{"id":23329,"date":"2017-06-05T15:25:37","date_gmt":"2017-06-05T15:25:37","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=23329"},"modified":"2021-10-31T11:16:45","modified_gmt":"2021-10-31T11:16:45","slug":"23329","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2017\/06\/05\/23329\/","title":{"rendered":"75. rocznica zag\u0142ady \u017byd\u00f3w olkuskich"},"content":{"rendered":"
\n

\"\"<\/a> <\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Film dokumentalny:<\/strong> Opowiada wi\u0119zie\u0144 KL Auschwitz, \u00a0\u017byd olkuski Henryk Mandelbaum<\/span><\/strong>,<\/a> <\/strong><\/p>\n

Siedemdziesi\u0105t pi\u0119\u0107 lat temu,<\/span><\/a> w dniach 13 i 15 czerwca 1942 r.,\u00a0 deportowano\u00a0 ostatecznie \u017byd\u00f3w z getta olkuskiego w dw\u00f3ch transportach kolejowych, kt\u00f3re pojecha\u0142y\u00a0 w kierunku Bukowna. \u00a0Wywieziono w\u00f3wczas oko\u0142o trzech tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w (m\u0119\u017cczy\u017ani, kobiety i dzieci), w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli r\u00f3wnie\u017c liczni \u017bydzi z Chorzowa, przesiedleni do Olkusza przez niemieckich nazist\u00f3w w dniu 15 czerwca 1940 r. Wprawdzie nie ma \u017cadnej dokumentacji hitlerowskiej zwi\u0105zanej z ich zag\u0142ad\u0105, lecz z pewno\u015bci\u0105 zamordowano ich w komorach gazowych KL\u00a0Auschwitz. <\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/a>\"\"<\/a>Pami\u0119\u0107<\/span><\/a> po wojnie o zamordowanych \u017cydowskich s\u0105siadach w\u015br\u00f3d wielu olkuszan by\u0142a bardzo \u017cywa i na ten temat jako dziecko, a p\u00f3\u017aniej ucze\u0144 Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego w Olkuszu wys\u0142ucha\u0142em wielu opowie\u015bci \u015bwiadk\u00f3w tej tragedii<\/span><\/a>.<\/span> <\/strong><\/p>\n

Olkuszanie podczas deportacji przez Niemc\u00f3w ich \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w na zag\u0142ad\u0119 w tej zbrodni nie wsp\u00f3\u0142uczestniczyli, co insynuuje im ameryka\u0144ski prof. Jan Tomasz Gross w swojej ksi\u0105\u017cce „Upiorna dekada”<\/span><\/a>,<\/span> wznowionej w 2007 r.<\/strong><\/p>\n

Zobacz: \u017bydzi w Olkuszu w latach 1939-1942<\/span><\/a><\/strong>
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\u017bydzi<\/a>
\u017bydzi na dworcu kolejowym w Olkuszu przed deportacj\u0105 na zag\u0142ad\u0119, czerwiec 1942 r.<\/figcaption><\/figure>\n

Zachowa\u0142y si\u0119 zdj\u0119cia \u017byd\u00f3w, oczekuj\u0105cych na poci\u0105g, kt\u00f3rym pojechali z dworca kolejowego w\u00a0Olkuszu na zag\u0142ad\u0119. Razem ze zgromadzonymi \u017bydami, pilnowanymi przez niemieckich i\u00a0\u017cydowskich policjant\u00f3w, zosta\u0142 sfotografowany na jednym ze zdj\u0119\u0107 umundurowany Obersturmf\u00fchrer Friedrich Kuczynski<\/span><\/a><\/strong>. Ten nazistowski funkcjonariusz, podpieraj\u0105c si\u0119 lew\u0105 r\u0119k\u0105 pod bok, trzyma pa\u0142k\u0119 w\u00a0prawej r\u0119ce i przygl\u0105da si\u0119 \u017bydom, kt\u00f3rych wcze\u015bniej przy likwidacji getta w Olkuszu, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z gestapo, wyselekcjonowa\u0142 na \u015bmier\u0107 jako nienadaj\u0105cych si\u0119 na wywiezienie do oboz\u00f3w pracy.<\/p>\n

Friedrich Kuczynski by\u0142 Niemcem, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 4 wrze\u015bnia 1914 r. w Suczawie na terenie Bukowiny w Rumunii. Posiada\u0142 wy\u017csze wykszta\u0142cenie, by\u0142 nauczycielem gimnazjalnym, w\u0142ada\u0142 j\u0119zykiem niemieckim, francuskim i rumu\u0144skim. Podczas drugiej wojny \u015bwiatowej by\u0142 pracownikiem urz\u0119du, kt\u00f3ry w ostatnich miesi\u0105cach 1940 r. utworzy\u0142 Reichsf\u00fchrer SS i szef niemieckiej policji Heinrich Himmler, powo\u0142uj\u0105c Specjalnego Pe\u0142nomocnika Reichsf\u00fchrera SS i Szefa Niemieckiej Policji do spraw Zatrudnienia Obcych Narodowo\u015bci na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. Stanowisko pe\u0142nomocnika powierzono SS-Oberf\u00fchrerowi Albrechtowi Schmeltowi, \u00f3wczesnemu prezydentowi policji we Wroc\u0142awiu, natomiast kierownikiem Wydzia\u0142u \u201eJ\u201d dla spraw \u017cydowskich w tym urz\u0119dzie, mieszcz\u0105cym si\u0119 w Sosnowcu, zosta\u0142 Friedrich Kuczynski, maj\u0105cy w\u00f3wczas 26 lat, kt\u00f3ry po wojnie by\u0142 s\u0105dzony i zosta\u0142 stracony w wi\u0119zieniu w Sosnowcu w 1949 r.<\/p>\n

\"Protok\u00f3\u0142<\/a>
Protok\u00f3\u0142 wykonania wyroku z akt s\u0105dowych Friedricha Kuczynskiego<\/figcaption><\/figure>\n

Wspomniane dwa poci\u0105gi, kt\u00f3rych odjazd nadzorowa\u0142 ten\u017ce Kuczynski,\u00a0 w odst\u0119pach dwudniowych, poprzez Bukowno, Szczakow\u0119 i\u00a0Mys\u0142owice przywioz\u0142y \u017byd\u00f3w olkuskich na kolejow\u0105 dworzec towarowy w O\u015bwi\u0119cimiu, w\u00a0obr\u0119bie kt\u00f3rego uruchomiono w 1942 r. tzw. \u201eJudenrampe\u201d. Znajdowa\u0142a si\u0119 ona pomi\u0119dzy obozami Auschwitz i Birkenau.<\/span><\/p>\n

Tu przybywa\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 masowych transport\u00f3w \u017byd\u00f3w w latach 1942 \u20131944 (maj), w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych dopiero od 4 lipca 1942 r. rozpocz\u0119to systematycznie przeprowadza\u0107 selekcje, \u00a0kieruj\u0105c wi\u0119kszo\u015b\u0107 nowo przyby\u0142ych (oko\u0142o 80 %) bezpo\u015brednio do kom\u00f3r gazowych w KL Auschwitz II-Birkenau.<\/strong><\/p>\n

\u017byd\u00f3w olkuskich, po pozostawieniu przez nich swoich baga\u017cy na rampie, pieszo poprowadzono do pierwszej nowo powsta\u0142ej komory gazowej w\u00a0Birkenau. W odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o dw\u00f3ch kilometr\u00f3w, za brzozowym lasem, poza aktualnymi granicami by\u0142ego obozu, znajdowa\u0142 si\u0119 dom nale\u017c\u0105cy do polskiej rodziny, mieszkaj\u0105cej kiedy\u015b w\u00a0wysiedlonej uprzednio przez Niemc\u00f3w wsi Brzezinka. Dom ten zosta\u0142 zarekwirowany przez nazist\u00f3w i\u00a0zaadaptowany wczesn\u0105 wiosn\u0105 1942 r. na komor\u0119 gazow\u0105. \u00a0Od koloru \u015bcian zbudowanych z\u00a0czerwonej ceg\u0142y, zwany by\u0142 \u201eczerwonym domkiem\u201d.<\/p>\n

\"Dawna<\/a>
Dawna "Alte Judenrampe" w O\u015bwi\u0119cimiu, stan wsp\u00f3\u0142czesny<\/figcaption><\/figure>\n

W otoczeniu tego domku hitlerowcy postawili dwa baraki, \u00a0uruchamiaj\u0105c w nim pierwsz\u0105 zakamuflowan\u0105 komor\u0119 gazow\u0105. Na drzwiach wej\u015bciowych do tego domu, kt\u00f3rego okna zamurowano umieszczono napis: \u201eZur Desinfektion\u201d (do dezynfekcji). Tak urz\u0105dzon\u0105 komor\u0119 gazow\u0105 Niemcy nazwali bunkrem nr 1.<\/p>\n

Na powierzchni oko\u0142o 90 metr\u00f3w kw. tego bunkra, podzielonego na dwie komory gazowe, w latach 1942-1943 esesmani przy pomocy cyklonu B, z kt\u00f3rego kryszta\u0142k\u00f3w wydziela\u0142 si\u0119 gaz truj\u0105cy cyjanowod\u00f3r, zamordowali dziesi\u0105tki tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

\"Upami\u0119tnione<\/a>
Upami\u0119tnione miejsce po "czerwonym domku" w Brzezince. Fot. Marek Ksi\u0119\u017carczyk<\/figcaption><\/figure>\n

\u017bydzi olkuscy byli jednymi z pierwszych ofiar Holocaustu w \u201eczerwonym domku\u201d. Doprowadzono ich do s\u0105siaduj\u0105cych z bunkrem nr 1 dw\u00f3ch barak\u00f3w, gdzie musieli si\u0119 rozebra\u0107 i\u00a0pod pozorem k\u0105pieli wprowadzono ich do wn\u0119trza domu, gdzie jednorazowo mo\u017cna by\u0142o u\u015bmierci\u0107 osiemset os\u00f3b.<\/p>\n

Esesmani po szczelnym zamkni\u0119ciu drzwi, wrzucili kryszta\u0142ki cyklonu B przez otwory w\u00a0bocznych \u015bcianach budynku. Cia\u0142a zamordowanych \u017byd\u00f3w olkuskich zakopano w pobli\u017cu komory gazowej, p\u00f3\u017aniej odkopano je jesieni\u0105 1942 r. i spalono na wolnym powietrzu \u00a0w\u00a0 specjalnie przygotowanych do tego celu do\u0142ach spaleniskowych.<\/p>\n

Bunkier nr 1 funkcjonowa\u0142 jeszcze w 1943 r., mimo \u017ce \u00a0w Birkenau wiosn\u0105 tego\u017c roku oddano do u\u017cytku komory gazowe i cztery krematoria do spalania zw\u0142ok. P\u00f3\u017aniej \u201eczerwony domek\u201d \u00a0rozebrano. Dla ukrycia \u015blad\u00f3w zbrodni, po\u0142o\u017cone obok do\u0142y spaleniskowe zosta\u0142y zasypane, a teren ten zniwelowano.<\/p>\n

\"\"<\/a>Dzisiaj na tym terenie stoj\u0105 trzy granitowe tablice z napisami w j\u0119zyku polski, hebrajskim i\u00a0angielskim. Odwiedzaj\u0105cy to miejsce mog\u0105 sobie tylko wyobrazi\u0107, \u017ce tutaj na tym niewinnie wygl\u0105daj\u0105cym terenie, sta\u0142 kiedy\u015b nieotynkowany dom z czerwonej ceg\u0142y, zamieszka\u0142y przez polsk\u0105 rodzin\u0119 ze wsi Brzezinka, wykorzystany przez niemieckich nazistowskich oprawc\u00f3w do zorganizowanego masowego mordu i nieprawdopodobnej ka\u017ani, kt\u00f3rej ofiarami w po\u0142owie czerwca 1942 r. stali si\u0119 te\u017c \u017bydzi z Olkusza.<\/p>\n

\"Uczennice<\/a>
Uczennice sz\u00f3stej klasy szko\u0142y powszechnej w Olkuszu (rocznik 1931\/32)<\/figcaption><\/figure>\n

W komorze gazowej „czerwonego domku” w Brzezince zgin\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c kole\u017canki \u017byd\u00f3wki z klasy do kt\u00f3rej ucz\u0119szcza\u0142a moja Mama w szkole powszechnej przy ul. G\u00f3rniczej w Olkuszu. Szesna\u015bcie uczennic tej klasy by\u0142o \u017byd\u00f3wkami. Na fotografii obok\u00a0w pierwszym rz\u0119dzie siedzi Janina Cyra (z domu Kocjan), sz\u00f3sta od lewej strony.<\/p>\n

W dniu 14 czerwca 2017 r. w miejscu, gdzie zgin\u0119li \u017bydzi olkuscy i spoczywaj\u0105 ich prochy, cz\u0142onkowie Towarzystwa Opieki nad O\u015bwi\u0119cimiem – Pami\u0119\u0107 o Auschwitz-Birkenau z\u0142o\u017cyli wieniec z napisem „Pami\u0119ci \u017byd\u00f3w olkuskich” i zapalili znicze. W tej uroczysto\u015bci uczestniczy\u0142 Jerzy Sawicki (prezes) i W\u0142adys\u0142aw Terlecki \u00a0(wiceprezes) z Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego TOnO z Warszawy oraz Marek Ksi\u0119\u017carczyk, prezes Oddzia\u0142u Miejskiego tej organizacji z O\u015bwi\u0119cimia.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a> <\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

<\/a><\/strong><\/p>\n

Olkuszanie \u00a0pamietaj\u0105<\/span><\/a><\/strong> o zag\u0142adzie swoich \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w, ale nigdy nie odwiedzaj\u0105 \u00a0miejsca, gdzie spoczywaj\u0105 ich prochy i o tym miejscu przypuszczalnie nawet nie wiedz\u0105.<\/p>\n

\"Ok\u0142adka<\/a>
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki "Ja z krematorium Auschwitz" po francusku<\/figcaption><\/figure>\n

Co raz mniej ju\u017c pami\u0119ta si\u0119 \u00a0w Olkuszu\u00a0 o Henryku Mandelbaumie<\/span><\/a><\/strong>, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 15 grudnia 1922 r. w olkuskiej rodzinie \u017cydowskiej \u00a0i w Srebrnym Grodzie sp\u0119dzi\u0142 dzieci\u0144stwo. Ten niezwyk\u0142y \u015bwiadek historii zmar\u0142 w 2008 r.<\/p>\n

W ostatnim latach przed \u015bmierci\u0105 cz\u0119sto odwiedza\u0142 Olkusz, spotykaj\u0105c si\u0119 z m\u0142odzie\u017c\u0105, s\u0142uchaj\u0105c\u0105 zawsze ze wzruszeniem \u00a0jego opowie\u015bci z pobytu w KL Auschwitz, gdzie wykonywa\u0142 koszmarn\u0105 prac\u0119 jako cz\u0142onek Sonderkommando, kt\u00f3re obs\u0142ugiwa\u0142o cztery krematoria w drugiej cz\u0119\u015bci obozu, czyli KL Auschwitz II-Birkenau.<\/p>\n

Pomnik na starym cmentarzu w Olkuszu<\/strong><\/p>\n

<\/span><\/a> <\/span><\/a>\"\"<\/a>Chcia\u0142em przypomnie\u0107, <\/span><\/a>\u017ce dwana\u015bcie lat temu, w dniu 12 czerwca 2005 r., nast\u0105pi\u0142o ods\u0142oni\u0119cie na starym cmentarzu w Olkuszu pomnika<\/span><\/a> po\u015bwi\u0119conego pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w ziemi olkuskiej zamordowanych w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej w hitlerowskich wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych.<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Autork\u0105 projektu pomnika jest Katarzyna Krzykawska, absolwentka Wydzia\u0142u Rze\u017aby Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c kierowa\u0142a pracami zwi\u0105zanymi z jego wykonaniem. Pomnika sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. \u201ePierwsz\u0105 \u2013 napisa\u0142a Katarzyna Krzykawska \u2013 stanowi poziomy monolit w kszta\u0142cie p\u00f3\u0142kolistego powi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 ku \u015brodkowi \u201eofiarnego stosu\u201d symbolizuj\u0105cego fal\u0119 ludob\u00f3jstwa. Na jego frontowej pochy\u0142ej \u015bcianie wykuto r\u0119cznie napis: \u201eMieszka\u0144com Olkusza i ziemi olkuskiej zamordowanym w obozach koncentracyjnych i hitlerowskich wi\u0119zieniach w latach 1940-1945 w ho\u0142dzie spo\u0142ecze\u0144stwo, Olkusz 2005\u201d.<\/p>\n

\"Urn\u0119<\/a>
Urn\u0119 z prochami nios\u0105 od lewej: Henryk Mandelbaum, Andrzej M\u0142ynarski i Anna Rzemieniuk, uczennica LO w Olkuszu<\/figcaption><\/figure>\n

Ponadto na jego frontowej pochylonej \u015bcianie wykuty r\u0119cznie powy\u017cszy tekst zako\u0144czony jest w najwy\u017cszym punkcie p\u0142askorze\u017ab\u0105 Krzy\u017ca O\u015bwi\u0119cimskiego. \u201eP\u0142askorze\u017aba \u2013 jak stwierdza tw\u00f3rczyni pomnika \u2013 wzbogacona elementem drutu kolczastego w metaloplastyce stanowi centralny zwornik ca\u0142o\u015bci. Wewn\u0119trzna pionowa \u015bciana \u201eOfiarnego Stosu\u201d mie\u015bci wiercone w bryle gniazda na urny z ziemi\u0105 z oboz\u00f3w koncentracyjnych. Ca\u0142o\u015b\u0107 zamyka na obwodzie p\u00f3\u0142kula-zesp\u00f3\u0142 a\u017curowo uszeregowanych pionowych bry\u0142 kamiennych, ka\u017cda osadzona na specjalnej zalewie betonowej.<\/p>\n

\"\"<\/a>Przednie pionowe \u015bciany bry\u0142 szlifowane stanowi\u0105 tablice dla tekst\u00f3w. Nazwiska ofiar grupowane s\u0105 alfabetycznie w uk\u0142adzie oboz\u00f3w koncentracyjnych zako\u0144czone zbiorowym tekstem dla ofiar bezimiennych. Na ostatnie z tablic zosta\u0142 umieszczony napis: \u201ePami\u0119ci kilkunastu tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z Olkusza i ziemi olkuskiej, g\u0142\u00f3wnie bezimiennych ofiar kom\u00f3r gazowych w KL Auschwitz-Birkenau i w Be\u0142\u017ccu<\/span><\/a>\u201d<\/span><\/strong> oraz cytat \u201eR\u00f3\u017cne s\u0105 j\u0119zyki naszych modlitw, lecz \u0142zy s\u0105 zawsze takie same Abraham Joshue Heschel<\/span><\/a>\u201d<\/strong>. Intencje pomys\u0142odawc\u00f3w budowy pomnika najlepiej oddaj\u0105 s\u0142owa Prymasa Tysi\u0105clecia kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego: \u201eGdy ga\u015bnie pami\u0119\u0107 ludzka w\u00f3wczas m\u00f3wi\u0105 kamienie\u201d.<\/p>\n

Na pi\u0119ciu kamiennych tablicach na wieczne czasy utrwalone zosta\u0142y nazwiska \u2013 Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w ziemi olkuskiej, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w obozach koncentracyjnych: Auschwitz, Buchenwald, Dachau, Flossenb\u00fcrg, Gross-Rosen, Mauthausen-Gusen, Mittelbau, Neuengamme, Ravensbr\u00fcck i Sachsenhausen.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, 5 czerwca 2017 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Film dokumentalny: Opowiada wi\u0119zie\u0144 KL Auschwitz, \u00a0\u017byd olkuski Henryk Mandelbaum, Siedemdziesi\u0105t pi\u0119\u0107 lat temu, w dniach 13 i 15 czerwca 1942 r.,\u00a0 deportowano\u00a0 ostatecznie \u017byd\u00f3w z getta olkuskiego w dw\u00f3ch transportach kolejowych, kt\u00f3re pojecha\u0142y\u00a0 w kierunku Bukowna. \u00a0Wywieziono w\u00f3wczas oko\u0142o trzech tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w (m\u0119\u017cczy\u017ani, kobiety i dzieci), w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli r\u00f3wnie\u017c liczni \u017bydzi z Chorzowa, …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":23330,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[67,661],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/kuczynski.jpg",300,269,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/kuczynski-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/kuczynski.jpg",150,135,false],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/kuczynski.jpg",300,269,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/kuczynski.jpg",300,269,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/kuczynski.jpg",300,269,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/kuczynski.jpg",300,269,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Film dokumentalny: Opowiada wi\u0119zie\u0144 KL Auschwitz, \u00a0\u017byd olkuski Henryk Mandelbaum, Siedemdziesi\u0105t pi\u0119\u0107 lat temu, w dniach 13 i 15 czerwca 1942 r.,\u00a0 deportowano\u00a0 ostatecznie \u017byd\u00f3w z getta olkuskiego w dw\u00f3ch transportach kolejowych, kt\u00f3re pojecha\u0142y\u00a0 w kierunku Bukowna. \u00a0Wywieziono w\u00f3wczas oko\u0142o trzech tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w (m\u0119\u017cczy\u017ani, kobiety i dzieci), w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli r\u00f3wnie\u017c liczni \u017bydzi z Chorzowa,…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23329"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23329"}],"version-history":[{"count":180,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35295,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23329\/revisions\/35295"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23330"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}