{"id":25682,"date":"2018-02-21T12:27:06","date_gmt":"2018-02-21T11:27:06","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=25682"},"modified":"2021-10-17T11:31:08","modified_gmt":"2021-10-17T11:31:08","slug":"wyemigrowala-po-marcu-1968-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2018\/02\/21\/wyemigrowala-po-marcu-1968-roku\/","title":{"rendered":"Emigrowali po marcu 1968 roku"},"content":{"rendered":"
\n

\"Sara<\/a><\/p>\n

Marzec 1968 r. to wa\u017cny moment w historii Polski po II wojnie \u015bwiatowej. W moj\u0105 pami\u0119\u0107 mocno wry\u0142y si\u0119 wiece, strajki i manifestacje studenckie, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142em.<\/strong><\/p>\n

\u201eWydarzenia marcowe\u201d uformowa\u0142y w Polsce \u201epokolenie 68\u201d.<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

Wielu m\u0142odych ludzi z tego pokolenia w latach siedemdziesi\u0105tych dzia\u0142a\u0142o w opozycji antykomunistycznej, a po Sierpniu 1980 r. mo\u017cna ich by\u0142o spotka\u0107 w\u015br\u00f3d dzia\u0142aczy i doradc\u00f3w NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d.<\/strong><\/p>\n

Dzisiaj niekt\u00f3rzy z nich nadal s\u0105 aktywni, czego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107\u00a0prof. Ryszard Terlecki,<\/span><\/a> obecny wicemarsza\u0142ek sejmu III RP, z kt\u00f3rym rozpoczyna\u0142em ponad p\u00f3\u0142 wieku temu studia historyczne na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie.<\/strong><\/p>\n

Po marcu 1968 r.<\/span><\/a> emigrowa\u0142o wielu \u017byd\u00f3w,<\/span><\/a> zwi\u0105zanych wcze\u015bniej z komunistyczn\u0105 w\u0142adz\u0105 w Polsce. Jedn\u0105 z takich os\u00f3b by\u0142a \u017byd\u00f3wka polska, Sara Nomberg (Naumberg)-Przytyk ps. \u201eKlara\u201d.<\/strong><\/p>\n

Urodzi\u0142a si\u0119 10 wrze\u015bnia 1911 r. w Lublinie, gdzie z ruchem komunistycznym zwi\u0105za\u0142a si\u0119 ju\u017c jako uczennica gimnazjum humanistycznego, wst\u0119puj\u0105c do Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Socjalistycznej.<\/p>\n

Komunistyczna m\u0142odo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n

W 1931 r. zda\u0142a matur\u0119 i podj\u0119\u0142a studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Podczas studi\u00f3w aktywnie dzia\u0142a\u0142a w Komunistycznym Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej. Za t\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Sara Nomberg zosta\u0142a 31 stycznia 1933 r. aresztowana i osadzona w wi\u0119zieniu w Lublinie, gdzie p\u00f3\u017aniej mia\u0142a spraw\u0119 s\u0105dowa przed S\u0105dem Okr\u0119gowym, kt\u00f3ry w dniu 1 sierpnia tego\u017c roku skaza\u0142 j\u0105 na kar\u0119 sze\u015b\u0107 lat wi\u0119zienia i pozbawienie praw publicznych na dziesi\u0119\u0107 lat.<\/p>\n

Po apelacji spraw\u0119 rozpatrzy\u0142 S\u0105d Apelacyjny, kt\u00f3ry 24 wrze\u015bnia 1933 r. uchyli\u0142 wyrok S\u0105du Okr\u0119gowego i skaza\u0142 j\u0105 na dwa lata wi\u0119zienia z zaliczeniem aresztu \u015bledczego. Z wi\u0119zienia w Sieradzu zosta\u0142a zwolniona 31 stycznia 1935 r.<\/p>\n

<\/p>\n

Kiedy wysz\u0142a na wolno\u015b\u0107 wznowi\u0142a studia, tym razem na Wydziale Historycznym, dzia\u0142aj\u0105c nadal w KZMP i wkr\u00f3tce wst\u0119puj\u0105c do Komunistycznej Partii Polski, gdzie kr\u00f3tko pracowa\u0142a w Komitecie Miejskim w Lublinie.<\/p>\n

W latach 1935-1937 mieszka\u0142a w Warszawie i nadal dzia\u0142a\u0142a w KPP, co doprowadzi\u0142o do jej ponownego aresztowania. Z wiezienia w Warszawie przewieziono j\u0105 do Lublina, gdzie ten sam S\u0105d Okr\u0119gowy skaza\u0142 j\u0105 14 wrze\u015bnia 1937 r. na dwa lata i osiem miesi\u0119cy pozbawienia wolno\u015bci. Kar\u0119 odbywa\u0142a w Fordonie w Bydgoszczy, wychodz\u0105c z tego wi\u0119zienia wraz z innymi wi\u0119\u017aniarkami we wrze\u015bniu 1939 r. W nast\u0119pnym miesi\u0105cu przedosta\u0142a si\u0119 nielegalnie do sowieckiej strefy okupacyjnej, gdzie najpierw zosta\u0142a dyrektorem szko\u0142y w Brze\u015bciu, a p\u00f3\u017aniej w Bia\u0142ymstoku, ucz\u0105c historii.<\/p>\n

Pobyt w getcie bia\u0142ostockim \u00a0oraz w KL Stutthof i KL Auschwitz<\/strong><\/p>\n

Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w 1941 r. przebywa\u0142a w getcie bia\u0142ostockim, kt\u00f3re potajemnie opu\u015bci\u0142a w 1943 r. Ukrywa\u0142a si\u0119 w okolicach Bia\u0142egostoku w bunkrze, w kt\u00f3rym przez policj\u0119 \u017cydowsk\u0105 zosta\u0142a aresztowana. Przekazano j\u0105 do wi\u0119zienia w tym mie\u015bcie, sk\u0105d w sierpniu 1943 r. Sar\u0119 Naumberg policja niemiecka przekaza\u0142a do KL Stutthof, gdzie otrzyma\u0142a numer 26880.<\/p>\n

W dniu 10 stycznia 1944 r. przeniesiono j\u0105 z tego obozu do KL Auschwitz. Przebywaj\u0105c w drugiej cz\u0119\u015bci obozu o\u015bwi\u0119cimskiego w Brzezince oznaczona by\u0142a numerem 74274. W styczniu 1945 r. ewakuowano j\u0105 wraz z innymi wi\u0119\u017aniarkami do KL Ravensbr\u00fcck. Po odzyskaniu wolno\u015bci wiosn\u0105 1945 r. wr\u00f3ci\u0142a do Lublina.<\/p>\n

\"\"<\/a>Jej znajoma i wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniarka z pobytu w Birkenau, Ewa Feldenkreis, mieszkaj\u0105ca po wojnie w Izraelu, tak j\u0105 scharakteryzowa\u0142a:<\/p>\n

\u2018Sara Nomberg mia\u0142a zniekszta\u0142con\u0105 figur\u0119 ze wzgl\u0119du na nogi, kt\u00f3re by\u0142y bardzo kr\u00f3tkie, zdeformowane. Na kr\u00f3tkim korpusie osadzona by\u0142a bardzo \u0142adna g\u0142owa, twarz o semickim wygl\u0105dzie\u201d.<\/strong><\/p>\n

Aktywna komunistka po wojnie<\/strong><\/p>\n

W swoim rodzinnym mie\u015bcie Sara Nomberg podj\u0119\u0142a prac\u0119 w Komitecie Wojew\u00f3dzkim Polskiej Partii Robotniczej. Najpierw by\u0142a zast\u0119pc\u0105, a potem kierownikiem Wydzia\u0142u Propagandy Komitetu Wojew\u00f3dzkiego w Lublinie.<\/p>\n

\"\"<\/a>Dwa lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a kierownikiem Wojew\u00f3dzkiej Szko\u0142y Partyjnej, pe\u0142ni\u0105c to stanowisko do 1947 r., kiedy to otrzyma\u0142a posad\u0119 zast\u0119pcy redaktora naczelnego \u201eSztandaru Ludu\u201d. W tej redakcji pracowa\u0142a do 1957 r., a potem przez cztery lata by\u0142a zatrudniona w \u201eG\u0142osie Ziemi Lubuskiej\u201d. Ostatnie dwa lata przed emerytur\u0105 by\u0142a dziennikarzem w \u201eSztandarze Ludu\u201d. W 1963 r. otrzyma\u0142a wysok\u0105 rent\u0119 z tytu\u0142u szczeg\u00f3lnych zas\u0142ug dla Polski Ludowej. By\u0142a odznaczona Krzy\u017cem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski i Medalem Dziesi\u0119ciolecia.<\/p>\n

Wyjazd z Polski po marcu 1968 roku<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Po wydarzeniach marcowych w 1968 r. wyjecha\u0142a z kraju. Przed opuszczeniem Polski na sta\u0142e, dwa lata wcze\u015bniej, opublikowa\u0142a wspomnienia z pobytu w getcie bia\u0142ostockim: Sara Nomberg-Przytyk, Kolumny Samsona, Lublin 1966. Ju\u017c po wyje\u017adzie z Polski zosta\u0142a wydana ksi\u0105\u017cka w j\u0119zyku angielskim, w kt\u00f3rej opisa\u0142a swoje prze\u017cycia obozowe.<\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 komunistyczn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 \u2013 nie dosta\u0142a wizy do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Wyemigrowa\u0142a do Izraela, a nast\u0119pnie do Kanady. Pod koniec \u017cycia zaproponowano jej zrobienie filmu dokumentalnego. Podczas pracy nad tym filmem zachorowa\u0142a i zmar\u0142a w 1996 r.<\/p>\n

W Polsce posta\u0107 Sary Nomberg-Przytyk jest ma\u0142o znana, natomiast w USA jej fabularyzowane wspomnienia s\u0105 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych pozycji w obszarze literatury Holokaustu.<\/p>\n

\"\"<\/a>Dla polskiego czytelnika bardziej interesuj\u0105ca ni\u017c jej subiektywne wspomnienia mo\u017ce by\u0107 ksi\u0105\u017cka Gra\u017cyny Dawidowicz „Cena \u017cycia. Rzecz o Sarze Nomber-Przytyk”, Bia\u0142ystok 2016, przedstawiaj\u0105ca skomplikowane losy tej polskiej \u017byd\u00f3wki, urodzonej w Lublinie w rodzinie ortodoksyjnej, p\u00f3\u017aniejszej komunistki, kt\u00f3ra opu\u015bci\u0142a Polsk\u0119 po marcu 1968 roku.<\/p>\n

Warto przypomnie\u0107, \u017ce \u00a0latach 1968-1969 z Polski wyemigrowa\u0142o oko\u0142o 15 tys. polskich \u017byd\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich by\u0142o oko\u0142o 200 by\u0142ych pracownik\u00f3w bezpiecze\u0144stwa i informacji wojskowej<\/span><\/a><\/strong>, odpowiedzialnych za zbrodnie w okresie terroru stalinowskiego w powojennej Polsce.<\/p>\n

Wed\u0142ug dokumentu Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych z 1969 roku, kt\u00f3ry zosta\u0142 opublikowany przez Krzysztofa Lesiakowskiego w „Dziejach Najnowszych” nr 2 z 1993 r., w okresie od stycznia 1968 r. do sierpnia 1969 r. wyjecha\u0142o z Polski 11 tys. 185 os\u00f3b, w tym 9570 os\u00f3b doros\u0142ych. W\u015br\u00f3d nich by\u0142o m.in.: 525 os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych kierownicze stanowiska w ministerstwach; 200 os\u00f3b z prasy i wydawnictw; 217 pracownik\u00f3w naukowych; 61 os\u00f3b z Komitetu „Polskie Radio i Telewizja”; 176 os\u00f3b z resortu spraw wewn\u0119trznych (by\u0142e Ministerstwo Bezpiecze\u0144stwa Publicznego) – z tego 12 os\u00f3b to byli dyrektorzy departament\u00f3w i \u00a0szefowie Wojew\u00f3dzkich Urz\u0119d\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa Publicznego; 28 os\u00f3b z s\u0105downictwa, prokuratury i wi\u0119ziennictwa; 55 os\u00f3b z Ministerstwa Obrony Narodowej i Ludowego Wojska Polskiego; 998 rencist\u00f3w, w tym 204 osoby pobieraj\u0105ce renty z tytu\u0142u „szczeg\u00f3lnych zas\u0142ug dla Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej”.<\/p>\n

\"\"<\/a>Warto r\u00f3wnie\u017c odnotowa\u0107, \u017ce dwa lata temu, Piotr Zychowicz, autor „Paktu Ribbentrop-Beck” i „<\/span><\/a>Ob\u0142\u0119du<\/span><\/a> \u201944″<\/span><\/a> <\/strong>tym razem opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 na temat dra\u017cliwych stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich. „\u017bydzi” Piotra Zychowicza mog\u0105 rozsierdzi\u0107 zar\u00f3wno filosemit\u00f3w, jak i antysemit\u00f3w, \u00a0bowiem ich autor pisze m.in. o roli \u017cydowskich komunist\u00f3w w powojennej Polsce \u00a0i kolaborantach pod okupacj\u0105 niemieck\u0105.<\/p>\n

Zobacz:<\/strong> Pami\u0119ci Sary Nomberg-Przytyk<\/a><\/p>\n

Laureatka stypendium im. Sary Nomberg<\/a><\/p>\n

Spotkanie z rodzin\u0105 Sary Nomberg-Przytyk<\/a><\/p>\n

Adam Cyra<\/strong>
\nO\u015bwi\u0119cim, 21 lutego 2018 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marzec 1968 r. to wa\u017cny moment w historii Polski po II wojnie \u015bwiatowej. W moj\u0105 pami\u0119\u0107 mocno wry\u0142y si\u0119 wiece, strajki i manifestacje studenckie, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142em. \u201eWydarzenia marcowe\u201d uformowa\u0142y w Polsce \u201epokolenie 68\u201d. Wielu m\u0142odych ludzi z tego pokolenia w latach siedemdziesi\u0105tych dzia\u0142a\u0142o w opozycji antykomunistycznej, a po Sierpniu 1980 r. mo\u017cna ich by\u0142o …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":25683,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/fot.-Sara-Nomberg1-Przytyk.jpg",206,300,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/fot.-Sara-Nomberg1-Przytyk-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/fot.-Sara-Nomberg1-Przytyk.jpg",103,150,false],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/fot.-Sara-Nomberg1-Przytyk.jpg",206,300,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/fot.-Sara-Nomberg1-Przytyk.jpg",206,300,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/fot.-Sara-Nomberg1-Przytyk.jpg",206,300,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/fot.-Sara-Nomberg1-Przytyk.jpg",206,300,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":1,"uagb_excerpt":"Marzec 1968 r. to wa\u017cny moment w historii Polski po II wojnie \u015bwiatowej. W moj\u0105 pami\u0119\u0107 mocno wry\u0142y si\u0119 wiece, strajki i manifestacje studenckie, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142em. \u201eWydarzenia marcowe\u201d uformowa\u0142y w Polsce \u201epokolenie 68\u201d. Wielu m\u0142odych ludzi z tego pokolenia w latach siedemdziesi\u0105tych dzia\u0142a\u0142o w opozycji antykomunistycznej, a po Sierpniu 1980 r. mo\u017cna ich by\u0142o…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25682"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25682"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25682\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35115,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25682\/revisions\/35115"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25683"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}