{"id":28667,"date":"2019-05-13T19:23:07","date_gmt":"2019-05-13T18:23:07","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=28667"},"modified":"2021-10-17T11:30:30","modified_gmt":"2021-10-17T11:30:30","slug":"profesor-uniwersytetu-jagiellonskiego-i-wiezien-kl-auschwitz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2019\/05\/13\/profesor-uniwersytetu-jagiellonskiego-i-wiezien-kl-auschwitz\/","title":{"rendered":"Profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego i wi\u0119zie\u0144 Auschwitz"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a>
Prof. Marian Zg\u00f3rniak (1924-2007)<\/figcaption><\/figure>\n

Prof. dr hab. Marian Zg\u00f3rniak urodzi\u0142 si\u0119 5 grudnia 1924 r. w Nowodworzu ko\u0142o Gorlic, w rodzinie ziemia\u0144skiej. Jego matka, W\u0142adys\u0142awa, po rozwodzie z pierwszym m\u0119\u017cem wysz\u0142a powt\u00f3rnie za m\u0105\u017c za Stanis\u0142awa Zg\u00f3rniaka, kt\u00f3ry adoptowa\u0142 Mariana w 1935 r. Marian Zg\u00f3rniak w okresie mi\u0119dzywojennym\u00a0 zd\u0105\u017cy\u0142 uko\u0144czy\u0107 trzy klasy gimnazjum w Gorlicach.<\/strong><\/p>\n

Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej zosta\u0142 cz\u0142onkiem ZWZ-AK, gdzie pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 \u0142\u0105cznika, w konspiracyjnej grupie zorganizowanej Stanis\u0142awa Zg\u00f3rniaka. Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 aresztowania siedemnastoletniego Mariana wraz z ojcem 2 czerwca 1942 r. by\u0142o za\u0142amanie si\u0119 podczas \u015bledztwa jednego z cz\u0142onk\u00f3w Armii Krajowej w powiecie gorlickim.<\/p>\n

\u015aledztwo w naszej sprawie \u2013 relacjonowa\u0142 po wojnie Marian Zg\u00f3rniak \u2013 prowadzone by\u0142o przez gestapo w Gorlicach i trwa\u0142o do ko\u0144ca czerwca 1942 r., kiedy to przewieziono nas do wi\u0119zienia w Ja\u015ble, gdzie jeszcze dodatkowo przes\u0142uchiwano mojego ojca. Ko\u0144cem listopada 1942 r. wywiezieni zostali\u015bmy do wi\u0119zienia w Tarnowie, a stamt\u0105d 19 stycznia 1943 r. do KL Auschwitz, gdzie otrzyma\u0142em numer 90788, ojciec za\u015b nr 90789. (\u2026) Ob\u00f3z o\u015bwi\u0119cimski opu\u015bci\u0142em wraz z ojcem 25 pa\u017adziernika 1944 r.<\/em><\/p>\n

Marian Zg\u00f3rniak wraz ze Stanis\u0142awem Zg\u00f3rniakiem zosta\u0142 ewakuowany do KL Gross-Rosen, a nast\u0119pnie w lutym 1945 r. do obozu w Buchenwaldzie, gdzie jego ojciec po kilku dniach zmar\u0142. W trakcie ewakuacji z tego obozu uda\u0142o mu si\u0119 zbiec wraz z kilkoma innymi wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniami. Po zako\u0144czeniu wojny przebywa\u0142 w ameryka\u0144skiej strefie okupacyjnej.<\/p>\n

Do Polski wr\u00f3ci\u0142 w czerwcu 1946 r. Zda\u0142 matur\u0119, a potem uko\u0144czy\u0142 histori\u0119 i prawo na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie, gdzie uzyska\u0142 stopie\u0144 doktora historii w 1959 r., habilituj\u0105c si\u0119 w 1966 r. Jego \u017con\u0105 by\u0142a Izabela Nowosielska, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 syna Marka oraz doczeka\u0142 si\u0119 wnuka.<\/p>\n

Niestrudzon\u0105 prac\u0105 i talentem zdobywa\u0142 kolejne szczeble drogi naukowej do profesury w\u0142\u0105cznie w 1982 r. By\u0142 badaczem polskich oraz obcych archiw\u00f3w i bibliotek.<\/p>\n

Jest autorem ponad trzystu publikacji <\/span><\/a><\/strong>w wielu j\u0119zykach. Jego ksi\u0105\u017cki i artyku\u0142y dotycz\u0105 historii nowoczesnej i najnowszej, historii wojskowo\u015bci, dyplomacji i dziej\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Uczony i wychowawca ca\u0142ych pokole\u0144 studenckich. By\u0142 mistrzem dla ponad 260 magistrant\u00f3w, 28 doktor\u00f3w, z grona kt\u00f3rych 14 uzyska\u0142o stopie\u0144 naukowy doktora habilitowanego, a czterech tytu\u0142 profesora. Nale\u017c\u0119 r\u00f3wnie\u017c do uczni\u00f3w niezapomnianego Profesora, pod kt\u00f3rego kierunkiem napisa\u0142em prac\u0119 magistersk\u0105 na temat: \u201eDoktryna wojenna armii II Rzeczypospolitej (1918-1939)\u201d.<\/a><\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
Pogrzeb Profesora Mariana Zg\u00f3rniaka<\/figcaption><\/figure>\n

Marian Zg\u00f3rniak zmar\u0142 18 listopada 2007 r. w Krakowie. Na wiadomo\u015b\u0107 o Jego \u015bmierci Dyrekcja i Pracownicy Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego napisali w nekrologu: W osobie Profesora \u017cegnamy Cz\u0142owieka o wyj\u0105tkowej osobowo\u015bci i nieprzemijaj\u0105cych zas\u0142ugach dla nauki historycznej, pe\u0142nego dobroci i przychylno\u015bci dla innych.<\/em><\/p>\n

Takim pozostanie r\u00f3wnie\u017c w mojej pami\u0119ci serdeczny, u\u015bmiechni\u0119ty i \u017cyczliwy dla wszystkich Profesor, okazuj\u0105cy studentom zrozumienie, kt\u00f3rego odej\u015bcie stanowi\u0142o wielk\u0105 strat\u0119 dla polskiego \u015brodowiska naukowego.<\/p>\n

Jego pogrzeb,<\/span><\/a><\/strong> kt\u00f3ry zgromadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c wielu wychowank\u00f3w Profesora, odby\u0142 si\u0119 na cmentarzu na Salwatorze w Krakowie 24 listopada 2007 r.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, 13 maja 2019 r.<\/em><\/p>\n

———————————<\/em><\/p>\n

Relacja prof. dr. hab. Mariana\u00a0 Zg\u00f3rniaka, z\u0142o\u017cona 24 listopada i 9 grudnia 1966 r. na temat jego dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej i pobytu w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych: Auschwitz, Gross-Rosen i Buchenwald.<\/strong><\/p>\n

W okresie okupacji nale\u017ca\u0142em w Gorlicach do nielegalnej organizacji, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej przyj\u0119\u0142a nazw\u0119 ZWZ (Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej). Pe\u0142ni\u0142em w niej funkcj\u0119 \u0142\u0105cznika. W zasadzie ju\u017c od 1939 r. wykorzystywano mnie do r\u00f3\u017cnych zlece\u0144 organizacyjnych, ale dopiero na wiosn\u0119 1942 r. zosta\u0142em zaprzysi\u0119\u017cony do ZWZ. Ojciec m\u00f3j, Stanis\u0142aw Zg\u00f3rniak[x]<\/a>, by\u0142 jednym z organizator\u00f3w tej nielegalnej grupy. W ZWZ pe\u0142ni\u0142 do\u015b\u0107 istotne stanowisko na terenie powiatu gorlickiego.<\/p>\n

W lecie 1941 r. (maj-czerwiec) organizacja uleg\u0142a cz\u0119\u015bciowemu rozbiciu na skutek aresztowania kilkudziesi\u0119ciu cz\u0142onk\u00f3w. W\u015br\u00f3d aresztowanych znale\u017ali si\u0119 ludzie pe\u0142ni\u0105cy odpowiedzialne funkcje w organizacji: rotmistrz Waldeck (dow\u00f3dca okr\u0119gu, zgin\u0105\u0142 w O\u015bwi\u0119cimiu), Jamrowicz (te\u017c zgin\u0105\u0142 w tym obozie), Chrz\u0105\u015bcik (zgin\u0105\u0142 w O\u015bwi\u0119cimiu) i Gaik (zgin\u0105\u0142, ale nie jestem pewny czy w O\u015bwi\u0119cimiu).<\/p>\n

Protoko\u0142y \u015bledcze niekt\u00f3rych dokonanych w\u00f3wczas przes\u0142ucha\u0144 prawdopodobnie obci\u0105\u017cy\u0142y w jakim\u015b stopniu mego ojca. Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 aresztowania ojca i mnie, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o w Gorlicach w dniu 2 czerwca 1942 r., by\u0142y zeznania Edwarda Jantasa\u00a0 (zgin\u0105\u0142 prawdopodobnie w Sachsenhausen albo w Mauthausen, przeniesiony tam z O\u015bwi\u0119cimia), cz\u0142onka jednej z kom\u00f3rek ZWZ w powiecie gorlickim. Razem z nami aresztowany zosta\u0142 w tej samej sprawie Adam Ludwin, zamieszka\u0142y w\u00f3wczas w Gorlicach (\u2026).<\/p>\n

\u015aledztwo prowadzone by\u0142o przez Gestapo w Gorlicach i trwa\u0142o do ko\u0144ca czerwca 1942 r., kiedy to przewieziono nas do wi\u0119zienia w Ja\u015ble. W wi\u0119zieniu przes\u0142uchano jeszcze dodatkowo ojca.<\/p>\n

Ko\u0144cem listopada 1942 r. wywieziono nas do wi\u0119zienia w\u00a0 Tarnowie, a stamt\u0105d, w dniu 19 stycznia 1943 r., do O\u015bwi\u0119cimia.<\/strong><\/p>\n

W obozie otrzyma\u0142em nr 90788, ojciec za\u015b nr 90789. Po przyj\u0119ciu, kt\u00f3re odbywa\u0142o si\u0119 w bloku nr 26, skierowano nas wraz z ojcem do bloku nr 8a (wg nowej numeracji), gdzie odbywa\u0142a si\u0119 kwarantanna. Blok nr 8 by\u0142 bardzo przeludniony. Na jednej pryczy spa\u0142y przewa\u017cnie 3 osoby. Dodatkow\u0105 niedogodno\u015bci\u0105 by\u0142y wielkie ilo\u015bci pche\u0142. Podczas dnia odbywali\u015bmy \u201e\u0107wiczenia gimnastyczne\u201d, a wi\u0119c: h\u00fcpfen, rollen, laufer, druhen itp.<\/p>\n

W ko\u0144cu stycznia lub w pierwszych dniach lutego 1943 r. na bloku nr 8 odby\u0142a si\u0119 \u201ewybi\u00f3rka\u201d. Pytano, kto nie chce lub nie mo\u017ce pracowa\u0107, ewentualnie\u00a0 kto jest chory. Tych, kt\u00f3rzy zg\u0142osili si\u0119 i wyst\u0105pili, zabrano. Ponadto przeprowadzono przegl\u0105d pozosta\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w, wy\u0142\u0105czaj\u0105c niekt\u00f3rych z nich z szeregu, mi\u0119dzy innymi mojego ojca. Na skutek interwencji Schreibera bloku nr 8a, Zbyszka \u2013 jago nazwiska niestety nie pami\u0119tam, ojciec zosta\u0142 z powrotem odes\u0142any do szeregu. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em, wybranych skierowano do komory gazowej.<\/p>\n

Po pewnym czasie zosta\u0142em wraz z ojcem przeniesiony na dalsz\u0105 kwarantann\u0119 do bloku nr 2. Tutaj warunki by\u0142y znacznie gorsze, ani\u017celi na bloku nr 8a. Przede wszystkim ostrzejszy by\u0142 personel funkcyjny. Du\u017c\u0105 surowo\u015bci\u0105 odznacza\u0142 si\u0119 blokowy, jego nazwiska nie pami\u0119tam. Nosi\u0142 czerwony tr\u00f3jk\u0105t bez litery \u201eP\u201d, ale rozmawia\u0142 po polsku. Brutalno\u015b\u0107 szczeg\u00f3lnie cechowa\u0142a sztubowych. Pami\u0119tam, jak pewnego razu wszed\u0142em do umywalni podczas jej sprz\u0105tania i zosta\u0142em dotkliwie pobity \u0142opatk\u0105 od w\u0119gla. W czasie pobytu w bloku nr 2 wychodzi\u0142em kilkakrotnie do pracy przy K\u00f6nigsgraben. Kwarantanna trwa\u0142a w sumie trzy tygodnie, po czym zosta\u0142em przeniesiony do bloku nr 23a (wg nowej numeracji).<\/p>\n

Zatrudniono mnie w du\u017cym komandzie \u2013 mog\u0142o liczy\u0107 kilkaset wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 kt\u00f3re pracowa\u0142o poza obozem, przy pracach ziemnych. Ju\u017c w pierwszych dniach tej pracy przezi\u0119bi\u0142em si\u0119. Dzi\u0119ki protekcji wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 Jana Dziopka z Gorlic (obecnie tak\u017ce mieszka w Gorlicach), zatrudnionego w H\u00e4ftlingsschreibstube i Jana Krokowskiego z Nowego S\u0105cza, uzyska\u0142em przeniesienie do Dr\u00fcckerei \u2013 sekcji komanda SS-Unterkunfstkammer, ojciec za\u015b przeszed\u0142 do Kartoffelkomando. Komando SS-Unterkunfstkammer sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z wielu sekcji obs\u0142uguj\u0105cych poszczeg\u00f3lne magazyny dostarczaj\u0105ce r\u00f3\u017cne artyku\u0142y personelowi SS. W jego sk\u0142ad wchodzi\u0142y magazyny bielizny po\u015bcielowej, koc\u00f3w, \u015brodk\u00f3w kosmetycznych, mebli. By\u0142 tak\u017ce plac w\u0119glowy (Kohlenplatz) oraz mydlarnia. Magazyn koc\u00f3w oraz mydlarnia mie\u015bci\u0142y si\u0119 w Theatergeb\u00e4ude, natomiast inne magazyny znajdowa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w\u00a0 dwupi\u0119trowym budynku, po\u0142o\u017conym przy ulicy Topolowej obok bocznicy kolejowej. SS-Unterkunfstkammer zaopatrywa\u0142a w poszczeg\u00f3lne artyku\u0142y tzw. \u201eKanada\u201d (stara i nowa). Na strychu budynku SS-Unterkunfstkammer segregowane by\u0142y pod kierunkiem Vorarbeitera Bogdana, kt\u00f3rego nazwiska nie pami\u0119tam; jego zachowanie w obozie pozostawia\u0142o wiele do \u017cyczenia, szczeg\u00f3lnie spos\u00f3b odnoszenia si\u0119 do \u017byd\u00f3w, przywo\u017cone r\u00f3\u017cnego rodzaju szczotki, myd\u0142o, pasta do z\u0119b\u00f3w, materia\u0142y na ubrania i suknie. Cz\u0119\u015b\u0107 myd\u0142a przerabiano nast\u0119pnie w mydlarni. Kierownikiem mydlarni by\u0142 wi\u0119zie\u0144 Gadomski, posiadaj\u0105cy nr oko\u0142o 6000. Bielizn\u0119 po\u015bcielow\u0105 segregowano na drugim pi\u0119trze budynku SS-Uterkunfstkammer pod kierunkiem Vorarbeitera Brunona, nazwiska nie pami\u0119tam, \u015al\u0105zaka posiadaj\u0105cego nr oko\u0142o 1100, a nast\u0119pnie magazynowano na parterze.<\/p>\n

Schreiberem komanda SS-Unterkunfstkammer i w\u0142a\u015bciwie magazyn\u00f3w by\u0142 J\u00f3zef Klimczok o numerze oko\u0142o 3000. Je\u015bli chodzi o struktur\u0119 organizacyjn\u0105, mia\u0142 on wiele do powiedzenia. W stosunku do mnie Klimczok by\u0142 \u017cyczliwy, jednak niekt\u00f3rym wi\u0119\u017aniom dawa\u0142 si\u0119 we znaki. Z innych wi\u0119\u017ani\u00f3w zatrudnionych w SS-Unterkunfstkammer pami\u0119tam dw\u00f3ch braci Binkiewicz\u00f3w z Warszawy (jeden z nich, Tadeusz, prze\u017cy\u0142 ob\u00f3z (\u2026); Zdzis\u0142awa \u2013 nazwiska nie pami\u0119tam, posiada\u0142 nr oko\u0142o 180, p\u00f3\u017aniej uciek\u0142 z obozu; Jerzego Dyl\u0105ga z Sanoka ( nie wiem, co si\u0119 z nim sta\u0142o); Jerzego Obraniaka z Warszawy \u2013 oznaczony by\u0142 numerem oko\u0142o 74000, zosta\u0142 rozstrzelany na bloku nr 11; Ko\u015bcielniaka z sekcji Dr\u00fcckerei i Tadeusza Przybylskiego (\u2026). Natomiast z SS-man\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych tam funkcje, przypominam sobie Breitwiesera, SS-Scharfuhrera Schirka, pochodz\u0105cego z Bielska oraz zatrudnionego przez pewien okres Rapportf\u00fchrera Clausena. Ich stosunek do wi\u0119\u017ani\u00f3w by\u0142 r\u00f3\u017cny. Nale\u017ca\u0142o szczeg\u00f3lnie wystrzega\u0107 si\u0119 Breitwiesera \u2013 by\u0142 fa\u0142szywy. Wspomniani SS-mani podlegali bezpo\u015brednio oficerowi SS.<\/p>\n

Jak wy\u017cej zaznaczy\u0142em, zatrudniony zosta\u0142em w Dr\u00fcckerei, kt\u00f3ra w tym czasie by\u0142a sekcj\u0105 SS-Unterkunfstkammer. W p\u00f3\u017aniejszym okresie drukarnia zosta\u0142a prawdopodobnie wydzielona w osobne komando. Przy Dr\u00fcckerei znajdowa\u0142a si\u0119 sekcja naprawy maszyn biurowych. Pracowali tam Cichocki i Stanis\u0142aw Kami\u0144ski. Ten ostatni pochodzi\u0142 z Warszawy i by\u0142 jednym z nielicznych, kt\u00f3ry podobno prze\u017cy\u0142 6 miesi\u0119cy w karnej kompanii. Zdaje si\u0119, \u017ce Kami\u0144ski zosta\u0142 skierowany do\u00a0 SK (Strafkompanie) wraz z ca\u0142ym transportem, z kt\u00f3rym przyby\u0142.<\/p>\n

Do moich obowi\u0105zk\u00f3w w Dr\u00fcckerei nale\u017ca\u0142o przenoszenie beli papierowych na strych. Nie trwa\u0142o to zreszt\u0105 d\u0142ugo. Rozwijaj\u0105ce si\u0119 przezi\u0119bienie spowodowa\u0142o zapalenie op\u0142ucnej. Zmuszony zatem by\u0142em w marcu 1943 r. uda\u0107 si\u0119 do HKB (H\u00e4ftlingskrankenbau) na blok nr 28. Przebywaj\u0105c w szpitalu spotka\u0142em si\u0119 z serdeczn\u0105 opiek\u0105 polskiego personelu funkcyjnego. Spo\u015br\u00f3d tych ludzi szczeg\u00f3lnie mile wspominam lekarza Kowalskiego z Katowic. W\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki niemu unikn\u0105\u0142em \u015bmierci w komorze gazowej. Mianowicie podczas \u201ewybi\u00f3rki do gazu\u201d przeprowadzanej przez oficera SS \u2013 nazwiska nie zna\u0142em; by\u0142\u00a0 wysokiego wzrostu, nie jestem pewien, czy by\u0142 lekarzem SS, Kowalski ukry\u0142 mnie w Waschraumie bloku nr 28. W okresie rekonwalescencji opiekowa\u0142 si\u0119 mn\u0105 lekarz o nazwisku bodaj\u017ce Szcz\u0119sny, kt\u00f3rego przeniesiono p\u00f3\u017aniej do obozu cyga\u0144skiego na Brzezince. Pomaga\u0142 mi te\u017c piel\u0119gniarz Stanek, by\u0142y znany pi\u0142karz ze \u015al\u0105ska. Pewn\u0105 pomoc otrzymywa\u0142em tak\u017ce od dr. Diema z ambulatorium bloku nr 28. Rekonwalescencj\u0119 u\u0142atwi\u0142y mi paczki od rodziny, na otrzymywanie kt\u00f3rych w\u0142adze obozowe wyda\u0142y w tym czasie zezwolenie.<\/p>\n

W okresie pobytu w szpitalu pozna\u0142em m.in. wi\u0119\u017ania Jana Mosdorfa, przedwojennego dzia\u0142acza m\u0142odzie\u017cowego ONR-u. Na bloku nr 28 pe\u0142ni\u0142 on funkcj\u0119 chyba Pflegera. Mosdorf mia\u0142 szerokie znajomo\u015bci w obozie, cieszy\u0142 si\u0119 du\u017c\u0105 sympati\u0105 otoczenia. Przychodzi\u0142o do niego wiele os\u00f3b. Ja osobi\u015bcie mia\u0142em okazj\u0119 kilkakrotnie z nim rozmawia\u0107. W rozmowach poruszali\u015bmy m.in. r\u00f3\u017cne kwestie polityczne. Mosdorf wspomina\u0142 sw\u00f3j pobyt w Berezie, m\u00f3wi\u0142 o propozycjach wsp\u00f3\u0142pracy z III Rzesz\u0105, jakie w okresie mi\u0119dzywojennym przedstawiali mu agenci re\u017cimu hitlerowskiego. Baz\u0105, na kt\u00f3rej mia\u0142o doj\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy, by\u0142 prawicowy charakter ONR-u oraz g\u0142oszony antysemityzm. Naturalnie Mosdorf nie przyj\u0105\u0142 propozycji. Jest mi wiadomo, \u017ce Mosdorf zosta\u0142 w obozie\u00a0 rozstrzelany.<\/p>\n

Po wyj\u015bciu ze szpitala, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o w pocz\u0105tkach maja 1943 r., zosta\u0142em dzi\u0119ki protekcji Jana Dziopka go\u0144cem H\u00e4ftlingsschreibstuby i zamieszka\u0142em w bloku nr 24a. H\u00e4ftlingsschreibstuba kierowana by\u0142a przez by\u0142ego wi\u0119\u017ania z Sachsenhausen Diestela, nosz\u0105cego zielony tr\u00f3jk\u0105t. Istotn\u0105 rol\u0119 w tym biurze odgrywa\u0142 Erwin Olsz\u00f3wka. Spo\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w tam zatrudnionych przypominam sobie m.in. in\u017c. Ajdukiewicza z Muszyny, Franciszka Rusinka z Gorlic, \u017barlikowskiego z Muszyny oraz wspomnianego ju\u017c Dziopka. Opr\u00f3cz mnie by\u0142 jeszcze jeden goniec, ale jego nazwiska niestety nie przypominam sobie. Razem z tym koleg\u0105 utrzymywali\u015bmy s\u0142u\u017cbowe kontakty przede wszystkim ze Schreiberami poszczeg\u00f3lnych blok\u00f3w, kt\u00f3rzy podlegali H\u00e4ftlingsschreibstubie i do niej sk\u0142adali raporty o stanie personalnym blok\u00f3w. Tak wi\u0119c mia\u0142em wtedy okazj\u0119 pozna\u0107 wszystkich aktualnych Schreiber\u00f3w. Pami\u0119tam, \u017ce w bloku nr 13a funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142 J\u00f3zef Cyrankiewicz, w bloku nr 23 Stanis\u0142aw, nazwiska nie przypominam sobie, pochodz\u0105cy z Piwnicznej, przyby\u0142y do O\u015bwi\u0119cimia pierwszym transportem; w bloku nr 18a Jerzy Dyrowicz \u2013 osobi\u015bcie ze mn\u0105 zaprzyja\u017aniony; w bloku nr 17 albo 17a dr Matuszewski lub Matuszy\u0144ski, lekarz z Krakowa (\u2026) oraz w bloku nr 11 Jan Pilecki. W og\u00f3le stanowiska Schreiber\u00f3w poza nielicznymi wyj\u0105tkami \u2013 jak np. Jugos\u0142owianin o imieniu Rudi, nazwiska nie pami\u0119tam, jego nr oko\u0142o\u00a0 22000 \u2013 by\u0142y skoncentrowane w r\u0119kach Polak\u00f3w. Natomiast blokowi rekrutowali si\u0119 w du\u017cej ilo\u015bci z Niemc\u00f3w. Na przyk\u0142ad w bloku nr 24, w kt\u00f3rym ja mieszka\u0142em, funkcj\u0119 blokowego pe\u0142ni\u0142 Niemiec o nazwisku Ochse, nosz\u0105cy zielony tr\u00f3jk\u0105t.<\/p>\n

————————————————-<\/p>\n

W nawi\u0105zaniu do poprzedniej relacji, z\u0142o\u017conej\u00a0 24 listopada 1966 roku dla Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu, sk\u0142adam w dniu 9 grudnia tego\u017c roku drug\u0105 dotycz\u0105c\u0105 swego pobytu w obozie. B\u0119dzie to dalszy ci\u0105g relacji uprzednio spisanej.<\/strong><\/p>\n

Ot\u00f3\u017c pocz\u0105tkiem czerwca 1943 r. zosta\u0142em wyrzucony z H\u00e4ftlingsschreibstuby. Nast\u0105pi\u0142o to na skutek przekr\u0119cenia przeze mnie meldunku otrzymanego od Lagercapo, Niemca nosz\u0105cego zielony tr\u00f3jk\u0105t. Moja pomy\u0142ka polega\u0142a na tym, \u017ce transport licz\u0105cy kilkuset wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3ry w tym dniu mia\u0142 opu\u015bci\u0107 ob\u00f3z, skierowa\u0142em do pracy.<\/p>\n

Po wyrzuceniu z H\u00e4ftlingsschreibstuby zosta\u0142em ponownie przyj\u0119ty do do SS-Unterkunfstkammer. Tam pracowa\u0142em pocz\u0105tkowo w sk\u0142adzie bielizny, potem w magazynie z meblami. Ten ostatni mie\u015bci\u0142 si\u0119 na strychu budynku SS-Unterkunfstkammer. W magazynie z meblami opr\u00f3cz mnie zatrudnieni byli jeszcze: Zbigniew Wi\u015bniewski z Radomia, Jerzy Dyl\u0105g oraz kilku \u017byd\u00f3w greckich.<\/p>\n

O Unterkunfstkammer m\u00f3wi\u0142em w poprzedniej relacji. Teraz ogranicz\u0119 si\u0119 raczej do podania kilku szczeg\u00f3\u0142\u00f3w zwi\u0105zanych z tym komandem. Mianowicie wczesn\u0105 jesieni\u0105 1943 r. (mog\u0142o to by\u0107 r\u00f3wnie\u017c jeszcze lato) kilku wi\u0119\u017ani\u00f3w z SS-Unerkunfstkammer \u2013 byli to: magazynier Bogdan, Schreiber Klimczok, nast\u0119pnie pewien tapicer z Warszawy o niskim numerze obozowym oraz jeszcze paru innych \u2013 zosta\u0142o u\u017cytych przy zdobywaniu bunkra w pewnej miejscowo\u015bci, po\u0142o\u017conej w okolicy obozu. W bunkrze tym ukrywali si\u0119 jacy\u015b \u017bydzi cywile. Ludzie ci bronili si\u0119. W ko\u0144cu jednak op\u00f3r zosta\u0142 prze\u0142amany i \u017byd\u00f3w wybito.<\/p>\n

Z komanda SS-Unterkunfstkammer kilku wi\u0119\u017ani\u00f3w pod eskort\u0105 SS-man\u00f3w je\u017adzi\u0142o do pralni w Bielsku. Poprzez zatrudnionych w pralni cywil\u00f3w wi\u0119\u017aniowie zdo\u0142ali nawi\u0105za\u0107 kontakty ze swymi rodzinami. T\u0105 drog\u0105 wysy\u0142ali z obozu wiele gryps\u00f3w (i na odwr\u00f3t \u2013 otrzymywali je). Ja osobi\u015bcie kilkakrotnie skorzysta\u0142em z ich po\u015brednictwa, przesy\u0142aj\u0105c do rodziny nielegalne listy. Wiem, \u017ce Tadeusz Bi\u0144kiewicz wys\u0142a\u0142 w ten spos\u00f3b sw\u00f3j portret namalowany w obozie przez Ko\u015bcielniaka. Na temat tej drogi kontaktowej z cywilami m\u00f3g\u0142by niew\u0105tpliwie wiele powiedzie\u0107 wymieniony wy\u017cej Tadeusz Bi\u0144kiewicz. On wraz ze swoim bratem je\u017adzi\u0142 w\u0142a\u015bnie do pralni. Jest mi wiadomym, \u017ce wysy\u0142ano z obozu z bielizn\u0105 do Bielska r\u00f3wnie\u017c Klimczoka i Bogdana.<\/p>\n

W grudniu 1943 r. nast\u0105pi\u0142a z komanda SS-Unterkunfstkammer ucieczka wi\u0119\u017ania in\u017c. Eugeniusza Lacheckiego (\u2026). Lachecki wykorzysta\u0142 m.in. Theatergeb\u00e4ude, gdzie przez pewien czas si\u0119 ukrywa\u0142, zdaje si\u0119 w magazynie koc\u00f3w. Ucieczka, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem. Lachowski (czy Lachecki) zosta\u0142 z\u0142apany poza obozem przez \u017co\u0142nierzy nale\u017c\u0105cych chyba do niemieckiej obrony przeciwlotniczej (Flacku). Na domiar z\u0142ego podczas ucieczki odmrozi\u0142 sobie nogi. Po przywiezieniu do obozu nie zosta\u0142 stracony, tylko wys\u0142ano go do Buchenwaldu. Wydaje mi si\u0119, \u017ce Lachowski (jak wy\u017cej) uratowa\u0142 swoje \u017cycie na skutek jakiej\u015b pomy\u0142ki ze strony SS.<\/p>\n

W zimie 1943\/1944 r. zosta\u0142em wyrzucony z Unterkunfstkammer i umieszczono mnie na li\u015bcie karnego transportu. Spowodowa\u0142 to SS-man Breitwieser, kt\u00f3ry przy\u0142apa\u0142 mnie w komandzie na drobnym przekroczeniu przepis\u00f3w obozowych. Dok\u0142adnie, o jakie to \u201eprzest\u0119pstwo\u201d chodzi\u0142o, ju\u017c nie pami\u0119tam. Aby unikn\u0105\u0107 karnego transportu, zg\u0142osi\u0142em si\u0119 do szpitala. Tam uzyska\u0142em zwolnienie i skre\u015blenie mnie z owej listy. Przenios\u0142em si\u0119 na blok nr 18a, gdzie, jak wspomnia\u0142em w poprzedniej relacji, m\u00f3j przyjaciel, Jerzy Dyrowicz, pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 Schreibera (\u2026). Cz\u0142owiek ten wiele m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 o KL Auschwitz. Jestem przekonany, \u017ce posiada r\u00f3wnie\u017c pewne informacje o konspiracji w obozie. W O\u015bwi\u0119cimiu utrzymywa\u0142 chyba kontakt z pewn\u0105 nielegaln\u0105 grup\u0105 o zabarwieniu lewicowym. (\u2026).<\/p>\n

Przebywaj\u0105c na bloku nr 18a, figurowa\u0142em na li\u015bcie wi\u0119\u017ani\u00f3w zatrudnionych w DAW (Deutsche Ausr\u00fcstungswerke). Do pracy jednak nie chodzi\u0142em. Po prostu ukrywa\u0142em si\u0119 na bloku. W podobnej do mojej sytuacji znajdowa\u0142o si\u0119 jeszcze kilku wi\u0119\u017ani\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142 Andrzej G\u0105sienica. W lecie 1944 r. G\u0105sienica zbieg\u0142 z O\u015bwi\u0119cimia. W zwi\u0105zku z t\u0105 ucieczk\u0105 by\u0142 przes\u0142uchiwany przez Bogera Dyrowicz.<\/p>\n

Poniewa\u017c pomi\u0119dzy liczb\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w wychodz\u0105cych do pracy oraz ilo\u015bci\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w posiadaj\u0105cych zwolnienia lekarskie istnia\u0142a r\u00f3\u017cnica kilkudziesi\u0119ciu os\u00f3b w por\u00f3wnaniu ze stanem obozu, SS-mani urz\u0105dzali po blokach \u201e\u0142apanki\u201d. W czasie jednej z nich zosta\u0142em z\u0142apany przez Rapportf\u00fchrera Kaduka, kt\u00f3ry zapisa\u0142 m\u00f3j numer. Na szcz\u0119\u015bcie poda\u0142em numer odwr\u00f3cony, nale\u017c\u0105cy do wi\u0119\u017ania ju\u017c nie\u017cyj\u0105cego. Dzi\u0119ki temu unikn\u0105\u0142em represji. Na bloku nr 18a przebywa\u0142em a\u017c do ko\u0144ca swego pobytu w obozie. Przez ten czas nigdzie nie pracowa\u0142em.<\/p>\n

W poprzedniej relacji napomkn\u0105\u0142em, \u017ce m\u00f3j ojciec by\u0142 zatrudniony w Kartoffelnkommando. W p\u00f3\u017aniejszym okresie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na Bauhof i pracowa\u0142 tam w magazynie szk\u0142a, kierowanym przez Edwarda Salomona z Biecza, posiadaj\u0105cego nr ok. 5000. Magazyny u\u0142atwia\u0142y kontakty z cywilami, kt\u00f3re by\u0142y do\u015b\u0107 o\u017cywione. Ojciec mieszka\u0142 na bloku nr 25. Z jego opowiada\u0144 dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce o ma\u0142o nie uleg\u0142 prowokacjom O\u0142pi\u0144skiego, dzia\u0142aj\u0105cego m.in. w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w tego bloku. Ojciec poinformowa\u0142 mnie o zbrodniczej dzia\u0142alno\u015bci tego prowokatora (m.in. o aresztowaniu z jego przyczyny Kozio\u0142-Poklewskiego, Domanieckiego \u2013 by\u0142ego pilota, bezr\u0119kiego, i wielu innych wi\u0119\u017ani\u00f3w) oraz o jego zas\u0142u\u017conej \u015bmierci. Wiadomo\u015bci te potwierdzaj\u0105 na og\u00f3\u0142 relacje opublikowane na ten temat po wojnie (m.in. kolegi Fejkla).<\/p>\n

Ob\u00f3z o\u015bwi\u0119cimski opu\u015bci\u0142em wraz z ojcem w dniu 25 pa\u017adziernika 1944 r. Na kilka dni przed wyjazdem zosta\u0142em wraz z wieloma innymi Polakami przeniesiony na Brzezink\u0119. Tam oczekiwali\u015bmy na transport. Nie mieli\u015bmy jednak pewno\u015bci, czy rzeczywi\u015bcie chodzi o ewakuacj\u0119, czy skierowanie do komory gazowej. Obawy przed zagazowaniem wyst\u0105pi\u0142y szczeg\u00f3lnie mocno wtedy, kiedy prowadzono nas do dezynfekcji obok krematori\u00f3w. Nasz transport ewakuacyjny rekrutowa\u0142 si\u0119 przewa\u017cnie spo\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w zatrudnionych w magazynach Bauhofu. Liczy\u0142 oko\u0142o 250 os\u00f3b.<\/p>\n

Po opuszczeniu O\u015bwi\u0119cimia przewieziono nas do \u201eBreslau-Lissa\u201d, obozu po\u0142o\u017conego na zachodnich przedmie\u015bciach Wroc\u0142awia a nale\u017c\u0105cego do KL Gross-Rosen. F\u00fchrerem \u201eBreslau-Lissa\u201d by\u0142 Hauptscharf\u00fchrer (?) Fischer. Spo\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w tym obozie przypominam sobie nazwisko Gnoi\u0144skiego, by\u0142ego wojewody krakowskiego. M\u00f3j pobyt (mia\u0142em numer 77290) w \u201eBreslau-Lissa\u201d trwa\u0142 do 25 stycznia 1945 r., bowiem post\u0119py ofensywy radzieckiej doprowadzi\u0142y do ewakuacji obozu. Po trzydniowym pieszym marszu dotarli\u015bmy do Gross-Rosen, gdzie w okropnych warunkach przepe\u0142nienia i g\u0142odu przebywali\u015bmy do 6 lutego. W dniu tym zostali\u015bmy za\u0142adowani do wagon\u00f3w towarowych i na stoj\u0105co odbyli\u015bmy kilkudniowy transport do Buchenwaldu, prze\u017cywaj\u0105c po drodze naloty samolotowe. Do Buchenwaldu przybyli\u015bmy w dniu 9 lutego. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce dla nas nie ma miejsca. Zmuszeni byli\u015bmy wobec tego przez kilka dni przebywa\u0107 pod go\u0142ym niebem. P\u00f3\u017aniej ulokowano nas w tzw. \u201ema\u0142ym obozie\u201d, gdzie panowa\u0142y potworne warunki. Ojciec, kt\u00f3ry zachorowa\u0142 w czasie transportu, zmar\u0142 w dniu 21 lutego. Dzi\u0119ki protekcji znajomych koleg\u00f3w z O\u015bwi\u0119cimia, kt\u00f3rzy przybyli do\u00a0 Buchenwaldu wcze\u015bniej, zosta\u0142em przeniesiony z \u201ema\u0142ego obozu\u201d na blok nr 37 i zatrudniony w Lagerkommando. Zbli\u017canie si\u0119 wojsk ameryka\u0144skich spowodowa\u0142o w dniu 7 kwietnia cz\u0119\u015bciow\u0105 ewakuacj\u0119 obozu.<\/p>\n

\"\"<\/a>
W\u0142adys\u0142awa Zg\u00f3rniak, matka Prof. Mariana Zg\u00f3rniaka<\/figcaption><\/figure>\n

Wraz z kilkoma bli\u017cszymi kolegami znalaz\u0142em si\u0119 w transporcie kolejowym (ewakuacyjnym), kt\u00f3ry w dniu nast\u0119pnym zosta\u0142 zaatakowany przez samoloty ameryka\u0144skie. Na skutek zniszczenia lokomotywy, konwojuj\u0105cy SS-mani wy\u0142adowali nas z poci\u0105gu i dalej prowadzili pieszo. Na odcinku szosy pomi\u0119dzy Jen\u0105 a B\u00fcrgel uda\u0142o mi si\u0119 wraz z kilkoma kolegami zbiec z transportu. Po rozbrojeniu kilku Volkssturman\u00f3w i po\u0142\u0105czeniu si\u0119 z inn\u0105 grup\u0105 zbieg\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w, opanowali\u015bmy lotnisko w pobli\u017cu Jeny, gdzie utrzymywali\u015bmy si\u0119 a\u017c do przyj\u015bcia wojsk ameryka\u0144skich.<\/p>\n

Archiwum Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu. Zesp\u00f3\u0142 \u201eO\u015bwiadczenia\u201d t. 53, k. 193-197 i 198-201, relacja b. wi\u0119\u017ania Mariana Zg\u00f3rniaka.<\/p>\n

———————————————————————————–<\/p>\n

\n
\n

[x]<\/a> Stanis\u0142aw Zg\u00f3rniak by\u0142 ojczymem Mariana Zg\u00f3rnika. Po aresztowaniu Stanis\u0142awa i Mariana Zg\u00f3rniak\u00f3w (w czerwcu 1942 r.) W\u0142adys\u0142awa Zg\u00f3rniakowa podejmowa\u0142a bezskuteczne pr\u00f3by uwolnienia m\u0119\u017ca i syna. Okres \u00f3w\u00a0\u00a0 relacjonuje w swym pami\u0119tniku: Moje wspomnienia spod wi\u0119zienia 1942-1945,<\/a><\/em><\/span><\/strong> Krak\u00f3w 2006.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. dr hab. Marian Zg\u00f3rniak urodzi\u0142 si\u0119 5 grudnia 1924 r. w Nowodworzu ko\u0142o Gorlic, w rodzinie ziemia\u0144skiej. Jego matka, W\u0142adys\u0142awa, po rozwodzie z pierwszym m\u0119\u017cem wysz\u0142a powt\u00f3rnie za m\u0105\u017c za Stanis\u0142awa Zg\u00f3rniaka, kt\u00f3ry adoptowa\u0142 Mariana w 1935 r. Marian Zg\u00f3rniak w okresie mi\u0119dzywojennym\u00a0 zd\u0105\u017cy\u0142 uko\u0144czy\u0107 trzy klasy gimnazjum w Gorlicach. Po wybuchu II wojny …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":28670,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Prof.-Marian-Zg\u00f3rniak.jpg",212,300,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Prof.-Marian-Zg\u00f3rniak-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Prof.-Marian-Zg\u00f3rniak.jpg",106,150,false],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Prof.-Marian-Zg\u00f3rniak.jpg",212,300,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Prof.-Marian-Zg\u00f3rniak.jpg",212,300,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Prof.-Marian-Zg\u00f3rniak.jpg",212,300,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Prof.-Marian-Zg\u00f3rniak.jpg",212,300,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Prof. dr hab. Marian Zg\u00f3rniak urodzi\u0142 si\u0119 5 grudnia 1924 r. w Nowodworzu ko\u0142o Gorlic, w rodzinie ziemia\u0144skiej. Jego matka, W\u0142adys\u0142awa, po rozwodzie z pierwszym m\u0119\u017cem wysz\u0142a powt\u00f3rnie za m\u0105\u017c za Stanis\u0142awa Zg\u00f3rniaka, kt\u00f3ry adoptowa\u0142 Mariana w 1935 r. Marian Zg\u00f3rniak w okresie mi\u0119dzywojennym\u00a0 zd\u0105\u017cy\u0142 uko\u0144czy\u0107 trzy klasy gimnazjum w Gorlicach. Po wybuchu II wojny…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28667"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28667"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28667\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35074,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28667\/revisions\/35074"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28670"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}