{"id":2421,"date":"2012-03-24T16:45:05","date_gmt":"2012-03-24T15:45:05","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=2421"},"modified":"2021-10-17T11:34:08","modified_gmt":"2021-10-17T11:34:08","slug":"uczestnicy-przyjazdu-o-nim-pamietali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2012\/03\/24\/uczestnicy-przyjazdu-o-nim-pamietali\/","title":{"rendered":"Patrzy\u0142 z fotografii na uczestnik\u00f3w Poci\u0105gu Pamieci"},"content":{"rendered":"
\n

Specjalny Poci\u0105g Pami\u0119ci ze S\u0142owacji przyjecha\u0142 do O\u015bwi\u0119cimia w 70. rocznic\u0119 deportacji przez niemieckich nazist\u00f3w do KL Auschwitz pierwszej grupy s\u0142owackich \u017byd\u00f3wek. Uczestnicy tego niecodziennego przyjazdu zwiedzili tereny by\u0142ego obozu Auschwitz-Birkenau, a tak\u017ce z\u0142o\u017cyli kwiaty pod \u015acian\u0105 Strace\u0144 na dziedzi\u0144cu bloku nr 11. Ponadto odwiedzili ekspozycj\u0119 narodow\u0105 S\u0142owacji, zatytu\u0142owan\u0105 \u201eTragedia s\u0142owackich \u017byd\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 w poobozowym bloku nr 16.<\/strong><\/p>\n

Posta\u0107 Nikolausa Engla jest upami\u0119tniona na tej wystawie. Z fotografii spogl\u0105da na odwiedzaj\u0105cych ekspozycj\u0119 s\u0142owack\u0105 ubrany w mundur wojskowy, u\u015bmiechni\u0119ty, pe\u0142en \u017cycia, m\u0142ody oficer, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w KL Auschwitz w tragicznych okoliczno\u015bciach, maj\u0105c zaledwie dwadzie\u015bcia osiem lat.<\/p>\n

\"Nikolaus<\/a>
Nikolaus Engel<\/figcaption><\/figure>\n

Nikolaus Engel urodzi\u0142 si\u0119 14 stycznia 1916 r. w Warinie ko\u0142o \u017byliny na S\u0142owacji, gdzie jego ojciec Ferdynand prowadzi\u0142 sklep spo\u017cywczy. Pochodzi\u0142 z rodziny \u017cydowskiej. Mia\u0142 dw\u00f3ch starszych braci. W swojej rodzinnej miejscowo\u015bci uko\u0144czy\u0142 pi\u0119\u0107 klas szko\u0142y podstawowej i jedn\u0105 klas\u0119 gimnazjum. Nast\u0119pnie kontynuowa\u0142 nauk\u0119 w czteroklasowej szkole realnej w \u017bylinie. Matur\u0119 uzyska\u0142 w Pa\u0144stwowej Akademii Handlowej w Brnie, gdzie niemiecki by\u0142 obowi\u0105zkowym j\u0119zykiem nauczania. Pracowa\u0142 jako urz\u0119dnik w Preszowie. Tam o\u017ceni\u0142 si\u0119 z \u017byd\u00f3wk\u0105 s\u0142owack\u0105 o nazwisku Elis Elsass. Jego j\u0119zykiem ojczystym by\u0142 s\u0142owacki, lecz tak\u017ce bardzo dobrze zna\u0142 j\u0119zyk niemiecki, jak r\u00f3wnie\u017c potrafi\u0142 porozumie\u0107 si\u0119 po w\u0119giersku i angielsku.<\/p>\n

W latach 1937-1938 zosta\u0142 powo\u0142any do s\u0142u\u017cby wojskowej, kt\u00f3r\u0105 odby\u0142 w 17. pu\u0142ku piechoty w miejscowo\u015bci Orem Lazi, uzyskuj\u0105c stopie\u0144 aspiranta. Jesieni\u0105 1939 r. jako rezerwista rozpocz\u0105\u0142 \u0107wiczenia wojskowe w 6. g\u00f3rskim pu\u0142ku piechoty. Ze s\u0142u\u017cby wojskowej zwolniono go 31 stycznia 1940 r., poniewa\u017c by\u0142 \u017bydem.
\nW 1942 r. Nikolaus Engel wyjecha\u0142 wraz z \u017con\u0105 do Budapesztu, gdzie wkr\u00f3tce zostali aresztowani jako \u017bydzi. Wraz z nimi zosta\u0142a aresztowana matka jego \u017cony. Wszyscy zostali skierowani do KL Auschwitz. Engla przywieziono w dniu 18 lipca 1942 r. w transporcie \u017byd\u00f3w ze S\u0142owacji. Po selekcji skierowano jako wi\u0119\u017ani\u00f3w do obozu 327 m\u0119\u017cczyzn i 178 kobiet. Pozosta\u0142ych zabito w komorze gazowej.<\/p>\n

\u017bona Engla \u2013 Elis, przywieziona najprawdopodobniej r\u00f3wnie\u017c w tym transporcie sta\u0142a si\u0119 wi\u0119\u017aniark\u0105 obozu kobiecego w KL Auschwitz II-Birkenau, gdzie zachorowa\u0142a, mia\u0142a silnie opuchni\u0119te nogi. W czasie jednej z selekcji, przeprowadzonej w tym obozie, jako niezdolna do pracy zosta\u0142a skierowana r\u00f3wnie\u017c do komory gazowej, gdzie zgin\u0119\u0142a w ostatnich miesi\u0105cach 1942 r.<\/p>\n

Engel zosta\u0142 oznaczony w KL Auschwitz numerem 48540. Po raz pierwszy podj\u0105\u0142 nieudan\u0105 ucieczk\u0119, b\u0119d\u0105c najprawdopodobniej wi\u0119ziony w KL Auschwitz II-Birkenau. Po schwytaniu mia\u0142 by\u0107 osadzony w podobozie o\u015bwi\u0119cimskim w Libi\u0105\u017cu ko\u0142o O\u015bwi\u0119cimia, pracuj\u0105c niewolniczo jako wi\u0119zie\u0144 w tamtejszej kopalni \u201eJaninagrube\u201d. Podobno z tego podobozu podj\u0105\u0142 jeszcze raz ucieczk\u0119. Po ponownym schwytaniu zosta\u0142 umieszczony w celi aresztu obozowego w podziemiach bloku nr 11.<\/p>\n

Wi\u0119\u017aniowie funkcyjni z bloku nr 11, id\u0105c do kuchni obozowej po kaw\u0119 czy zup\u0119 zabierali ze sob\u0105 kilku wi\u0119\u017ani\u00f3w z tego bloku do pomocy przy noszeniu kot\u0142\u00f3w. Najprawdopodobniej dzi\u0119ki znajomo\u015bciom z kalefaktorem bloku nr 11 \u017bydem polskim, Jakubem Kozalczykiem, kilkakrotnie z t\u0105 grup\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w wychodzi\u0142 Engel, rozpoznaj\u0105c teren przysz\u0142ej swojej ucieczki, przed realizacj\u0105 kt\u00f3rej poprosi\u0142 jednego z wi\u0119\u017ani\u00f3w bloku nr 11, aby umo\u017cliwi\u0142 mu zdobycie dw\u00f3ch ubra\u0144, spo\u015br\u00f3d rzeczy cywilnych, przechowywanych na strychu w tym bloku.<\/p>\n

W dniu 14 lipca 1944 r., wkr\u00f3tce po wyj\u015bciu grupy wi\u0119\u017ani\u00f3w do kuchni obozowej, z bloku nr 11 wysz\u0142o jeszcze dw\u00f3ch wi\u0119\u017ani\u00f3w z 25-cio litrowym kocio\u0142kiem po kaw\u0119, kt\u00f3rzy najprawdopodobniej samowolnie do\u0142\u0105czyli do jakiego\u015b komanda wi\u0119\u017ani\u00f3w i wyszli wraz z nim do pracy na zewn\u0105trz, poza obr\u0119b obozu. Prawdopodobnie do\u0142\u0105czy\u0142 do nich jeszcze trzeci uciekinier, \u017byd czeski, Franz Habetin (nr 123939). Na apelu wieczornym stwierdzono brak trzech wi\u0119\u017ani\u00f3w. Dwaj pozostali \u2013 to Nikolaus Engel i Josef Malina, wi\u0119zie\u0144 Czech, oznaczony w obozie numerem 123958.<\/p>\n

Cztery dni p\u00f3\u017aniej, 18 lipca, Engla wraz Malin\u0105 uj\u0119to w Mi\u0119dzybrodziu, natomiast Franz Habetin zosta\u0142 schwytany w podo\u015bwi\u0119cimskiej miejscowo\u015bci Dankowice. Wszyscy trzej zostali z powrotem dostarczeni do KL Auschwitz.<\/p>\n

Po schwytaniu Engla umieszczono w celi aresztu obozowego w podziemiach bloku nr 11, w kt\u00f3rej przebywali ju\u017c dwaj Polacy: Edward Gali\u0144ski (nr 531) i Boles\u0142aw Staro\u0144 (nr 127829), kt\u00f3ry \u017cyje do dzisiaj i mieszka w Warszawie. \u00a0Ma 92 lata.<\/p>\n

\"Boles\u0142aw<\/a>
Boles\u0142aw Staro\u0144<\/figcaption><\/figure>\n

Engel zgin\u0105\u0142 w dramatycznych okoliczno\u015bciach oko\u0142o 10 sierpnia 1944 r., co tak zapami\u0119ta\u0142 Boles\u0142aw Staro\u0144:<\/p>\n

\n

Pewnego us\u0142yszeli\u015bmy odg\u0142os zbijania szubienicy na placu strace\u0144. Nerwy mieli\u015bmy napi\u0119te do granic wytrzyma\u0142o\u015bci, nie wiedzieli\u015bmy jednak, kto b\u0119dzie skaza\u0144cem. Zd\u0105\u017cyli\u015bmy na wszelki wypadek po\u017cegna\u0107 si\u0119 ze sob\u0105. Z celi zabrali Engla, ja z Edkiem zostali\u015bmy. Po kr\u00f3tkim czasie us\u0142yszeli\u015bmy pot\u0119\u017cny, bardzo dono\u015bny i przera\u017aliwy krzyk wi\u0119\u017ani\u00f3w stoj\u0105cych na apelu i obserwuj\u0105cych egzekucj\u0119. Potem zapanowa\u0142a cisza, przerwana po nied\u0142ugim czasie krokami kilku os\u00f3b, zbli\u017caj\u0105cymi si\u0119 do naszej celi. Otwarto drzwi i do celi wprowadzono Engla z krwawym i sinym obrz\u0119kiem na szyi. By\u0142a to pr\u0119ga po sznurze, na kt\u00f3rym kr\u00f3tko zawis\u0142 na szubienicy, lecz ten zerwa\u0142 si\u0119 pod ci\u0119\u017carem jego cia\u0142a. Pociesza\u0142em Engla, \u017ce w takich przypadkach prawo mi\u0119dzynarodowe darowuje skaza\u0144cowi \u017cycie. Nied\u0142ugo trwa\u0142a jednak nasza rado\u015b\u0107. Wkr\u00f3tce ponownie zabrano Engla, (…) jeszcze w tym samym dniu przewieziono go do Brzezinki i tam stracono.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Bezpo\u015brednim \u015bwiadkiem nieudanej egzekucji Engla by\u0142 Aleksy Przyby\u0142a:<\/p>\n

\n

Za mojego pobytu w KL Auschwitz odbywa\u0142y si\u0119 w tym obozie egzekucje wykonywane publicznie przez powieszenie. Dok\u0142adnie zapami\u0119ta\u0142em zw\u0142aszcza jedn\u0105.(…) Przebywa\u0142em w\u00f3wczas w bloku nr 17 a, kt\u00f3ry sta\u0142 naprzeciwko budynku obozowej kuchni. Przed tym blokiem ustawiali si\u0119 tak\u017ce wi\u0119\u017aniowie naszego bloku podczas apelu. Dzi\u0119ki temu maj\u0105c sto osiemdziesi\u0105t centymetr\u00f3w wzrostu, dok\u0142adnie z odleg\u0142o\u015bci zaledwie kilkunastu metr\u00f3w widzia\u0142em co dzia\u0142o si\u0119 podczas wykonywania egzekucji. Wieszano bowiem na pojedynczej szubienicy, kt\u00f3r\u0105 ustawiano naprzeciwko kuchni i naszego bloku. Egzekucja, o kt\u00f3rej pragn\u0119 wspomnie\u0107, zwi\u0105zana by\u0142a z ucieczk\u0105, podczas kt\u00f3rej uj\u0119to wi\u0119\u017ania, s\u0142owackiego \u017byda, przedwojennego oficera w stopniu porucznika. (…) M\u00f3wiono w obozie, \u017ce ucieka\u0142 ju\u017c powt\u00f3rnie. W dniu kiedy mia\u0142a si\u0119 odby\u0107 egzekucja, po wyj\u015bciu na apel wieczorny zobaczyli\u015bmy szubienic\u0119.(…) Na placu apelowym zapanowa\u0142a cisza, w kt\u00f3rej doskonale by\u0142o s\u0142ycha\u0107 kroki kalefaktora z bloku nr 11 imieniem Jakub, kt\u00f3ry gdzie\u015b od bloku nr 28 prowadzi\u0142 skaza\u0144ca. By\u0142 to brunet, dorodny m\u0119\u017cczyzna. Spokojnie, nie stawiaj\u0105c oporu wszed\u0142 na podium szubienicy. Jakub za\u0142o\u017cy\u0142 mu na szyj\u0119 p\u0119tl\u0119, a nast\u0119pnie uruchomi\u0142 zapadni\u0119. Skazaniec zawis\u0142 na stryczku, kt\u00f3ry jednak nie wytrzyma\u0142 ci\u0119\u017caru cia\u0142a, wi\u0119c wi\u0119zie\u0144 wlecia\u0142 do \u015brodka zapadni i stan\u0105\u0142 wyprostowany. Wszyscy byli zaskoczeni tym niezwyk\u0142ym wydarzeniem. W\u015br\u00f3d esesman\u00f3w zapanowa\u0142a konsternacja i poruszenie. Po chwili kt\u00f3ry\u015b z esesman\u00f3w podbieg\u0142 do skaza\u0144ca, zacz\u0105\u0142 ogl\u0105da\u0107 stryczek. Widocznie zamierzano jeszcze raz powt\u00f3rzy\u0107 egzekucj\u0119. Przeszkodzi\u0142 temu obecny przy egzekucji komendant Liebehenschel, kt\u00f3ry nakaza\u0142 odprowadzi\u0107 skaza\u0144ca. Prawdopodobnie do bloku nr 11. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em, wspomnianego skaza\u0144ca u\u015bmiercono dosercowym zastrzykiem z fenolu. Sta\u0142o si\u0119 to podobno jeszcze tego samego dnia. W zwi\u0105zku z tym wydarzeniem mia\u0142 jakie\u015b k\u0142opoty kalefaktor z bloku nr 11 \u017byd Jakub. Podejrzewano go, \u017ce to w\u0142a\u015bnie on os\u0142abi\u0142 stryczek, powoduj\u0105c jego zerwanie podczas egzekucji. Jak by\u0142o naprawd\u0119, trudno powiedzie\u0107. Takie w ka\u017cdym razie wie\u015bci kr\u0105\u017cy\u0142y po obozie.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nieco r\u00f3\u017cni si\u0119 na temat tego tragicznego zdarzenia relacja Jerzego Adama Brandhubera:<\/p>\n

\n

Kiedy sznur si\u0119 napr\u0119\u017cy\u0142 pod ci\u0119\u017carem cia\u0142a, w pewnym momencie skazaniec nagle znikn\u0105\u0142 we wn\u0119trzu zapadni. Trwa\u0142o to jak mgnienie oka. (…) Zaskoczenie wszystkich by\u0142o ca\u0142kowite. Nie poruszy\u0142 si\u0119 nawet Lagerf\u00fchrer. (…) zastanawiali\u015bmy si\u0119 po cichu, czy wyrok b\u0119dzie wykonany powt\u00f3rnie. Wed\u0142ug zwyczaju nie powinno si\u0119 tego robi\u0107. Moralnie i psychicznie skazaniec prze\u017cy\u0142 ju\u017c swoj\u0105 \u015bmier\u0107. A jednak sta\u0142o si\u0119 inaczej. Wi\u0119\u017ania odprowadzono do bloku nr 11 i noc\u0105 wywieziono do komory gazowej w Brzezince. \u017byd Jakub otrzyma\u0142 porcj\u0119 bat\u00f3w za to widowisko i sam potem opowiada\u0142, \u017ce urwanie skaza\u0144ca nie by\u0142o przypadkowe, bo uszkodzi\u0142 wcze\u015bniej stryczek kwasem solnym<\/span>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Jeszcze inn\u0105 wersj\u0119 tego dramatycznego zdarzenia zawiera relacja Henryka Netera:<\/p>\n

\n

Pami\u0119tam, \u017ce latem 1944 r. wieszano oficera czeskiego na pojedynczej szubienicy przed kuchni\u0105. W czasie wieszania zerwa\u0142 si\u0119 sznur i oficer wpad\u0142 do zapadni. H\u00f6ssler zbi\u0142 Jakuba, kt\u00f3ry wiesza\u0142 i kaza\u0142 mu przynie\u015b\u0107 dwa powrozy. Jednak nie powieszono tego oficera drugi raz, ale odprowadzono do bloku nr 11. S\u0142ysza\u0142em, \u017ce zosta\u0142 potem zagazowany w samochodzie.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nigdy dok\u0142adnie nie uda si\u0119 ustali\u0107, w jakich okoliczno\u015bciach stracono ostatecznie w obozie Engla. Jego \u015bmier\u0107 poruszy\u0142a jednak wi\u0119\u017ani\u00f3w i dramatyczne zdarzenie z nim zwi\u0105zane na placu apelowym, g\u0142\u0119boko zapad\u0142o im w pami\u0119\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nikolaus (po s\u0142owacku Mikula\u0161) Engel wyry\u0142 w podziemiach bloku nr 11 na wewn\u0119trznej stronie drzwi do celi nr 17 napis: \u201eEngel Mikula\u0161 \u0179ylina Slowensko\u201d. Schwytany podczas nieudanej ucieczki z KL Auschwitz, zgin\u0105\u0142 w dramatycznych okoliczno\u015bciach najprawdopodobniej oko\u0142o 10 sierpnia 1944 r.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/em>
\n O\u015bwi\u0119cim, 24 marca 2012 r.<\/em>
\nZobacz: S\u0142owacki Poci\u0105g Pami\u0119ci<\/a><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Specjalny Poci\u0105g Pami\u0119ci ze S\u0142owacji przyjecha\u0142 do O\u015bwi\u0119cimia w 70. rocznic\u0119 deportacji przez niemieckich nazist\u00f3w do KL Auschwitz pierwszej grupy s\u0142owackich \u017byd\u00f3wek. Uczestnicy tego niecodziennego przyjazdu zwiedzili tereny by\u0142ego obozu Auschwitz-Birkenau, a tak\u017ce z\u0142o\u017cyli kwiaty pod \u015acian\u0105 Strace\u0144 na dziedzi\u0144cu bloku nr 11. Ponadto odwiedzili ekspozycj\u0119 narodow\u0105 S\u0142owacji, zatytu\u0142owan\u0105 \u201eTragedia s\u0142owackich \u017byd\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":2452,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[431,430,432],"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":1,"uagb_excerpt":"Specjalny Poci\u0105g Pami\u0119ci ze S\u0142owacji przyjecha\u0142 do O\u015bwi\u0119cimia w 70. rocznic\u0119 deportacji przez niemieckich nazist\u00f3w do KL Auschwitz pierwszej grupy s\u0142owackich \u017byd\u00f3wek. Uczestnicy tego niecodziennego przyjazdu zwiedzili tereny by\u0142ego obozu Auschwitz-Birkenau, a tak\u017ce z\u0142o\u017cyli kwiaty pod \u015acian\u0105 Strace\u0144 na dziedzi\u0144cu bloku nr 11. Ponadto odwiedzili ekspozycj\u0119 narodow\u0105 S\u0142owacji, zatytu\u0142owan\u0105 \u201eTragedia s\u0142owackich \u017byd\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra znajduje si\u0119…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2421"}],"version-history":[{"count":50,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35485,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421\/revisions\/35485"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2452"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}