{"id":23155,"date":"2017-05-10T17:01:38","date_gmt":"2017-05-10T17:01:38","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=23155"},"modified":"2021-10-31T11:17:30","modified_gmt":"2021-10-31T11:17:30","slug":"historia-i-pozostalosci-po-podobozie-harmense-w-harmezach-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2017\/05\/10\/historia-i-pozostalosci-po-podobozie-harmense-w-harmezach-2\/","title":{"rendered":"Historia i pozosta\u0142o\u015bci po podobozie w Harm\u0119\u017cach"},"content":{"rendered":"
\n

\"\"<\/a>Podob\u00f3z KL Auschwitz-Harmense zosta\u0142 za\u0142o\u017cony 76 lat temu w budynku, w kt\u00f3rym dzisiaj mie\u015bci si\u0119 Szko\u0142a Podstawowa im. \u015aw. Maksymiliana Marii Kolbego. Przed wojn\u0105 by\u0142a to willa nale\u017c\u0105ca do Gustawa Zwillinga, w\u0142a\u015bciciela folwarku w Harm\u0119\u017cach.<\/strong><\/p>\n

Powstanie podobozu Harmense poprzedzi\u0142o wysiedlenie mieszka\u0144c\u00f3w tej miejscowo\u015bci wiosn\u0105 1941 roku, a na jej terenach w\u0142adze obozowe postanowi\u0142y za\u0142o\u017cy\u0107 farm\u0119 hodowlan\u0105. Pocz\u0105tkowo prace by\u0142y wykonywane przez wi\u0119\u017ani\u00f3w z obozu macierzystego w O\u015bwi\u0119cimiu, kt\u00f3rzy z materia\u0142\u00f3w pochodz\u0105cych przewa\u017cnie z rozbi\u00f3rki opustosza\u0142ych domostw wybudowali kilkana\u015bcie kurnik\u00f3w, usytuowanych niedaleko wspomnianej willi.<\/p>\n

W dniu 8 grudnia 1941 roku komando wi\u0119\u017ani\u00f3w, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 prawie z samych Polak\u00f3w, umieszczono w tej budynku na sta\u0142e, a wi\u0119\u017ani\u00f3w w niej osadzonych podzielono na cztery komanda: hodowli drobiu, kr\u00f3lik\u00f3w i ryb oraz komando gospodarcze, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z murarzy i\u00a0cie\u015bli.<\/p>\n

\"Kurnik<\/a>
Kurnik poobozowy w Harm\u0119\u017cach (stan wsp\u00f3\u0142czesny). Fot. Marek Ksi\u0119\u017carczyk<\/figcaption><\/figure>\n

Komando murarzy budowa\u0142o w podobozie Harmense kurniki, w kt\u00f3rych hodowano dr\u00f3b, o czym wspomina Wies\u0142aw Kielar w swoich g\u0142o\u015bnych wspomnieniach, nosz\u0105cych tytu\u0142 \u201eAnus mundi\u201d: \u201ePrzy drobiu za\u015b pracuj\u0105 wy\u0142\u0105cznie kobiety. My m\u0119\u017cczy\u017ani budujemy tylko kurniki \u2026 Praca murarska, bracie!… Wapna nie ugryziesz!\u201d.<\/p>\n

Dwa oryginalne poobozowe kurniki zachowa\u0142y si\u0119 do dnia dzisiejszego w Harm\u0119\u017cach, po\u0142o\u017conych od O\u015bwi\u0119cimia w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o czterech kilometr\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

W tym podobozie by\u0142 tak\u017ce wi\u0119ziony Tadeusz Borowski,<\/span><\/a> kt\u00f3rego jedno ze swoich powojennych opowiada\u0144 zatytu\u0142owa\u0142 \u00a0„Dzie\u0144 na Harmenzach”<\/span><\/a> <\/span> (audiobook).<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

W dniu 17 lipca 1942 roku podob\u00f3z Harmense wizytowa\u0142 Reichsf\u00fchrer SS, Heinrich Himmler. Przed jego przyjazdem przeprowadzono reorganizacj\u0119 podobozu, w wyniku kt\u00f3rej komanda: gospodarcze, hodowli drobiu i kr\u00f3lik\u00f3w przeniesiono z willi Zwillinga do budynku przedwojennej szko\u0142y powszechnej w Harm\u0119\u017cach i nazywano je \u201eHarmense-Schule\u201d, natomiast wi\u0119\u017aniowie zatrudnieni przy hodowli ryb zostali umieszczeni w domu Juliusza Psoty, jednego z wysiedlonych mieszka\u0144c\u00f3w Harm\u0119\u017c. Komando rybak\u00f3w zajmowa\u0142o si\u0119 gospodark\u0105 staw\u00f3w rybnych na obszarze o powierzchni oko\u0142o 380 hektar\u00f3w. P\u00f3\u017anym latem 1943 roku wszystkich m\u0119\u017cczyzn ze wspomnianych czterech komand umieszczono w pobliskim podobozie w Budach, sk\u0105d nadal byli doprowadzani do pracy w Harm\u0119\u017cach.<\/p>\n

Przejmuj\u0105cym jest fakt, \u017ce ju\u017c w 1941 roku do staw\u00f3w rybnych w Harm\u0119\u017cach zsypywano prochy ludzkie, pochodz\u0105ce z krematorium nr 1 w O\u015bwi\u0119cimiu. W wi\u0119kszej ilo\u015bci przywo\u017cono je r\u00f3wnie\u017c samochodami ci\u0119\u017carowymi w roku nast\u0119pnym, wyr\u00f3wnuj\u0105c nimi dna staw\u00f3w rybnych, z kt\u00f3rych wcze\u015bniej spuszczano wod\u0119. W trakcie rozrzucania przywo\u017conych proch\u00f3w i niedopalonych ko\u015bci ludzkich po dnach staw\u00f3w, wi\u0119\u017aniowie, znajdowali w nich r\u00f3\u017cne przedmioty, jak sprz\u0105czki, oprawki okular\u00f3w czy cz\u0119\u015bciowo tylko nadpalone ludzkie szcz\u0119ki z z\u0119bami.<\/p>\n

\"Kurnik<\/a>
Kurnik pobozowy w Harm\u0119\u017cach (stan wsp\u00f3\u0142czesny). Fot. Marek Ksi\u0119\u017carczyk<\/figcaption><\/figure>\n

W 1942 roku prochy ludzkie wi\u0119\u017aniowie przywozili do Harm\u0119\u017c r\u00f3wnie\u017c z obozu w Brzezince. Pocz\u0105tkowo zsypywali je na ha\u0142d\u0119. Wiosn\u0105 1943 roku zacz\u0119li nimi wyr\u00f3wnywa\u0107 bagno, na kt\u00f3rym cz\u0119\u015bciowo na polecenie w\u0142adz obozowych wybudowali kurniki i pomieszczenie dla kaczek. Ponadto na polecenie w\u0142adz obozowych, w pobli\u017cu s\u0105siedniej miejscowo\u015bci P\u0142awy, zosta\u0142a przez wi\u0119\u017ani\u00f3w usypana grobla z ludzkich proch\u00f3w.<\/p>\n

W czerwcu 1942 roku skierowano do pracy na farmie hodowlanej w Harm\u0119\u017cach tak\u017ce pierwsze wi\u0119\u017aniarki. By\u0142y to Polki, \u017byd\u00f3wki ze S\u0142owacji oraz kilkana\u015bcie wi\u0119\u017aniarek Niemek. Umieszczono je w willi Zwillinga, zajmowanej poprzednio przez wi\u0119\u017ani\u00f3w. Wi\u0119\u017aniarki przebywa\u0142y w tym budynku a\u017c do ewakuacji obozu w dniu 18 stycznia 1945 roku, kiedy to pieszo wraz z innymi kolumnami wi\u0119\u017aniarskimi, prowadzonymi przez Brzeszcze i Pszczyn\u0119, dotar\u0142y do Wodzis\u0142awia \u015al\u0105skiego, sk\u0105d poci\u0105giem przewieziono je do obozu Bergen-Belsen.<\/p>\n

\"Stefan<\/a>
Stefan Bielecki, zdj\u0119cie wykonane przez obozowe gestapo<\/figcaption><\/figure>\n

Wi\u0119\u017aniarki i wi\u0119\u017aniowie z komand zewn\u0119trznych, kt\u00f3re esesmani przyprowadzali z obozu w Brzezince, wykonywali w Harm\u0119\u017cach bardzo ci\u0119\u017ckie prace. Pog\u0142\u0119bianie i budowa grobli przy ka\u017cdym stawie poci\u0105ga\u0142a za sob\u0105 liczne ofiary, poniewa\u017c esesmani i kapo w nieludzki spos\u00f3b zn\u0119cali si\u0119 nad pracuj\u0105cymi. Codziennie w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w i wi\u0119\u017aniarek by\u0142a du\u017ca ilo\u015b\u0107 zabitych, poranionych i chorych.<\/p>\n

W dniu 16 maja 1942 roku z podobozu Harmense podj\u0119li ucieczk\u0119 dwaj wi\u0119\u017aniowie: Stefan Bielecki, pracuj\u0105cy w tym podobozie jako in\u017cynier-meliorator oraz Wincenty Gawron, z wykszta\u0142cenia artysta-malarz, pochodz\u0105cy z okolic Limanowej, gdzie aresztowano go za dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 i osadzono wiosn\u0105 1941 roku w KL Auschwitz. Obydwaj uciekinierzy brali p\u00f3\u017aniej udzia\u0142 w powstaniu warszawskim, w kt\u00f3rym Stefan Bielecki zgin\u0105\u0142 w pierwszych dniach wrze\u015bnia 1944 roku.<\/p>\n

\"Wincenty<\/a>
Wincenty Gawron, zdj\u0119cie wykonane przez obozowe gestapo<\/figcaption><\/figure>\n

Wincenty Gawron uciek\u0142 po upadku powstania z niemieckiego obozu w Pruszkowie i \u015bcigany p\u00f3\u017aniej jako \u017co\u0142nierz AK przez sowieckie NKWD, przedosta\u0142 si\u0119 potajemnie wiosn\u0105 1945 roku. na Zach\u00f3d. Nast\u0119pnie wyjecha\u0142 do Kanady, a potem do USA, gdzie w Chicago utworzy\u0142 najwi\u0119ksze poza granicami Polski muzeum Wojska Polskiego. Latem 1991 roku kolejny raz odwiedzi\u0142 Polsk\u0119, gdzie niespodziewanie zmar\u0142 25 sierpnia, maj\u0105c 83 lata. Pochowany zosta\u0142 w kwaterze wojskowej na cmentarzu parafialnym w Limanowej.<\/p>\n

\"W\u0142adys\u0142aw<\/a>
W\u0142adys\u0142aw W\u00f3jtowicz, zdj\u0119cie wykonane przez obozowe gestapo<\/figcaption><\/figure>\n

Z podobozu w Harm\u0119\u017cach uciekali r\u00f3wnie\u017c inni wi\u0119\u017aniowie. W dniu 8 marca 1943 roku zbiegli z\u00a0podobozu Harmense, przep\u0142ywaj\u0105c Wis\u0142\u0119 dwaj wi\u0119\u017aniowie: W\u0142adys\u0142aw W\u00f3jtowicz i Adam Goska. Obydw\u00f3ch uj\u0119to 6 czerwca, a nast\u0119pnie rozstrzelano w dniu 25 czerwca 1943 roku pod \u015acian\u0105 \u015amierci w KL Auschwitz.<\/p>\n

Budynek willi Zwilinga uleg\u0142 cz\u0119\u015bciowemu zniszczeniu podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych w styczniu 1945 roku. Po wojnie obiekt ten zosta\u0142 wewn\u0105trz przebudowany i od 1950 roku mie\u015bci si\u0119 w nim Szko\u0142a Podstawowa, kt\u00f3rej nadano imi\u0119 \u015bw. Maksymiliana Marii Kolbego.<\/p>\n

Ze szczeg\u00f3\u0142ami zwi\u0105zanymi z histori\u0105 podobozu Harmense mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 w publikacji Adama Cyry, zatytu\u0142owanej \u201eHistoria podobozu KL Auschwitz w Harm\u0119\u017cach\u201d, wydanej kilka lat temu przez Towarzystwo Opieki nad O\u015bwi\u0119cimiem.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, dnia 10 maja 2017 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podob\u00f3z KL Auschwitz-Harmense zosta\u0142 za\u0142o\u017cony 76 lat temu w budynku, w kt\u00f3rym dzisiaj mie\u015bci si\u0119 Szko\u0142a Podstawowa im. \u015aw. Maksymiliana Marii Kolbego. Przed wojn\u0105 by\u0142a to willa nale\u017c\u0105ca do Gustawa Zwillinga, w\u0142a\u015bciciela folwarku w Harm\u0119\u017cach. Powstanie podobozu Harmense poprzedzi\u0142o wysiedlenie mieszka\u0144c\u00f3w tej miejscowo\u015bci wiosn\u0105 1941 roku, a na jej terenach w\u0142adze obozowe postanowi\u0142y za\u0142o\u017cy\u0107 farm\u0119 …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":23159,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/ks.1.jpg",188,268,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/ks.1-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/ks.1.jpg",105,150,false],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/ks.1.jpg",188,268,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/ks.1.jpg",188,268,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/ks.1.jpg",188,268,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/ks.1.jpg",188,268,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Podob\u00f3z KL Auschwitz-Harmense zosta\u0142 za\u0142o\u017cony 76 lat temu w budynku, w kt\u00f3rym dzisiaj mie\u015bci si\u0119 Szko\u0142a Podstawowa im. \u015aw. Maksymiliana Marii Kolbego. Przed wojn\u0105 by\u0142a to willa nale\u017c\u0105ca do Gustawa Zwillinga, w\u0142a\u015bciciela folwarku w Harm\u0119\u017cach. Powstanie podobozu Harmense poprzedzi\u0142o wysiedlenie mieszka\u0144c\u00f3w tej miejscowo\u015bci wiosn\u0105 1941 roku, a na jej terenach w\u0142adze obozowe postanowi\u0142y za\u0142o\u017cy\u0107 farm\u0119…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23155"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23155"}],"version-history":[{"count":31,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23155\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35298,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23155\/revisions\/35298"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23159"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}