{"id":2608,"date":"2012-05-27T11:43:49","date_gmt":"2012-05-27T11:43:49","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=2608"},"modified":"2021-10-31T11:55:05","modified_gmt":"2021-10-31T11:55:05","slug":"w-odpowiedzi-ireneuszowi-cieslikowi-z-olkusza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2012\/05\/27\/w-odpowiedzi-ireneuszowi-cieslikowi-z-olkusza\/","title":{"rendered":"Jeszcze raz o pomniku w Olkuszu – w 70. rocznic\u0119 likwidacji olkuskiego getta"},"content":{"rendered":"
\n

Niedawno przeczyta\u0142em, dwa lata po jego opublikowaniu, artyku\u0142 Jacka Sypienia, zatytu\u0142owany „Stary Cmentarz w Olkuszu”, zamieszczony w „Ilkusianie” nr 2 z 2010 r. Jego Autor na temat pomnika na tym cmentarzu, kt\u00f3ry upami\u0119tnia mieszka\u0144c\u00f3w ziemi olkuskiej\u00a0 zamordowanych w hitlerowskich wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych napisa\u0142 na stronie 72:<\/p>\n

\n

Pomnik ten podzieli\u0142 \u015brodowisko os\u00f3b, kt\u00f3re zajmuj\u0105 si\u0119 w Olkuszu histori\u0105 regionaln\u0105. W licznych publikacjach zarzucono inicjatorom, \u017ce celowo nie umieszczaj\u0105c nazwisk wywodz\u0105cych si\u0119 z ziemi olkuskiej \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w obozach zag\u0142ady – fa\u0142szuj\u0105 histori\u0119.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Chcia\u0142em temu stwierdzeniu i jego bezkrytycznemu powielaniu stanowczo zaprzeczy\u0107.<\/p>\n

W dniu 12 czerwca 2005 r. nast\u0105pi\u0142o ods\u0142oni\u0119cie na starym cmentarzu w Olkuszu pomnika po\u015bwi\u0119conego pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w ziemi olkuskiej, zamordowanych w\u00a0czasie drugiej wojny \u015bwiatowej w hitlerowskich wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych. Z inicjatyw\u0105 budowy tego pomnika wyst\u0105pi\u0142 w 2001 r. Polski Zwi\u0105zek By\u0142ych Wi\u0119\u017ani\u00f3w Politycznych Hitlerowskich Wi\u0119zie\u0144 i Oboz\u00f3w Koncentracyjnych \u2013 Ko\u0142o Nr 2 w Olkuszu. Realizacj\u0105 jego budowy zaj\u0105\u0142 si\u0119 Spo\u0142eczny Komitet, kt\u00f3rego by\u0142em cz\u0142onkiem. Pomnik ten jest wyrazem zaanga\u017cowanej i patriotycznej postawy wszystkich jego fundator\u00f3w, kt\u00f3rymi byli w\u00a0du\u017cej mierze cz\u0142onkowie rodzin pomordowanych, akceptuj\u0105cy jego kszta\u0142t i dob\u00f3r nazwisk na nim umieszczonych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wiele nazwisk zosta\u0142o jednak na nim pomini\u0119tych ze wzgl\u0119du na brak dokumentacji, potwierdzaj\u0105cych dok\u0142adnie miejsce \u015bmierci tych os\u00f3b, co wyja\u015bniam w\u00a0mojej ksi\u0105\u017cce \u201eMieszka\u0144cy ziemi olkuskiej w hitlerowskich wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych\u201d, O\u015bwi\u0119cim-Olkusz 2005 (stron 250), wydanej na okoliczno\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia tego pomnika oraz w opublikowanej dwa lata p\u00f3\u017aniej broszurze \u201eUpami\u0119tnienie \u017byd\u00f3w olkuskich. 65. rocznica likwidacji getta w\u00a0Olkuszu \u2013 czerwiec 2007 r.\u201d, O\u015bwi\u0119cim \u2013 Olkusz 2007\u00a0 (stron 36). <\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Na pi\u0119ciu kamiennych tablicach utrwalono ponad trzysta imion i nazwisk \u2013 Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w i Cygan\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w ziemi olkuskiej, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w obozach koncentracyjnych: Auschwitz, Buchenwald, Dachau, Flossenb\u00fcrg, Gross-Rosen, Mauthausen-Gusen, Mittelbau, Neuengamme, Ravensbr\u00fcck i Sachsenhausen oraz w\u00a0hitlerowskich wi\u0119zieniach w Bytomiu, Katowicach, Mys\u0142owicach i Sosnowcu.<\/p>\n

Pomnik sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. Pierwsz\u0105 \u00a0stanowi poziomy monolit w kszta\u0142cie p\u00f3\u0142kolistego powi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 ku \u015brodkowi \u201eofiarnego stosu\u201d symbolizuj\u0105cego fal\u0119 ludob\u00f3jstwa. Na jego frontowej pochy\u0142ej \u015bcianie wykuto r\u0119cznie napis:<\/p>\n

\n

Mieszka\u0144com Olkusza i ziemi olkuskiej zamordowanym w obozach koncentracyjnych i hitlerowskich wi\u0119zieniach w latach 1940-1945 w ho\u0142dzie spo\u0142ecze\u0144stwo<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ponadto na jego frontowej pochylonej \u015bcianie wykuty r\u0119cznie powy\u017cszy tekst zako\u0144czony jest w najwy\u017cszym punkcie p\u0142askorze\u017ab\u0105 Krzy\u017ca O\u015bwi\u0119cimskiego. Ca\u0142o\u015b\u0107 zamyka na obwodzie p\u00f3\u0142kula – zesp\u00f3\u0142 a\u017curowo uszeregowanych pionowych bry\u0142 kamiennych, ka\u017cda osadzona na specjalnej zalewie betonowej. Przednie pionowe \u015bciany bry\u0142 szlifowane stanowi\u0105 tablice dla tekst\u00f3w. Nazwiska ofiar grupowane s\u0105 alfabetycznie w uk\u0142adzie oboz\u00f3w koncentracyjnych i hitlerowskich wi\u0119zie\u0144 zako\u0144czone zbiorowym tekstem dla ofiar bezimiennych:<\/p>\n

(\u2026) oraz pami\u0119ci tych ofiar, kt\u00f3rych imion i nazwisk lub miejsca \u015bmierci nie zdo\u0142ano ustali\u0107.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Na ostatniej z tablic zosta\u0142 umieszczony napis:<\/p>\n

Pami\u0119ci kilkunastu tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z\u00a0Olkusza i ziemi olkuskiej, g\u0142\u00f3wnie bezimiennych ofiar kom\u00f3r gazowych w\u00a0KL\u00a0Auschwitz-Birkenau i\u00a0w Be\u0142\u017ccu<\/span><\/p><\/blockquote>\n

oraz cytat<\/p>\n

R\u00f3\u017cne s\u0105 j\u0119zyki naszych modlitw, lecz \u0142zy s\u0105 zawsze takie same Abraham Joshue Heschel<\/span><\/p><\/blockquote>\n

W trakcie budowy powy\u017cszego pomnika i przez kilka miesi\u0119cy po jego ods\u0142oni\u0119ciu trwa\u0142a o\u017cywiona dyskusja na temat zasadno\u015bci jego budowy i doboru tekst\u00f3w i nazwisk ofiar na nim umieszczonych. Wszystkie teksty, kt\u00f3re w\u00f3wczas powsta\u0142y i\u00a0komentarze do nich opublikowane zosta\u0142y opublikowane w obszernej ksi\u0105\u017cce pod redakcj\u0105 Ireneusza Cie\u015blika, Olgierda Dziechciarza i Krzysztofa Kocjana, zatytu\u0142owanej \u201eOlkusz: zag\u0142ada i pami\u0119\u0107. Dyskusja o ofiarach wojny i \u015bwiadectwa ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w\u201d, Olkusz 2007\u00a0 ( stron 423).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W tej dyskusji sprzed kilku lat by\u0142 bardzo aktywny Ireneusz Cie\u015blik z Olkusza, nie szcz\u0119dz\u0105cy tw\u00f3rcom tego pomnika samych krytycznych uwag, w wi\u0119kszo\u015bci zupe\u0142nie bezpodstawnych i nies\u0142usznych, a cz\u0119sto bardzo z\u0142o\u015bliwych, szczeg\u00f3lnie pod adresem mojej osoby.<\/p>\n

Obecnie Ireneusz Cie\u015blik powr\u00f3ci\u0142 do tamtej dyskusji, w tek\u015bcie \u201eDekada leczenia pami\u0119ci w Olkuszu\u201d, opublikowanym\u00a0 5 kwietnia 2012 r. na stronach portalu \u201eForum : \u017bydzi – Chrze\u015bcijanie – Muzu\u0142manie\u201d. Powtarza w nim stare bezpodstawne zarzuty, m.in. pisz\u0105c:<\/p>\n

\n

Do rangi symbolu zafa\u0142szowania historii, kt\u00f3rego wyrazem jest pomnik, urasta fakt, \u017ce spo\u015br\u00f3d ponad 3 tys. os\u00f3b, jakie straci\u0142y \u017cycie w komorach Birkenau w wyniku akcji likwidacji olkuskiego getta, jedynym, kt\u00f3rego nazwisko znalaz\u0142o si\u0119 na pomniku jest \u2026 Polak, Leopold Jarno, do\u0142\u0105czony jako psychicznie chory do transportu \u017byd\u00f3w olkuskich i wraz z nimi zagazowany.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne niemieckie nazistowskie dokumenty obozowe potwierdzaj\u0105ce \u015bmier\u0107 olkuskich \u017byd\u00f3w (wymienionych z imienia i nazwiska) w\u00a0komorach gazowych Birkenau lub w obozie masowej zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu, chocia\u017c najprawdopodobniej ci ludzie, podobnie jak \u017bydzi ze S\u0142awkowa, w\u00a0wi\u0119kszo\u015bci zostali zamordowani zapewne w\u00a0Birkenau. Z powodu jednak braku dokument\u00f3w, \u015bwiadcz\u0105cych o miejscu ich wymordowania, nazwisk tych os\u00f3b nie spos\u00f3b by\u0142o wymieni\u0107 na pomniku w Olkuszu.<\/p>\n

Na temat Leopolda Jarno zebra\u0142em wnikliw\u0105 dokumentacj\u0119, zdaj\u0105c sobie w pe\u0142ni spraw\u0119 z tego, \u017ce nigdy nie ustal\u0119 dok\u0142adnych okoliczno\u015bci jego \u015bmierci. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eMieszka\u0144cy ziemi olkuskiej w hitlerowskich wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych\u201d napisa\u0142em:<\/p>\n

\n

Jarno Leopold, ur. 2.11.1901 r. w Olkuszu i tam zamieszka\u0142y, (\u2026) zamierza\u0142 zosta\u0107 organist\u0105, w czym przeszkodzi\u0142a mu choroba psychiczna, (\u2026) do\u0142\u0105czony do transportu \u017byd\u00f3w olkuskich i wraz z nimi najprawdopodobniej zamordowanych w komorze gazowej KL Auschwitz II-Birkenau w czerwcu 1942 r. Ustalaj\u0105c te dane by\u0142em w kontakcie z rodzin\u0105 pana Jana Jarno, mieszkaj\u0105c\u0105 w Olkuszu, kt\u00f3ra nawet dostarczy\u0142a odpis aktu urodzenia ich krewnego Leopolda z ksi\u0105g parafialnych i zabiega\u0142a o to, aby Jego nazwisko zosta\u0142o umieszczone na pomniku na starym cmentarzu w Olkuszu.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wol\u0119 rodziny Leopolda Jarno spe\u0142ni\u0142em, nara\u017caj\u0105c si\u0119 na zarzuty Ireneusza Cie\u015blika,\u00a0 niezorientowanego\u00a0 w szczeg\u00f3\u0142ach tej sprawy.<\/p>\n

Bezpodstawny jest tak\u017ce zarzut tego Autora, \u017ce na pomniku w Olkuszu zamierzano umie\u015bci\u0107 tylko nazwiska tych wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rych obozowe akty zgon\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119. W rzeczywisto\u015bci bazowano od pocz\u0105tku na r\u00f3\u017cnych ustaleniach, opartych\u00a0 o\u00a0wszelkie zachowane dokumenty obozowe i inne wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142a, np. relacje i\u00a0wspomnienia by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n

Kolejny zarzut Ireneusza Cie\u015blika wobec mnie to:<\/p>\n

\n

(\u2026) ojciec Zbigniewa Makusza (legendy olkuskiego harcerstwa i kontrwywiadu AK) figuruje na pomniku (i w ksi\u0105\u017cce\u00a0 Cyry) jako Ryszard Makusek.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wyja\u015bniam, \u017ce nazwisko to wraz z kr\u00f3tk\u0105 notk\u0105 biograficzn\u0105 wyszczeg\u00f3lnione\u00a0 jest ksi\u0105\u017cce \u201eWi\u0119zienia hitlerowskie na \u015al\u0105sku, w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim i w Cz\u0119stochowie 1939-1945\u201d (opracowanie zbiorowe pod red. Andrzeja Szefera), Katowice 1983. Autorzy tej publikacji stwierdzaj\u0105, \u017ce Ryszard Makusek, ur. 19.09.1877 r. we Lwowie, zamieszka\u0142y w Ogrodzie\u0144cu, emeryt, zgin\u0105\u0142 w wi\u0119zieniu hitlerowskim w Sosnowcu 13.03. 1943 r.<\/p>\n

W mojej ksi\u0105\u017cce \u201eMieszka\u0144cy ziemi olkuskiej w hitlerowskich wi\u0119zieniach\u00a0 i obozach koncentracyjnych\u201d wprawdzie Mordka Jakub Glajtman i Chaim Pinkus znale\u017ali si\u0119 w wykazie \u017byd\u00f3w, \u201ekt\u00f3rzy prze\u017cyli pobyt w obozach koncentracyjnych lub ich los jest nieznany\u201d, ale ju\u017c po ukazaniu si\u0119 tej publikacji uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, \u017ce s\u0105 to dwaj \u2013 z trzech olkuskich \u017byd\u00f3w, b\u0119d\u0105cych wi\u0119\u017aniami KL Auschwitz, kt\u00f3rych powieszono publicznie w Olkuszu.\u00a0 Obszernie na ten temat napisa\u0142em w artykule, zatytu\u0142owanym \u201eEgzekucja w Olkuszu w dniu 3 marca 1942 r.\u201d, kt\u00f3ry wydrukowany zosta\u0142 w\u00a0\u201eBiuletynie Towarzystwa Opieki nad O\u015bwi\u0119cimiem\u201d 2009 nr 55, str. 58-60. Obozowe zdj\u0119cia tych trzech olkuskich \u017byd\u00f3w s\u0105 zachowane w Archiwum Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu, a\u00a0\u00a0\u00a0 Ireneusz Cie\u015blik nie by\u0142 ich odkrywc\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nale\u017cy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c odnie\u015b\u0107 do dw\u00f3ch ostatnich uwag krytycznych w omawianym artykule Ireneusza Cie\u015blika, zwracaj\u0105cych uwag\u0119 na to, \u017ce na tablicach pomnika nie ma nazwisk: Antoniego Kocjana, s\u0142ynnego konstruktora \u00a0lotniczego \u00a0szybowc\u00f3w i\u00a0 Jerzego Stamirowskiego, starosty powiatu olkuskiego w latach 1918-1932\u00a0 (obydwaj zostali rozstrzelani na Pawiaku).<\/p>\n

Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce przeoczenie umieszczenia na pomniku nazwiska Antoniego Kocjana, jakkolwiek przykre, w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny nie zaszkodzi\u0142o zachowaniu pami\u0119ci o Nim, poniewa\u017c Jego imi\u0119 nosi jedna z olkuskich ulic, a tak\u017ce istnieje Zesp\u00f3\u0142 Szk\u00f3l nr 3 im. Antoniego Kocjana w Olkuszu. Z kolei Jerzy Stamirowski, wprawdzie mocno zwi\u0105zany z histori\u0105 Olkusza, nie urodzi\u0142 si\u0119 na ziemi olkuskiej ani w ostatnich latach swojego \u017cycia nie mieszka\u0142 w\u00a0Olkuszu, poniewa\u017c w 1935 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Warszawy.<\/p>\n

Obydwa wymienione powy\u017cej nazwiska nie figuruj\u0105 na tablicach pomnika na starym cmentarzu w Olkuszu, ale je\u017celi Ireneusz Cie\u015blik bardzo chce, aby one tam znalaz\u0142y si\u0119, jego tw\u00f3rcy przewidzieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 umieszczania na pomniku dalszych nazwisk zamordowanych, o ile zainteresowani b\u0119d\u0105 o to zabiega\u0107 i przeka\u017c\u0105\u00a0 fundusze, kt\u00f3re pokryj\u0105 koszty wykonania niezb\u0119dnych w tym zakresie prac kamieniarskich.<\/p>\n

W uzupe\u0142nieniu powy\u017cszych uwag chcia\u0142bym jeszcze doda\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w z getta w Olkuszu, uznanych za zdolnych do pracy, wywieziono do gett w B\u0119dzinie i Sosnowcu.<\/p>\n

W sierpniu 1943 r., kiedy getta te by\u0142y likwidowane, \u017bydzi w nich mieszkaj\u0105cy byli przywo\u017ceni w transportach do KL Auschwitz II – Birkenau. Nieliczni spo\u015br\u00f3d nich po przej\u015bciu selekcji zostali zarejestrowani w obozie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 zgin\u0119\u0142a natychmiast w komorach gazowych w Birkenau. W\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy zostali osadzeni jako wi\u0119\u017aniowie w obozie Auschwitz, zdarzali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u017bydzi z Olkusza i ziemi olkuskiej, kt\u00f3rzy s\u0105 wyszczeg\u00f3lnieni w zachowanej dokumentacji obozowej, znajduj\u0105cej si\u0119 w Archiwum Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu i ich nazwiska figuruj\u0105 na pomniku w Olkuszu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Krzysztof Kocjan w swojej ksi\u0105\u017cce Zag\u0142ada olkuskich \u017byd\u00f3w (Olkusz 2002) opublikowa\u0142 list\u0119 wysiedle\u0144cz\u0105 726 olkuskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rej orygina\u0142 jest przechowywany w archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Maszynopis ten \u2013 jak wynika z odr\u0119cznego dopisku \u2013 sporz\u0105dzony zosta\u0142 w trakcie wysiedlania \u017byd\u00f3w z Olkusza. Zdaniem Krzysztofa Kocjana i Ireneusza Cie\u015blika wymienieni na tej li\u015bcie \u017bydzi zgin\u0119li w komorach gazowych KL Auschwitz II – Birkenau.<\/p>\n

Z tej listy nie wynika jednak, co sta\u0142o si\u0119 z \u017bydami na niej wyszczeg\u00f3lnionymi oraz kiedy dok\u0142adnie i przez kogo ten wykaz zosta\u0142 sporz\u0105dzony. Ponadto na tej li\u015bcie s\u0105 wymienione nazwiska \u017byd\u00f3w z Chorzowa i okolic, kt\u00f3rych przymusowo przewiezionych w liczbie oko\u0142o 1500 os\u00f3b do getta olkuskiego 15 czerwca 1940 r.<\/p>\n

Na powy\u017cszej li\u015bcie pod numerem 364 wymieniona jest Ruchla Szafir, ur. w 1929 r., kt\u00f3ra – jak wynika zopracowania Krzysztofa Kocjana „Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w olkuskich. Suplement”, opublikowanego w „Ilkusianie” 2012 nr 10 – wojn\u0119 prze\u017cy\u0142a. St\u0105d nasuwa si\u0119 wniosek, \u017ce nie mo\u017ce to by\u0107 lista z nazwiskami olkuskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w komorach gazowych KL Auschwitz II-Birkenau.<\/p>\n

\"Szafir<\/a>
Szafir Ruchla, ur. w 1929 r., po wojnie przez pewien czas mieszka\u0142a w Olkuszu<\/figcaption><\/figure>\n
\"afir<\/a>
Szafir Ruchla prze\u017cy\u0142a poby\u0142 w podobozie KL Gross-Rosen (po wojnie pracowa\u0142a w Olkuszu jako pomoc dentystyczna)<\/figcaption><\/figure>\n

Krzysztof Kocjan i Ireneusz Cie\u015blik twierdz\u0105, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w z Olkusza zgin\u0119\u0142a w komorach gazowych KL Auschwitz-Birkenau. Pragn\u0119 jednak zaznaczy\u0107, \u017ce s\u0105 to tylko przypuszczenia tych Autor\u00f3w, kt\u00f3re osobi\u015bcie wprawdzie by\u0142bym sk\u0142onny poprze\u0107, lecz r\u00f3wnocze\u015bnie zaznaczam, \u017ce w zachowanej dokumentacji poobozowej, przechowywanej w Archiwum Muzeum Auschwitz-Birkenau na ten temat nie ma \u017cadnego potwierdzenia.<\/p>\n

Z kolei pracownicy Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie s\u0105 zdania, \u017ce \u017bydzi z getta olkuskiego w wi\u0119kszo\u015bci zgin\u0119li w Be\u0142\u017ccu i na podstawie ich ustale\u0144 zag\u0142ada \u017byd\u00f3w olkuskich zosta\u0142a upami\u0119tniona w Muzeum \u2013 Miejscu Pami\u0119ci w Be\u0142\u017ccu, kt\u00f3re powsta\u0142o w 2004 r.<\/p>\n

W \u015bwietle powy\u017cszych rozwa\u017ca\u0144 nie mo\u017cna by\u0142o wspomnianych 726 nazwisk \u017byd\u00f3w uzna\u0107 w spos\u00f3b udokumentowany za ofiary kom\u00f3r gazowych KL Auschwitz II – Birkenau, kt\u00f3re wszystkie pochodzi\u0142yby z Olkusza i wymieni\u0107 je na pomniku, ods\u0142oni\u0119tym na starym cmentarzu w Olkuszu 12 czerwca 2005 r.
\n <\/strong><\/em><\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/em>
\n O\u015bwi\u0119cim, 27 maja 2012 r.<\/em><\/p>\n

Zobacz: Ireneusz Cie\u015blik, Dekada leczenia pami\u0119ci w Olkuszu<\/a>
\nOlgerd Dziechciarz, Dekada pami\u0119ci<\/a>
\nPomnik na starym cmentarzu w Olkuszu<\/a>
\nEgzekucja w Olkuszu w dniu 3 marca 1942 r.<\/a>
\nUpami\u0119tnienie \u017byd\u00f3w olkuskich w Be\u0142\u017ccu<\/a>
\nPodzi\u0119kowanie z Instytutu Pami\u0119ci Yad Vashem w Jerozolimie<\/a><\/em>
\nAntoni Kocjan<\/a>
\nJerzy Stamirowski<\/a><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niedawno przeczyta\u0142em, dwa lata po jego opublikowaniu, artyku\u0142 Jacka Sypienia, zatytu\u0142owany „Stary Cmentarz w Olkuszu”, zamieszczony w „Ilkusianie” nr 2 z 2010 r. Jego Autor na temat pomnika na tym cmentarzu, kt\u00f3ry upami\u0119tnia mieszka\u0144c\u00f3w ziemi olkuskiej\u00a0 zamordowanych w hitlerowskich wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych napisa\u0142 na stronie 72: Pomnik ten podzieli\u0142 \u015brodowisko os\u00f3b, kt\u00f3re zajmuj\u0105 si\u0119 …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":2665,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[67],"tags":[375,390,326,435,434],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/mieszka\u0144cy_ok\u0142adka.jpeg",446,640,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/mieszka\u0144cy_ok\u0142adka-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/mieszka\u0144cy_ok\u0142adka-209x300.jpg",105,150,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/mieszka\u0144cy_ok\u0142adka.jpeg",446,640,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/mieszka\u0144cy_ok\u0142adka.jpeg",209,300,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/mieszka\u0144cy_ok\u0142adka.jpeg",446,640,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/mieszka\u0144cy_ok\u0142adka.jpeg",446,640,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":1,"uagb_excerpt":"Niedawno przeczyta\u0142em, dwa lata po jego opublikowaniu, artyku\u0142 Jacka Sypienia, zatytu\u0142owany „Stary Cmentarz w Olkuszu”, zamieszczony w „Ilkusianie” nr 2 z 2010 r. Jego Autor na temat pomnika na tym cmentarzu, kt\u00f3ry upami\u0119tnia mieszka\u0144c\u00f3w ziemi olkuskiej\u00a0 zamordowanych w hitlerowskich wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych napisa\u0142 na stronie 72: Pomnik ten podzieli\u0142 \u015brodowisko os\u00f3b, kt\u00f3re zajmuj\u0105 si\u0119…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2608"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2608"}],"version-history":[{"count":138,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2608\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35480,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2608\/revisions\/35480"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2665"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2608"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2608"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2608"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}