{"id":26505,"date":"2018-06-05T17:52:29","date_gmt":"2018-06-05T17:52:29","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=26505"},"modified":"2026-01-13T08:04:45","modified_gmt":"2026-01-13T08:04:45","slug":"przezyla-auschwitz-jako-wiezniarka-policyjna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2018\/06\/05\/przezyla-auschwitz-jako-wiezniarka-policyjna\/","title":{"rendered":"Prze\u017cy\u0142a Auschwitz jako wi\u0119\u017aniarka policyjna w bloku 11"},"content":{"rendered":"
\n
\"Johannes<\/a>
Johannes Th\u00fcmmler (1906-2002)<\/figcaption><\/figure>\n

Dwie minuty i wyrok<\/strong><\/p>\n

W pierwszych miesi\u0105cach 1943 r. pomieszczenia na parterze bloku\u00a0nr 11 przeznaczono dla tzw. wi\u0119\u017ani\u00f3w policyjnych (Polizeih\u00e4ftlinge), kt\u00f3rych ju\u017c od 1942 r. przywo\u017cono do KL Auschwitz na stracenie. Pochodzili oni z rejencji katowickiej i opolskiej. Wi\u0119\u017aniami policyjnymi byli prawie wy\u0142\u0105cznie Polacy, kt\u00f3rych podejrzewano o dzia\u0142alno\u015b\u0107 w podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowym. Pozostawali oni do dyspozycji gestapo katowickiego, oczekuj\u0105c na wyrok \u201es\u0105du dora\u017anego\u201d (Polizeistandgericht), kt\u00f3rego posiedzenia odbywa\u0142y si\u0119 co kilka tygodni w bloku nr 11. \u201eS\u0105dowi dora\u017anemu\u201d przewodniczy\u0142 ka\u017cdorazowo szef katowickiego gestapo \u2013 od czerwca 1942 r. do wrze\u015bnia 1943 r. by\u0142 to dr Rudolf Mildner, a potem jego nast\u0119pca dr Johannes Th\u00fcmmler<\/span><\/a> pe\u0142ni\u0105cy t\u0119 funkcj\u0119 do stycznia 1945 roku. Oskar\u017conych, z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami, obydwaj wspomniani szefowie katowickiego gestapo skazywali na \u015bmier\u0107. Liczba ich ofiar jest szacowana na ponad 3 tysi\u0105ce. Byli w\u015br\u00f3d nich m\u0119\u017cczy\u017ani, kobiety i dzieci.<\/strong><\/p>\n

\""S\u0105d<\/a>
„S\u0105d dora\u017any” w bloku nr 11, obraz b. wi\u0119\u017ania W\u0142adys\u0142awa Siwka<\/figcaption><\/figure>\n

Warto doda\u0107, \u017ce bezpo\u015brednio przed rozpocz\u0119ciem posiedzenia \u201es\u0105du dora\u017anego\u201d otwierano sale na parterze w bloku nr 11, w kt\u00f3rych przebywali wi\u0119\u017aniowie policyjni, i wyczytywano nazwiska. Wywo\u0142ani wychodzili i ustawiali si\u0119 w korytarzu w dw\u00f3ch lub wi\u0119cej szeregach. Nast\u0119pnie, wchodzili na sal\u0119 rozpraw wzywani pojedynczo. Ka\u017cdemu z oskar\u017conych po\u015bwi\u0119cano od jednej do dw\u00f3ch minut. Policyjny \u201es\u0105d dora\u017any\u201d skazywa\u0142 wi\u0119\u017ani\u00f3w przewa\u017cnie na rozstrzelanie, a egzekucj\u0119 przeprowadzano po jego zako\u0144czeniu na dziedzi\u0144cu bloku nr 11.
\n\u015aciana Strace\u0144, pod kt\u00f3r\u0105 rozstrzeliwano wi\u0119\u017ani\u00f3w do listopada 1943 r., zosta\u0142a rozebrana w ostatnich dniach lutego 1944 roku. Od tego czasu skaza\u0144c\u00f3w wywo\u017cono do KL Auschwitz II-Birkenau, gdzie zabijano ich w komorach gazowych lub rozstrzeliwano na terenie krematori\u00f3w.<\/p>\n

Nielicznym wi\u0119\u017aniom policyjnym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 pobyt w bloku nr 11.<\/strong><\/p>\n

\"Zofia<\/a>
Zofia Gabry\u015b-Domasik (1921-2009)<\/figcaption><\/figure>\n

Zofia Gabry\u015b-Domasik zmar\u0142a dziewi\u0119\u0107 lat temu w dniu 3 kwietnia 2009 roku. Mia\u0142a osiemdziesi\u0105t siedem lat. Jej pogrzeb odby\u0142 si\u0119 na nowym cmentarzu w O\u015bwi\u0119cimiu w dniu \u00a06 kwietnia 2009 roku. <\/strong><\/p>\n

Ta zas\u0142u\u017cona \u0142\u0105czniczka Armii Krajowej urodzi\u0142a si\u0119 26 sierpnia 1921 roku w Bielanach ko\u0142o K\u0119t, gdzie mieszka\u0142a wraz z rodzicami i rodze\u0144stwem do 1941 roku. St\u0105d hitlerowcy przesiedlili ich do pobliskich \u0141\u0119k.<\/strong><\/p>\n

W 1942 roku zosta\u0142a zaprzysi\u0119\u017cona przez dow\u00f3dztwo obwodu o\u015bwi\u0119cimskiego AK, przybieraj\u0105c pseudonim \u201eWera\u201d. Dostarcza\u0142a grypsy kierowane przez swojego dow\u00f3dc\u0119\u00a0por. Jana Wawrzyczka ps. \u201eMarusza\u201d, \u201eDanuta\u201d<\/span><\/a><\/strong> do r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bci, nieraz odleg\u0142ych, jak Zator, Czechowice, Katowice i Kalwaria Zebrzydowska. Ostrzega\u0142a r\u00f3\u017cne osoby z konspiracji przyobozowej przed gro\u017c\u0105cym im aresztowaniem. Nios\u0142a pomoc wi\u0119\u017aniom KL Auschwitz, zbieraj\u0105c dla nich \u017cywno\u015b\u0107, lekarstwa, odzie\u017c i przekazuj\u0105c potajemnie do obozu. Przewozi\u0142a bro\u0144 i bra\u0142a udzia\u0142 w organizacji ucieczek wi\u0119\u017ani\u00f3w z KL Auschwitz, przejmuj\u0105c uciekinier\u00f3w i odprowadzaj\u0105c ich w bezpieczne miejsca.<\/p>\n

Tragedia nast\u0105pi\u0142a 10 listopada 1944 roku. W tym dniu gestapo aresztowa\u0142o oko\u0142o siedemdziesi\u0105t os\u00f3b zaanga\u017cowanych w konspiracyjn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 z teren\u00f3w m.in. \u0141\u0119k, Bielan, Grojca, Nowej Wsi, Malca, Osieka, Ka\u0144czugi i K\u0119t, kt\u00f3rych zadenuncjowa\u0142 konfident o nazwisku Ludwik Szypu\u0142a, wkr\u00f3tce zlikwidowany przez \u017co\u0142nierzy podziemia w pobliskich Witkowicach.<\/p>\n

\"\"<\/a>Komendant obwodu o\u015bwi\u0119cimskiego AK, por. Jan Wawrzyczek,<\/span><\/a> <\/strong>na temat tych wydarze\u0144 napisa\u0142: \u201eJesieni\u0105 1944 roku podczas tragicznej wsypy, kt\u00f3ra zdziesi\u0105tkowa\u0142a szeregi konspiracyjne pod O\u015bwi\u0119cimiem \u201eWera\u201d r\u00f3wnie\u017c wpada w szpony gestapo. Ojciec jej zostaje w \u0141\u0119kach na miejscu zamordowany, brat i matka aresztowani. Nieludzko bita, maltretowana, kaleczona, prze\u017cy\u0142a gehenn\u0119 ka\u017ani gestapo w O\u015bwi\u0119cimiu\u201d.<\/p>\n

W czasie przes\u0142ucha\u0144 na gestapo w O\u015bwi\u0119cimiu, ci\u0105gle torturowana, wielokrotnie traci\u0142a przytomno\u015b\u0107. Wybito jej w\u00f3wczas z\u0119by. Okrutnie zbit\u0105 i skopan\u0105, wraz z szesnastoma innymi osobami, po uprzednim skr\u0119powaniu wszystkim r\u0105k z ty\u0142u i powi\u0105zaniu ich wsp\u00f3lnym sznurem, p\u0119dzona by\u0142a pieszo z aresztu gestapo w mie\u015bcie do obozu, prosto do bloku nr 11.<\/p>\n

W KL Auschwitz jako wi\u0119\u017aniarka policyjna nadal poddawana by\u0142a nieludzkiemu biciu celem wymuszenia zezna\u0144. Wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniarki by\u0142y przera\u017cone jej widokiem i po kolejnym przes\u0142uchaniu poprosi\u0142y lekarza \u2013 wi\u0119\u017ania, kt\u00f3rym by\u0142 Ukrainiec o nazwisku Str\u0105cicki, o udzielenie \u201eWerze\u201d pomocy. Ten, kiedy j\u0105 zobaczy\u0142, powiedzia\u0142 tylko: \u201eDajcie jej spokojnie umrze\u0107\u201d. M\u0142ody organizm by\u0142 jednak silniejszy i diagnoza ta nie spe\u0142ni\u0142a si\u0119.<\/p>\n

\"Blok<\/a>
Blok nr 11 (Blok \u015amierci)<\/figcaption><\/figure>\n

Zofia Gabry\u015b mia\u0142a by\u0107 s\u0105dzona podczas zaplanowanego kolejnego posiedzenia \u201es\u0105du dora\u017anego\u201d pod przewodnictwem szefa gestapo katowickiego dr. Johannesa Th\u00fcmmlera 17 stycznia 1945 roku. Nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 on jednak w tym dniu przyjecha\u0107 do KL Auschwitz, mimo poczynionych ju\u017c przygotowa\u0144 na jego przybycie w bloku nr 11. Odg\u0142osy zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 frontu \u00a0i strza\u0142y \u017co\u0142nierzy sowieckich, nios\u0105cych ocalenie by\u0142y bowiem zbyt bliskie.<\/p>\n

Zobacz: Blok \u015amierci po wyzwoleniu KL Auschwitz<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

\n

Noc\u0105 z 17 na 18 stycznia 1945 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 piesza ewakuacja wi\u0119\u017ani\u00f3w KL Auschwitz do Wodzis\u0142awia \u015al\u0105skiego. Droga by\u0142a us\u0142ana trupami zmar\u0142ych i zastrzelonych. Zofia Gabry\u015b uzyska\u0142a wolno\u015b\u0107 uciekaj\u0105c z tego koszmarnego transportu ewakuacyjnego na terenie Jastrz\u0119bia Zdroju. Mia\u0142a opuchni\u0119te nogi i trawi\u0142a j\u0105 gor\u0105czka. Przy pomocy wielu ludzi dobrej woli dotar\u0142a w ko\u0144cu do Jawiszowic, gdzie przebywa\u0142a trzy tygodnie u swojego brata W\u0142adys\u0142awa, niezdolna ju\u017c ruszy\u0107 si\u0119 z \u0142\u00f3\u017cka. Po tym okresie wr\u00f3ci\u0142a do rodzinnego domu w Bielanach. Zasta\u0142a tam matk\u0119 i brata Jana, kt\u00f3ry razem z ni\u0105 wi\u0119ziony w bloku nr 11, uciek\u0142 wcze\u015bniej z transportu ewakuacyjnego. Dowiedzia\u0142a si\u0119 wtedy, \u017ce cia\u0142o ojca zastrzelonego w listopadzie 1944 r. hitlerowcy spalili w krematorium obozowym w KL Auschwitz II-Birkenau w Brzezince, za\u015b matka odzyska\u0142a najwcze\u015bniej wolno\u015b\u0107, po miesi\u0119cznym pobycie w areszcie gestapo w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n<\/div>\n

Wkr\u00f3tce do rodzinnego domu Zofii Gabry\u015b w Bielanach przyjechali funkcjonariusze NKWD, wypytuj\u0105c j\u0105 o przynale\u017cno\u015b\u0107 do AK. Nast\u0119pnie przez d\u0142ugi czas pozostawa\u0142a pod obserwacj\u0105 Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa. W dniu 14 sierpnia 1947 roku. wysz\u0142a za m\u0105\u017c za koleg\u0119 z konspiracji, Stanis\u0142awa Domasika i zamieszkali w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n

Urodzi\u0142a dwoje dzieci. Jej syn Ryszard Domasik pracowa\u0142 w Pa\u0144stwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu jako administrator sieci komputerowych. Przez wiele lat w o\u015bwi\u0119cimskim Muzeum pracowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c jej c\u00f3rka Jolanta Kupiec <\/a>j<\/strong>ako historyk sztuki w Dziale Zbior\u00f3w.<\/p>\n

Po wojnie Zofia Gabry\u015b-Domasik za sw\u00f3j bohaterski trud zosta\u0142a uhonorowana Medalem Zwyci\u0119stwa i Wolno\u015bci 1945, Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi, Krzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzy\u017cem O\u015bwi\u0119cimskim.<\/p>\n

Jej zdj\u0119cie jako osoby szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017conej znajduje si\u0119 na pi\u0119trze w bloku nr 11 na wystawie „Obozowy i przyobozowy ruch oporu”, kt\u00f3ra od kilku lat jest niedost\u0119pna dla odwiedzaj\u0105cych.<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

Zobacz: <\/strong>Wi\u0119\u017aniowie policyjni <\/span>w bloku nr 11 \u00a0cz. 1<\/span><\/strong><\/a><\/span><\/p>\n

Wi\u0119\u017aniowie policyjni <\/span>w bloku nr 11 \u00a0cz\u0119\u015b\u0107 \u00a02<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, 6 czerwca 2018 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dwie minuty i wyrok W pierwszych miesi\u0105cach 1943 r. pomieszczenia na parterze bloku\u00a0nr 11 przeznaczono dla tzw. wi\u0119\u017ani\u00f3w policyjnych (Polizeih\u00e4ftlinge), kt\u00f3rych ju\u017c od 1942 r. przywo\u017cono do KL Auschwitz na stracenie. Pochodzili oni z rejencji katowickiej i opolskiej. Wi\u0119\u017aniami policyjnymi byli prawie wy\u0142\u0105cznie Polacy, kt\u00f3rych podejrzewano o dzia\u0142alno\u015b\u0107 w podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowym. Pozostawali oni do dyspozycji …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26506,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9,639],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Zofia-Gabry\u015b-Domasik.jpg",214,300,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Zofia-Gabry\u015b-Domasik-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Zofia-Gabry\u015b-Domasik.jpg",107,150,false],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Zofia-Gabry\u015b-Domasik.jpg",214,300,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Zofia-Gabry\u015b-Domasik.jpg",214,300,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Zofia-Gabry\u015b-Domasik.jpg",214,300,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Zofia-Gabry\u015b-Domasik.jpg",214,300,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Dwie minuty i wyrok W pierwszych miesi\u0105cach 1943 r. pomieszczenia na parterze bloku\u00a0nr 11 przeznaczono dla tzw. wi\u0119\u017ani\u00f3w policyjnych (Polizeih\u00e4ftlinge), kt\u00f3rych ju\u017c od 1942 r. przywo\u017cono do KL Auschwitz na stracenie. Pochodzili oni z rejencji katowickiej i opolskiej. Wi\u0119\u017aniami policyjnymi byli prawie wy\u0142\u0105cznie Polacy, kt\u00f3rych podejrzewano o dzia\u0142alno\u015b\u0107 w podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowym. Pozostawali oni do dyspozycji…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26505"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26505"}],"version-history":[{"count":38,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26505\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35107,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26505\/revisions\/35107"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26506"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}