej\u015bciowego w Sosnowcu, wi\u0119zienia Montelupich w Krakowie oraz z wi\u0119zienia na Pawiaku w Warszawie. Znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d pierwszych wi\u0119\u017ani\u00f3w obozu Auschwitz stanowili Polacy zaanga\u017cowani w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. W pierwszych transportach z Warszawy przybyli cz\u0142onkowie Tajnej Armii Polskiej (TAP) \u2212 organizacji konspiracyjnej za\u0142o\u017conej przez mjr. Jana W\u0142odarkiewicza, przy wsp\u00f3\u0142pracy m.in. z ppor. Witoldem Pileckim. To w\u0142a\u015bnie m.in. ci wi\u0119\u017aniowie b\u0119d\u0105 stanowili trzon wojskowego ruchu oporu w obozie Auschwitz.<\/strong><\/p>\n

Zobacz: wystawa internetowa o konspiracji wojskowej w KL Auschwitz<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

Witold Pilecki – \u017co\u0142nierz, konspirator, ochotnik do Auschwitz<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

\n

Witold Pilecki, uczestnik wojen w 1920 i 1939 r. dobrowolny wi\u0119zie\u0144 i tw\u00f3rca konspiracji wojskowej w KL Auschwitz, uciekinier z obozu, oficer AK, uczestnik Powstania Warszawskiego, jeniec oboz\u00f3w w Lamsdorf i Murnau, po wojnie w II Korpusie Polskim gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa we W\u0142oszech, w okresie terroru komunistycznego w Polsce skazany na \u015bmier\u0107 i zamordowany strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy w wi\u0119zieniu na Mokotowie 25 maja 1948 r.<\/em><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

<\/em><\/p>\n

Tu\u017c przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej, pod koniec sierpnia 1939 r., ppor. rez. Witold Pilecki <\/span><\/a><\/strong>otrzyma\u0142 rozkaz mobilizacji. Kampania wrze\u015bniowa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 dla niego dopiero 17 pa\u017adziernika tego\u017c roku, poniewa\u017c on i niekt\u00f3rzy jego kawalerzy\u015bci podj\u0119li walk\u0119 z Niemcami jako oddzia\u0142 partyzancki. Zadaniem dla zdemobilizowanych \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w polskich by\u0142o dotarcie do Warszawy. Jesieni\u0105 1939 r. Witold Pilecki ukrywa\u0142 si\u0119 pod przybranym nazwiskiem Tomasz Serafi\u0144ski, rozpoczynaj\u0105c w Warszawie dzia\u0142alno\u015b\u0107 wspomnianej ju\u017c Tajnej Armii Polskiej. Ta powsta\u0142a w listopadzie 1939 r. organizacja grupowa\u0142a g\u0142\u00f3wnie wojskowych i w 1941 r. scali\u0142a si\u0119 ze Zwi\u0105zkiem Walki Zbrojnej (ZWZ), przekszta\u0142conym w nast\u0119pnym roku w Armi\u0119 Krajow\u0105 (AK). Pierwsze jej w\u0142adze to: komendant: mjr Jan W\u0142odarkiewicz ps. \u201eDarwicz\u201d i inspektor organizacyjny: ppor. Witold Pilecki ps. \u201eWitold\u201d.<\/p>\n

Gdy latem 1940 r. kilku cz\u0142onk\u00f3w TAP deportowano do KL Auschwitz mjr Jan W\u0142odarkiewicz podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o wys\u0142aniu jednego z oficer\u00f3w TAP do niemieckiego obozu koncentracyjnego, aby utworzy\u0142 w nim konspiracyjn\u0105 organizacj\u0119 wojskow\u0105 i zbada\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 uwolnienia osadzonych tam wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n

Wykonanie tej niebezpiecznej misji powierzy\u0142 Witoldowi Pileckiemu, kt\u00f3ry da\u0142 si\u0119 dobrowolnie uj\u0105\u0107 Niemcom podczas \u0142apanki w Warszawie. Pod przybranym nazwiskiem jako Tomasz Serafi\u0144ski zosta\u0142 przywieziony do KL Auschwitz w nocy z 21 na 22 wrze\u015bnia 1940 r. Jesieni\u0105 1940 r. Witold Pilecki rozpocz\u0105\u0142 tworzy\u0107 w KL Auschwitz tajn\u0105 siatk\u0119 pod nazw\u0105 Zwi\u0105zek Organizacji Wojskowej \u00a0(ZOW).<\/span><\/p>\n

Nale\u017celi do niej przede wszystkim cz\u0142onkowie TAP, oficerowie i podoficerowie Wojska Polskiego, przedwojenni dzia\u0142acze polityczni oraz studenci i harcerze, wy\u0142\u0105cznie Polacy, poniewa\u017c w tym okresie nie przywo\u017cono jeszcze do obozu wi\u0119\u017ani\u00f3w z innych kraj\u00f3w.<\/p>\n

Organizacja wojskowa mia\u0142a na celu pomoc wi\u0119\u017aniom przebywaj\u0105cym w KL Auschwitz, podtrzymywanie ich na duchu przez rozpowszechnianie wiadomo\u015bci z front\u00f3w II wojny \u015bwiatowej, potajemne zdobywanie \u017cywno\u015bci, odzie\u017cy i lekarstw oraz przekazywanie wiadomo\u015bci z obozu na zewn\u0105trz, organizowanie ucieczek, a tak\u017ce przygotowanie w\u0142asnych oddzia\u0142\u00f3w do opanowania obozu we wsp\u00f3\u0142pracy z partyzanckimi oddzia\u0142ami Armii Krajowej.<\/p>\n

W zwi\u0105zku z inwigilowaniem wi\u0119\u017ani\u00f3w i \u015bcis\u0142ym ich nadzorowaniem przez funkcyjnych, przewa\u017cnie kryminalist\u00f3w niemieckich, ZOW opiera\u0142 si\u0119 na systemie \u201epi\u0105tek\u201d. By\u0142y to ma\u0142e grupy konspiracyjne, kt\u00f3re powstawa\u0142y i dzia\u0142a\u0142y niezale\u017cnie, prawie nic wzajemnie o sobie nie wiedz\u0105c. W razie dekonspiracji, a w dalszej kolejno\u015bci ci\u0119\u017ckiego \u015bledztwa, ograniczona liczba os\u00f3b by\u0142a w stanie przekaza\u0107 informacje o innych zaanga\u017cowanych w konspiracj\u0119.<\/p>\n

Witold Pilecki osobi\u015bcie utworzy\u0142 pi\u0119\u0107 g\u00f3rnych \u201epi\u0105tek\u201d w latach 1940-1941. Nazwa \u201epi\u0105tka\u201d by\u0142a umown\u0105, poniewa\u017c zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce liczy\u0142a ona wi\u0119cej cz\u0142onk\u00f3w ni\u017c pi\u0119ciu. Stanowi\u0142y one najwa\u017cniejsze ogniwa ZOW i ich powstawanie odbywa\u0142o si\u0119 wolniej ni\u017c tworzenie ni\u017cszych struktur konspiracji wojskowej w KL Auschwitz.<\/p>\n

Pierwsza g\u00f3rna \u201epi\u0105tka\u201d ZOW: W\u0142adys\u0142aw Surmacki (nr 2759), W\u0142adys\u0142aw Dering (nr 1723), Jerzy de Virion (nr 3507), Eugeniusz Obojski (nr 194), Roman Zagner (brak danych dotycz\u0105cych numeru).<\/strong><\/p>\n

Druga g\u00f3rna \u201epi\u0105tka\u201d ZOW: W\u0142adys\u0142aw Kupiec (nr 793), Tadeusz Pietrzykowski (nr 77), Boles\u0142aw Kupiec (nr 792), Miko\u0142aj Skortowicz (nr 940). Ponadto cz\u0142onkami tej \u201epi\u0105tki\u201d ZOW byli: Jan Kupiec (nr 790), Antoni Rosa (nr 923), Tadeusz S\u0142owiaczek (nr 1069), Witold Szymkowiak (nr 938), Antoni Wo\u017aniak (nr 5512).<\/strong><\/p>\n

Trzecia g\u00f3rna \u201epi\u0105tka\u201d ZOW: Stanis\u0142aw Gutkiewicz (nr 11003), Stanis\u0142aw Stawiszy\u0144ski (13689), Wincenty Gawron (nr 11237), W\u0142odzimierz Makali\u0144ski (nr 12710), Eugeniusz Triebling (nr 6995).<\/strong><\/p>\n

Czwarta g\u00f3rna \u201epi\u0105tka\u201d ZOW: Stefan Bielecki (nr 12692), Stanis\u0142aw Kazuba (nr 1630), Henryk Bartosiewicz (nr 9406), Konstanty Piekarski (nr 4618), Tadeusz Lech (nr 9235).<\/strong><\/p>\n

W pa\u017adzierniku 1941 roku Witold Pilecki utworzy\u0142 pi\u0105t\u0105 g\u00f3rn\u0105 \u201epi\u0105tk\u0119\u201d. W jej sk\u0142ad wchodzili: Bernard \u015awierczyna (nr 1393), Mieczys\u0142aw Wagner (nr 5831), Tadeusz Szydlik (nr 2198), Zbigniew R\u00f3\u017cak (nr 6609), Zbigniew Ruszczy\u0144ski (nr 1360).<\/strong><\/p>\n

Edward Kowalski (nr 1701) w swoich wspomnieniach twierdzi, \u017ce w komandzie miernik\u00f3w, zaprzysi\u0119\u017ceni przez pp\u0142k. W\u0142adys\u0142awa Surmackiego, najaktywniej dzia\u0142ali nast\u0119puj\u0105cy wi\u0119\u017aniowie: Kazimierz Jarz\u0119bowski (nr 115), Bogus\u0142aw Ohrt (nr 367), Leon Rajzer (nr 399), Florian Basi\u0144ski \u2013 w obozie J\u00f3zef Rotter (nr 365), Janusz Pogonowski \u2013 w obozie Skrzetuski (nr 253) i Stanis\u0142aw Stawi\u0144ski (nr 6569). Wszyscy oni dzia\u0142ali zgodnie z wytycznymi Pileckiego. G\u0142\u00f3wnym celem tych kontakt\u00f3w by\u0142 przerzut \u017cywno\u015bci i lekarstw do obozu, a tak\u017ce wymiana informacji.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Tadeusz Pietrzykowski <\/span><\/a><\/strong>podaje, \u017ce wst\u0119puj\u0105c do ZOW, przysi\u0119g\u0119 sk\u0142ada\u0142 w \u201eAlei Brzozowej\u201d naprzeciwko bloku nr 11, a odbiera\u0142 j\u0105 Pilecki, kt\u00f3ry potem kontaktowa\u0142 si\u0119 z nim, daj\u0105c mu sekretne polecenia za po\u015brednictwem innego cz\u0142onka ZOW, Stanis\u0142awa Bara\u0144skiego (nr 132).<\/p>\n

Edward Ciesielski natomiast w swoich wspomnieniach napisa\u0142: \u201eNadszed\u0142 czerwiec 1941 r. (\u2026). W kilka dni potem zosta\u0142em cz\u0142onkiem podziemnej organizacji o\u015bwi\u0119cimskiej. W\u015br\u00f3d zwa\u0142u cegie\u0142 przy nowo budowanym bloku z\u0142o\u017cy\u0142em przysi\u0119g\u0119 na wierno\u015b\u0107 organizacji. Odebra\u0142 j\u0105 ode mnie m\u00f3j majster ze stolarni. By\u0142 nim major WP Trojnicki. \u015awiadkiem przysi\u0119gi by\u0142 wi\u0119zie\u0144 pracuj\u0105cy w ambulansie\u201d.<\/p>\n

W swojej powojennej relacji Konstanty Piekarski przekaza\u0142, i\u017c Pilecki w\u015br\u00f3d nowo przyby\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w stara\u0142 si\u0119 dotrze\u0107 do os\u00f3b godnych zaufania, szczeg\u00f3lnie takich jak on w\u0142a\u015bnie, m\u0142odych oficer\u00f3w zawodowych lub rezerwy.<\/p>\n

Meldunki cz\u0142onk\u00f3w ruchu oporu, wysy\u0142ane by\u0142y pocz\u0105tkowo poprzez wi\u0119\u017ani\u00f3w zwalnianych z obozu, a potem tak\u017ce przez wtajemniczonych robotnik\u00f3w cywilnych zatrudnionych przez esesman\u00f3w przy rozbudowie obozu i zaufanych mieszka\u0144c\u00f3w O\u015bwi\u0119cimia. Zacz\u0119\u0142y one systematycznie dociera\u0107 do Warszawy co najmniej od ko\u0144ca 1940 r. Z powodu zniszczenia akt \u00a0\u015al\u0105skiego Okr\u0119gu Armii Krajowej szczeg\u00f3\u0142y tych kontakt\u00f3w nie s\u0105 znane, nie wiadomo te\u017c jak\u0105 drog\u0105 trafia\u0142y do agend Delegatury Rz\u0105du na Kraj. Brak jest r\u00f3wnie\u017c relacji os\u00f3b prawdopodobnie najbardziej zaanga\u017cowanych w zbieranie i przekazywanie informacji o KL Auschwitz, gdy\u017c w ko\u0144cu 1942 r. Niemcy aresztowali, a potem zamordowali w obozie niemal ca\u0142e kierownictwo sztabu obwodu o\u015bwi\u0119cimskiego Armii Krajowej. Wiadomo natomiast, i\u017c meldunki te stanowi\u0142y podstaw\u0119 do opracowania w Warszawie sumarycznych sprawozda\u0144 okresowych, raport\u00f3w sytuacyjnych i innych dokument\u00f3w, sporz\u0105dzanych b\u0105d\u017a to z intencj\u0105 przes\u0142ania ich do Rz\u0105du Polskiego w Londynie, b\u0105d\u017a wykorzystania w bie\u017c\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci propagandowej i informacyjnej.<\/p>\n

Informacja o KL Auschwitz \u2013 oparta na pierwszym meldunku Witolda Pileckiego wys\u0142anym z obozu drog\u0105 konspiracyjn\u0105 \u2013 zosta\u0142a przekazana do Londynu w tajnej poczcie komendanta ZWZ, gen. \u201eGrota\u201d \u2013 Stefana Roweckiego, za po\u015brednictwem bazy \u201eAnna\u201d w Sztokholmie w marcu 1941 r. Takich raport\u00f3w z obozu Pilecki przes\u0142a\u0142 znacznie wi\u0119cej, informuj\u0105c o zbrodniach SS.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Obozow\u0105 konspiracj\u0119 wojskow\u0105 Pilecki stopniowo rozszerzy\u0142 te\u017c na grupy polityczne. Przede wszystkim byli to osadzeni w KL Auschwitz cz\u0142onkowie Stronnictwa Narodowego <\/span><\/a><\/strong>(Piotr Kownacki, Roman Frankiewicz, Boles\u0142aw \u015awiderski) oraz Polskiej Partii Socjalistycznej (Stanis\u0142aw D\u0119bski-Dubois, Konstanty Jagie\u0142\u0142o).<\/p>\n

Wi\u0119\u017aniowie nale\u017c\u0105cy do ZOW starali si\u0119 tworzy\u0107 w blokach, w kt\u00f3rych mieszkali, elementy wojskowej siatki konspiracyjnej (\u201eplutony\u201d \u2013 jeden na parterze, drugi na pi\u0119trze). Jej cz\u0142onkowie w momencie rozpocz\u0119cia walki mieli zach\u0119ci\u0107 do niej\u00a0 jak najwi\u0119cej pozosta\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy nie byli zorganizowani. Kilka blok\u00f3w mia\u0142o stanowi\u0107 \u201ebataliony\u201d.<\/p>\n

W pierwszych miesi\u0105cach 1942 r. uda\u0142o si\u0119 Witoldowi Pileckiemu przy\u0142\u0105czy\u0107 do ZOW konspiracyjne grupy wojskowe tworzone przez p\u0142k. Aleksandra Stawarza i pp\u0142k. Karola Kumunieckiego, a tak\u017ce rtm. W\u0142odzimierza Koli\u0144skiego. Latem 1942 r. p\u0142k Jan Karcz, podczas kampanii wrze\u015bniowej w 1939 r. dow\u00f3dca Mazowieckiej Brygady Kawalerii, na pro\u015bb\u0119 Pileckiego przyj\u0105\u0142 propozycj\u0119 obj\u0119cia kierownictwa nad tajn\u0105 siatk\u0105 ZOW w nowo powsta\u0142ym obozie KL Auschwitz II-Birkenau.<\/p>\n

Jednym z g\u0142\u00f3wnych filar\u00f3w konspiracji wojskowej sta\u0142 si\u0119 szpital wi\u0119\u017aniarski, gdzie ogromn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 dr W\u0142adys\u0142aw Dering <\/span><\/a><\/strong>oraz dr Rudolf Diem. Obydwaj wymienieni lekarze kierowali izb\u0105 przyj\u0119\u0107, czyli ambulatorium, i st\u0105d mieli du\u017cy wp\u0142yw na przyjmowanie chorych wi\u0119\u017ani\u00f3w do szpitala wi\u0119\u017aniarskiego, w kt\u00f3rym \u201elikwidowano\u201d r\u00f3wnie\u017c obozowych konfident\u00f3w. Lekarzami, nale\u017c\u0105cymi do ZOW, ratuj\u0105cymi w wielu wypadkach \u017cycie innym, byli m.in. nast\u0119puj\u0105cy wi\u0119\u017aniowie: Marian Dipont, W\u0142adys\u0142aw Fejkiel, Henryk Suchnicki czy \u00a0W\u0142adys\u0142aw Tondos.<\/p>\n

Do grupy wi\u0119\u017ani\u00f3w wypisywanych ze szpitala obozowego przychodzi\u0142 tzw. Arbeitsdienst<\/em>, kt\u00f3ry przydziela\u0142 ich do poszczeg\u00f3lnych komand roboczych. By\u0142 nim kryminalista niemiecki Otto K\u00fcssel (nr 2),<\/span><\/a> <\/strong>bardzo przychylnie nastawiony do polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rego pomoc na rzecz konspiracji wojskowej mia\u0142y ogromne znaczenie, poniewa\u017c rodzaj pracy decydowa\u0142 w wielu wypadkach o przetrwaniu. Jego wsp\u00f3\u0142pracownikiem by\u0142 Mieczys\u0142aw Januszewski (nr 711), cz\u0142onek ZOW, maj\u0105cy na niego bardzo du\u017cy wp\u0142yw. R\u00f3wnie\u017c poprawnie do podleg\u0142ych im Polak\u00f3w odnosili si\u0119 jeszcze inni funkcyjni niemieccy wi\u0119\u017aniowie kryminalni: Fritz Biessagen (nr 4), Hans Bock (nr 5) i Johann Lechenich (nr 19). U\u0142atwiali tak\u017ce cz\u0142onkom ZOW nawi\u0105zywanie potajemnej \u0142\u0105czno\u015bci z przyobozowym ruchem oporu.<\/p>\n

W lutym 1941 r. w Auschwitz zosta\u0142a tak\u017ce utworzona organizacja Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej, kt\u00f3rej tw\u00f3rc\u0105 by\u0142 pp\u0142k. Kazimierz Rawicz (w obozie Jan Hilkner). W wyniku porozumienia Witold Pilecki przekaza\u0142 pp\u0142k. Rawiczowi jesieni\u0105 1941 r. jako oficerowi wy\u017cszemu stopniem formalnie dow\u00f3dztwo, pozostaj\u0105c nadal kierownikiem organizacyjnym ca\u0142o\u015bci konspiracji obozowej ZOW.<\/p>\n

Konspiracyjne zas\u0142ugi i bohaterski trud Witolda Pileckiego doceni\u0142 Komendant G\u0142\u00f3wny ZWZ, gen. Stefan Rowecki \u2013 \u201eGrot\u201d, awansuj\u0105c go 11 listopada 1941 r. do stopnia porucznika. Z ogromnym trudem tworzona obozowa siatka ZOW ju\u017c od 1941 r. zacz\u0119\u0142a si\u0119 rwa\u0107. Powodem by\u0142y zgony wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2212 cz\u0142onk\u00f3w ZOW, spowodowane tragicznymi warunkami panuj\u0105cymi w obozie, a tak\u017ce rozstrzeliwaniami i wywo\u017ceniem ich do innych oboz\u00f3w koncentracyjnych. Jako pierwsi m.in. zmarli: dr Adam Hrebenda i prof. dr Teofil Staniszkis.<\/p>\n

W 1942 r. egzekucje cz\u0142onk\u00f3w ZOW w KL Auschwitz mia\u0142y charakter przypadkowy lub wykonywano je w powi\u0105zaniu z innymi sprawami i nie by\u0142y one wynikiem rozpracowania organizacji Pileckiego przez obozowe gestapo. Przyk\u0142adowo pod \u015acian\u0105 Strace\u0144 w odwetowej egzekucji za sabota\u017c i udane akcje partyzanckie na Lubelszczy\u017anie 28 pa\u017adziernika 1942 r. <\/span><\/a><\/strong>w\u015br\u00f3d rozstrzelanych by\u0142o kilku cz\u0142onk\u00f3w ZOW. Latem 1942 r. wybuch\u0142a natomiast w KL Auschwitz najwi\u0119ksza epidemia tyfusu plamistego. W jej wyniku zmar\u0142o kilkunastu cz\u0142onk\u00f3w ZOW.<\/p>\n

Pp\u0142k. Kazimierz Rawicz w dniu 7 lipca 1942 r. zosta\u0142 wywieziony do obozu Mauthausen. Kierownictwo ZOW obj\u0105\u0142 po nim pp\u0142k. Juliusz Gilewicz, natomiast mjr Zygmunt Bohdanowski (w obozie Bo\u0144cza) przej\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo bojowe nad ca\u0142o\u015bci\u0105 konspiracji wojskowej w KL Auschwitz. Zygmunt Bohdanowski \u2013 Bo\u0144cza, nr obozowy 30959, przed wojn\u0105 by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 5. Dywizjonu Artylerii Konnej, kt\u00f3ry od wiosny 1939 r. stacjonowa\u0142 w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n

Informacje o KL Auschwitz przekazywane by\u0142y przez Witolda Pileckiego tak\u017ce za po\u015brednictwem wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy zbiegli z obozu.\u00a0 Liczniejsze ucieczki organizowane przez konspiracj\u0119 wojskow\u0105 rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 natomiast dopiero w 1942 r. Poprzednio nie znajdowa\u0142y one aprobaty cz\u0142onk\u00f3w ZOW ze wzgl\u0119du na odpowiedzialno\u015b\u0107 zbiorow\u0105, kt\u00f3r\u0105 stosowa\u0142y w\u0142adze obozowe SS, dokonuj\u0105c \u201ewybi\u00f3rki\u201d dziesi\u0119ciu lub wi\u0119cej wi\u0119\u017ani\u00f3w na \u015bmier\u0107 g\u0142odow\u0105. Pierwsz\u0105 z takich ucieczek zrealizowali Wincenty Gawron i Stefan Bielecki 16 maja 1942 r.<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

Uciekinierzy z Auschwitz, zgodnie z poleceniem dow\u00f3dztwa konspiracji obozowej, mieli przekazywa\u0107 Komendzie G\u0142\u00f3wnej Armii Krajowej w Warszawie dane dotycz\u0105ce sytuacji w obozie Auschwitz. Meldunki te dociera\u0142y do Warszawy z miesi\u0119cznym lub nawet dwumiesi\u0119cznym op\u00f3\u017anieniem. Jako \u017ce w pierwszych dw\u00f3ch latach istnienia KL Auschwitz liczba \u017byd\u00f3w by\u0142a w nim nieznaczna, pocz\u0105tkowo w raportach prawdopodobnie nie wymieniano ich jako odr\u0119bnej grupy narodowej. W po\u0142owie maja 1942 roku zacz\u0119\u0142y jednak przybywa\u0107 do obozu masowe transporty \u017byd\u00f3w polskich z Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego (g\u0142\u00f3wnie Sosnowca, B\u0119dzina, D\u0105browy G\u00f3rniczej), kt\u00f3rych bezzw\u0142ocznie zabijano w bunkrze I, tzw. \u201eczerwonym domku\u201d w KL Auschwitz II-Birkenau lub w komorze gazowej przy \u201estarym krematorium\u201d nr 1 w KL Auschwitz I. Tak wielkich zbrodni esesmani nie byli ju\u017c w stanie ukry\u0107. W meldunkach przesy\u0142anych do Warszawy od ko\u0144ca czerwca napotka\u0107 zatem mo\u017cna na liczne wzmianki zar\u00f3wno o morderstwach dokonywanych na \u017bydach w komorach gazowych, jak i o gwa\u0142townym wzro\u015bcie liczby wi\u0119\u017ani\u00f3w \u017byd\u00f3w rejestrowanych w obozie. W pochodz\u0105cym z tego okresu sprawozdaniu odnotowano do\u015b\u0107 precyzyjnie zar\u00f3wno najwy\u017csze numery wydane dot\u0105d w obozie dla m\u0119\u017cczyzn i kobiet, jak r\u00f3wnie\u017c pierwsze informacje o zabijaniu w komorach gazowych \u017byd\u00f3w, nieuj\u0119tych w obozowych rejestrach, oraz o zakopywaniu cia\u0142 w masowych grobach. Ich liczb\u0119 oceniano na oko\u0142o 10 000 , zaznaczaj\u0105c, \u017ce dane te s\u0105 jak na razie niepewne. Sprawozdanie, zawieraj\u0105ce po raz pierwszy tak alarmistyczne, lecz zarazem dok\u0142adne informacje, zosta\u0142o wkr\u00f3tce wys\u0142ane kurierem poprzez Budapeszt do Londynu.<\/p>\n

Stanis\u0142aw Jaster,<\/span><\/a><\/strong> uczestnik ucieczki z obozu, dokonanej przez czterech wi\u0119\u017ani\u00f3w wykradzionym samochodem SS w dniu 20 czerwca 1942 r., by\u0142 r\u00f3wnie\u017c kurierem Witolda Pileckiego. Z jego polecenia przekaza\u0142 kolejny meldunek przedstawicielowi KG AK w Warszawie z sugesti\u0105, \u017ce wi\u0119\u017aniowie mog\u0105 podj\u0105\u0107 walk\u0119 z obozow\u0105 za\u0142og\u0105 SS i ZOW oczekuje tylko na rozkaz.<\/p>\n

Zaniepokojony brakiem reakcji Komendy G\u0142\u00f3wnej AK na wysy\u0142ane raporty i pragn\u0105c osobi\u015bcie zabiega\u0107 o zbrojn\u0105 pomoc dla wi\u0119\u017ani\u00f3w, Witold Pilecki podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o ucieczce z obozu. Nast\u0105pi\u0142a ona w nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 r. Pozosta\u0142ymi wi\u0119\u017aniami, kt\u00f3rzy uczestniczyli w tej ucieczce byli Edward Ciesielski (nr 12969) i Jan Redzej (nr 5430). Po ucieczce przez ponad trzy miesi\u0105ce Pilecki przebywa\u0142 w Nowym Wi\u015bniczu, sk\u0105d wyjecha\u0142 w sierpniu do Warszawy. Jednak Komenda Okr\u0119gu AK w Krakowie odm\u00f3wi\u0142a zbrojnej pomocy wi\u0119\u017aniom. Nie zaakceptowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c planu walki o ob\u00f3z dow\u00f3dztwo AK w Warszawie.<\/p>\n

Komenda G\u0142\u00f3wna AK \u00a0d\u0142ugo nie mog\u0142a zdecydowa\u0107 si\u0119 na zbrojny atak na za\u0142og\u0119 niemieck\u0105 w obozie. \u201eZ\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na to szereg przyczyn, a przede wszystkim \u2013 jak oceni\u0142 po latach Edward Ciesielski \u2013 trudno\u015bci natychmiastowego przewiezienia takiej masy ludzkiej w bezpieczne miejsce, wy\u017cywienia jej i przyj\u015bcia z pomoc\u0105 chorym\u201d.<\/p>\n

Po ucieczce z obozu jesieni\u0105 1943 r. Pilecki przekaza\u0142 do Komendy G\u0142\u00f3wnej AK w Warszawie tajny \u201eRaport W\u201d <\/span><\/a><\/strong>(wyst\u0119puj\u0105ce w nim nazwiska oko\u0142o wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy byli cz\u0142onkami ZOW, zast\u0105pi\u0142 liczbami). <\/strong><\/p>\n

<\/em><\/p>\n

W \u201eRaporcie W\u201d rotmistrz Pilecki pisa\u0142 nie tylko o zbrodniach niemieckich nazist\u00f3w dokonywanych w KL Auschwitz na Polakach, lecz tak\u017ce na Romach, je\u0144cach sowieckich i wi\u0119\u017aniach innych narodowo\u015bci, a przede wszystkim na \u017bydach, kt\u00f3rych zag\u0142ada rozpocz\u0119ta zosta\u0142a wiosn\u0105 1942 r. Sam o sobie Pilecki napisa\u0142: \u201eChc\u0105c zwi\u0105za\u0107 mo\u017cliwie wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 dobrych Polak\u00f3w, nie chcia\u0142em wprowadza\u0107 do pracy jakichkolwiek moment\u00f3w, kt\u00f3re by ich r\u00f3\u017cni\u0142y. Podchodzi\u0142em do ludzi apartyjnie i wi\u0105za\u0142em na p\u0142aszczy\u017anie tylko \u017co\u0142nierskiej, t\u0142umacz\u0105c, \u017ce interesy partyjne nale\u017cy zostawi\u0107 na czas po zdobyciu niepodleg\u0142o\u015bci.\u201d<\/p>\n

Relacje na temat swoich prze\u017cy\u0107 z KL Auschwitz napisali tak\u017ce latem 1943 r. pozostali wsp\u00f3\u0142uciekinierzy rotmistrza: Jan Redzej i Edward Ciesielski. Wspomniane relacje tak\u017ce by\u0142y znane Komendzie G\u0142\u00f3wnej AK w Warszawie. Teksty te \u2013 napisa\u0142 po wojnie Ciesielski: \u201d[\u2026] przet\u0142umaczono [\u2026] na j\u0119zyk niemiecki, angielski i francuski. Mia\u0142y by\u0107 potem przekazane za granic\u0119, aby powiadomi\u0107 i zaalarmowa\u0107 opini\u0119 publiczn\u0105 \u015bwiata o zbrodniach hitlerowskich dokonywanych w O\u015bwi\u0119cimiu\u201d.<\/p>\n

Ucieczka Witolda Pileckiego<\/span><\/a><\/strong> z Auschwitz nie zahamowa\u0142a dzia\u0142alno\u015bci konspiracji wojskowej. Za moment taki mo\u017cna uzna\u0107 dopiero dzie\u0144 11 \u00a0pa\u017adziernika 1943 r., kiedy pod \u015acian\u0105 Strace\u0144 rozstrzelano 54 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Znale\u017ali si\u0119 w\u015br\u00f3d nich przyw\u00f3dcy ZOW: pp\u0142k Juliusz Gilewicz, <\/span><\/a><\/strong>mjr Zygmunt Bohdanowski-Bo\u0144cza, pp\u0142k Teofil Dziama,<\/span><\/a><\/strong> Jan Mosdorf, kpt. Tadeusz Paolone-Lisowski i pp\u0142k Kazimierz Stamirowski. Do uj\u0119cia ich przyczynili si\u0119 szpicle obozowi. Po egzekucji dzia\u0142alno\u015b\u0107 ZOW uleg\u0142a powa\u017cnemu os\u0142abieniu, chocia\u017c kontynuowali j\u0105 Bernard \u015awierczyna, <\/span><\/a><\/strong>Stanis\u0142aw Kazuba i Henryk Bartosiewicz.<\/p>\n

Witold Pilecki nadal interesowa\u0142 si\u0119 KL Auschwitz, mimo \u017ce misja, z kt\u00f3r\u0105 przyby\u0142 do Warszawy, stawa\u0142a si\u0119 coraz mniej realna. Pracuj\u0105c konspiracyjnie w Warszawie, zajmowa\u0142 si\u0119 m.in. udzielaniem z fundusz\u00f3w AK pomocy finansowej rodzinom wi\u0119\u017ani\u00f3w Auschwitz i Majdanka zar\u00f3wno \u017cyj\u0105cych, jak i tych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li. Przyk\u0142adowo pomoc tak\u0105 otrzyma\u0142a matka Konstantego Jagie\u0142\u0142y<\/span><\/a><\/strong> i siostra rozstrzelanego p\u0142k. Kazimierza Stamirowskiego.<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

W lutym 1944 r. Pileckiemu przekazano do wiadomo\u015bci, \u017ce zosta\u0142 awansowany do stopnia rotmistrza ze starsze\u0144stwem od 11 listopada 1943 r. Formalnie pracowa\u0142 w Kierownictwie Dywersji KG AK do chwili wybuchu Powstania Warszawskiego. Faktycznie jednak zaj\u0119ty by\u0142 jeszcze inn\u0105 prac\u0105 konspiracyjn\u0105, poniewa\u017c wiosn\u0105 1944 r. zosta\u0142 wyznaczony na jednego z organizator\u00f3w nowo powsta\u0142ej organizacji pod nazw\u0105 \u201eNIE\u201d. Mia\u0142a ona zast\u0105pi\u0107 Armi\u0119 Krajow\u0105 i dzia\u0142a\u0107 po zako\u0144czeniu okupacji niemieckiej na terenach polskich zaj\u0119tych przez Armi\u0119 Czerwon\u0105.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku 1944 roku Komenda G\u0142\u00f3wna AK po raz pierwszy zacz\u0119\u0142a jednak sk\u0142ania\u0107 ku propozycji przedstawionej uprzednio przez Pileckiego – zorganizowania w obozie powstania. Podczas jednej z odpraw w Warszawie wiosn\u0105 1944 r. Tadeusz \u201eB\u00f3r\u201d \u2013 Komorowski, Komendant G\u0142\u00f3wny AK oraz mjr Zygmunt Walter \u2013 Janke, dow\u00f3dca Okr\u0119gu \u015al\u0105skiego AK, \u00a0doszli do wniosku , \u017ce zbrojne uderzenie na niemieck\u0105 za\u0142og\u0119 KL Auschwitz mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 w wypadku powszechnego powstania w Polsce lub przy podj\u0119ciu pr\u00f3by wymordowania wszystkich wi\u0119\u017ani\u00f3w przez opuszczaj\u0105cych ob\u00f3z esesman\u00f3w.<\/p>\n

W zwi\u0105zku z tymi planami pod koniec lipca 1944 r. w komendzie Okr\u0119gu \u015al\u0105skiego AK zameldowa\u0142 si\u0119 skoczek spadochronowy \u2013 cichociemny, ppor. Stefan Jasie\u0144ski ps. \u201eUrban\u201d<\/span><\/a>, <\/span><\/strong>kt\u00f3ry przywi\u00f3z\u0142 pismo gen. \u201eBora\u201d \u2212 \u00a0Tadeusza Komorowskiego , datowane na 26 lipca 1944 r. W pi\u015bmie tym Komendant G\u0142\u00f3wny AK,\u00a0 gen. \u201eB\u00f3r\u201d \u00a0nakazywa\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 \u00a0szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na ob\u00f3z w O\u015bwi\u0119cimiu komendantom Okr\u0119g\u00f3w AK: \u015al\u0105skiego i Krakowskiego. Gen. Komorowski pozostawi\u0142 obydwu komendantom swobod\u0119 decyzji i poleci\u0142 wzajemne uzgodnienie ewentualnej akcji zbrojnej przeciwko za\u0142odze SS w KL Auschwitz.<\/p>\n

\u201eUrban\u201d przebywaj\u0105c w okolicach KL Auschwitz, nawi\u0105za\u0142 kontakt z obozow\u0105 konspiracyjn\u0105 Rad\u0105 Wojskow\u0105 O\u015bwi\u0119cim (RWO), kt\u00f3ra sk\u0142ada\u0142a si\u0119 m.in. z dawnych cz\u0142onk\u00f3w ZOW. Dzi\u0119ki temu zdoby\u0142 szczeg\u00f3\u0142owe informacje o funkcjonowaniu obozu, zwyczajach stra\u017cnik\u00f3w i stanie kompanii wartowniczych SS. Prowadzone przez niego prace nad planem uwolnienia jak najwi\u0119kszej liczby wi\u0119\u017ani\u00f3w przerwa\u0142o tragiczne wydarzenie \u2212 ppor. Stefan Jasie\u0144ski w nocy z 28 na 29 wrze\u015bnia 1944 r. zosta\u0142 postrzelony w Malcu ko\u0142o O\u015bwi\u0119cimia przez \u017candarm\u00f3w niemieckich. Rannego \u201eUrbana\u201d przywieziono do KL Auschwitz, gdzie zgin\u0105\u0142 w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach w pierwszych dniach stycznia 1945 r.<\/p>\n

\u201eUrban\u201d kontaktowa\u0142 si\u0119 za pomoc\u0105 gryps\u00f3w z J\u00f3zefem Cyrankiewiczem (nr 62933) ps. \u201eRot\u201d,<\/span><\/a> <\/strong>kt\u00f3ry aktywnie dzia\u0142a\u0142 w tajnej Radzie Wojskowej O\u015bwi\u0119cim. W jednym z tych gryps\u00f3w, z dat\u0105 22 sierpnia 1944 r., \u201eRot\u201d pisa\u0142 do \u201eUrbana\u201d: \u201eDesant (atak na ob\u00f3z \u2013 zaopatrzenie w bro\u0144). Ta ewentualno\u015b\u0107 daje obozowi jak najwi\u0119ksz\u0105 szans\u0119, czyni\u0105c jednocze\u015bnie ze \u015al\u0105ska teren powstania. Na oznaczony poprzednio sygna\u0142 zarz\u0105dzamy pogotowie i czekamy na \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z oddzia\u0142ami l\u0105duj\u0105cymi\u201d. Przytoczone powy\u017cej zdanie z obszernego raportu \u015bwiadczy o tym, jak du\u017c\u0105 wag\u0119 RWO przywi\u0105zywa\u0142a do dzia\u0142alno\u015bci \u201eUrbana\u201d.<\/p>\n

W ramach si\u0142 Okr\u0119gu \u015al\u0105skiego AK, ju\u017c po aresztowaniu Jasie\u0144skiego, nadal brano pod uwag\u0119 zbrojne uderzenie na obozow\u0105 za\u0142og\u0119 SS. Dowodem tego mo\u017ce by\u0107 zachowana nominacja \u201eRota\u201d na dow\u00f3dc\u0119 tajnych si\u0142 AK w KL Auschwitz, kt\u00f3r\u0105 14 pa\u017adziernika 1944 r. podpisa\u0142 mjr dypl. \u201eZygmunt\u201d (Walter \u2212 Janke). Wiadomo\u015b\u0107 o tej nominacji nie dotar\u0142a jednak do J\u00f3zefa Cyrankiewicza, poniewa\u017c uciekinier z obozu, Stanis\u0142aw Chybi\u0144ski (nr 6810), b\u0119d\u0105cy w\u00f3wczas zast\u0119pc\u0105 Inspektora Bielskiego AK, nie przekaza\u0142 jej do obozu, a orygina\u0142 nominacji przekre\u015bli\u0142 i opatrzy\u0142 adnotacj\u0105 \u201enieaktualne\u201d. Swoj\u0105 decyzj\u0119 uzasadni\u0142 m.in. tym, \u017ce ostatnio jego \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z konspiracj\u0105 obozow\u0105 zosta\u0142a zupe\u0142nie przerwana.<\/p>\n

Konspiracj\u0119 w KL Auschwitz zainicjowali Polacy, bowiem to dla nich zosta\u0142 za\u0142o\u017cony ten ob\u00f3z i pocz\u0105tkowo, czyli do po\u0142owy 1942 r., to oni g\u0142\u00f3wnie byli jego wi\u0119\u017aniami. Tworz\u0105c struktury konspiracji wojskowej, dzia\u0142ali w niej nast\u0119pnie przez ca\u0142y okres istnienia obozu. Tworzy\u0142y j\u0105 grupy wojskowe, a tak\u017ce ugrupowania polityczne socjalist\u00f3w i narodowc\u00f3w. Konspiracja ta uznawa\u0142a zwierzchnictwo rz\u0105du polskiego na emigracji w Londynie oraz jego przedstawicielstwo w okupowanym kraju \u2212 Delegatur\u0119 Rz\u0105du RP na Kraj i podziemn\u0105 armi\u0119 \u00a0\u2013 Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej\/Armia Krajowa.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142praca na polu wojskowym doprowadzi\u0142a nast\u0119pnie do konsolidacji z innymi grupami narodowymi, czego dowodem by\u0142o utworzenia latem 1944 r. Rady Wojskowej O\u015bwi\u0119cim. W ten spos\u00f3b powsta\u0142a mi\u0119dzynarodowa samoobrona przed terrorem, wyniszczeniem i planowan\u0105 przez za\u0142og\u0119 SS ca\u0142kowit\u0105 zag\u0142ad\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w przed nadej\u015bciem \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej.<\/p>\n

To m.in. dzi\u0119ki jego zaanga\u017cowaniu\u00a0 w konspiracj\u0119 obozow\u0105 \u015bwiat dowiedzia\u0142 si\u0119 o zbrodniach niemieckich nazist\u00f3w \u2212 uda\u0142o si\u0119 zorganizowa\u0107 ucieczki wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy przekazywali nast\u0119pnie prawd\u0119 o Auschwitz. Do efekt\u00f3w dzia\u0142a\u0144 ZOW mo\u017cna zaliczy\u0107 tak\u017ce: zastraszanie wi\u0119\u017ani\u00f3w funkcyjnych, wpisywanie fikcyjnych zawod\u00f3w nowo przyby\u0142ym wi\u0119\u017aniom (zast\u0119powanie zawod\u00f3w inteligenckich typowo robotniczymi lub rzemie\u015blniczymi), czy wpisywanie w karty chorych wi\u0119\u017ani\u00f3w chor\u00f3b, kt\u00f3re w przypadku selekcji w szpitalu dawa\u0142y szans\u0119 na to, i\u017c wi\u0119zie\u0144 taki nie zostanie skierowany do komory gazowej.<\/p>\n

Rotmistrz Witold Pilecki w historii wojskowej konspiracji obozowej na zawsze pozostanie jej g\u0142\u00f3wnym tw\u00f3rc\u0105 i sztandarow\u0105 postaci\u0105 jako dobrowolny wi\u0119zie\u0144 KL Auschwitz.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, 20 maja 2019 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za dat\u0119 powstania KL Auschwitz przyjmuje si\u0119 14 czerwca 1940 r., kiedy do tworzonego przez Niemc\u00f3w obozu przywieziono pierwszy transport 728 polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych z wi\u0119zienia w Tarnowie. Wkr\u00f3tce potem w kolejnych transportach okupanci skierowali wi\u0119\u017ani\u00f3w z wi\u0119zienia w Nowym Wi\u015bniczu, obozu przej\u015bciowego w Sosnowcu, wi\u0119zienia Montelupich w Krakowie oraz z wi\u0119zienia na Pawiaku w …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":28701,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/arbeit.jpg",320,207,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/arbeit-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/arbeit-300x194.jpg",150,97,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/arbeit.jpg",320,207,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/arbeit.jpg",300,194,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/arbeit.jpg",320,207,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/arbeit.jpg",320,207,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Za dat\u0119 powstania KL Auschwitz przyjmuje si\u0119 14 czerwca 1940 r., kiedy do tworzonego przez Niemc\u00f3w obozu przywieziono pierwszy transport 728 polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych z wi\u0119zienia w Tarnowie. Wkr\u00f3tce potem w kolejnych transportach okupanci skierowali wi\u0119\u017ani\u00f3w z wi\u0119zienia w Nowym Wi\u015bniczu, obozu przej\u015bciowego w Sosnowcu, wi\u0119zienia Montelupich w Krakowie oraz z wi\u0119zienia na Pawiaku w…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28700"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28700"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28700\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28705,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28700\/revisions\/28705"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28701"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}