{"id":227,"date":"2008-03-31T07:06:57","date_gmt":"2008-03-31T06:06:57","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=227"},"modified":"2022-06-28T06:47:25","modified_gmt":"2022-06-28T06:47:25","slug":"egzekucja-w-olkuszu-w-dniu-6-marca-1942-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2008\/03\/31\/egzekucja-w-olkuszu-w-dniu-6-marca-1942-r\/","title":{"rendered":"Egzekucja w Olkuszu w dniu 3 marca 1942 r."},"content":{"rendered":"
\n

 <\/p>\n

W pierwszych dniach wrze\u015bnia 1939 r. hitlerowcy po zaj\u0119ciu powiatu olkuskiego, kt\u00f3ry by\u0142 po\u0142o\u017cony w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Wy\u017cyny Krakowsko-Cz\u0119stochowskiej i graniczy\u0142 z Zag\u0142\u0119biem D\u0105browskim, G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem i ziemi\u0105 krakowsk\u0105, przyst\u0105pili do budowy w\u0142asnego aparatu w\u0142adzy opartego na terrorze oraz eksterminacyjnych i zbrodniczych dzia\u0142aniach. Z cz\u0119\u015bci ziem polskich w\u0142\u0105czonych do III Rzeszy, na mocy dekretu Adolfa Hitlera z 8 pa\u017adziernika tego\u017c roku, utworzono m.in. rejencj\u0119 katowick\u0105, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej wesz\u0142a w sk\u0142ad prowincji g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej. Przy\u0142\u0105czono do niej po\u0142udniowo-zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powiatu olkuskiego wraz z Olkuszem, kt\u00f3remu nadano w 1941 r. niemieck\u0105 nazw\u0119 Ilkenau. Tereny te traktowano jako integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pa\u0144stwa niemieckiego. Pozosta\u0142\u0105, p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powiatu olkuskiego, w\u0142\u0105czono do Generalnego Gubernatorstwa, kt\u00f3re utworzono 26 pa\u017adziernika 1939 r.<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Na przy\u0142\u0105czonych do III Rzeszy ziemiach polskich wprowadzono s\u0105downictwo karne. W systemie represji hitlerowcy usi\u0142owali znale\u017a\u0107 uzasadnienie prawne dla wydawanych przez siebie zaostrzonych kar w odniesieniu do Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

\"Egzekucja<\/a>
Egzekucja trzech olkuskich \u017byd\u00f3w w dniu 3 marca 1942 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: Beit Lohamei Haghetaot, Izrael<\/figcaption><\/figure>\n

Od wiosny 1941 r. zacz\u0119to gromadzi\u0107 \u017byd\u00f3w na ziemi olkuskiej w wybranych dzielnicach miast i miasteczek. Eksterminacj\u0119 ludno\u015bci \u017cydowskiej z Olkusza, Wolbromia, Pilicy, Ska\u0142y i innych miejscowo\u015bci przedwojennego powiatu olkuskiego zako\u0144czono w 1943 r., przy czym najwi\u0119ksze jej nasilenie nast\u0105pi\u0142o w 1942 r. \u017bydzi ci gin\u0119li z g\u0142odu lub na skutek chor\u00f3b w gettach, a tak\u017ce w licznych egzekucjach w pobli\u017cu lub samych miejscach ich zamieszkania oraz w komorach gazowych w Be\u0142\u017ccu i w KL Auschwitz.<\/p>\n

Og\u00f3\u0142em w r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach zgin\u0119\u0142o np. z gminy Pilica ponad dwa tysi\u0105ce \u017byd\u00f3w, ze S\u0142awkowa oko\u0142o tysi\u0105c, z Olkusza oko\u0142o trzy tysi\u0105ce, z Wolbromia oko\u0142o pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy. W Olkuszu dzielnic\u0119 \u017cydowsk\u0105 utworzono na p\u00f3\u0142nocnym obrze\u017cu miasta. Teren getta obejmowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 Parcz, Sikorki i S\u0142owik\u00f3w. W czerwcu 1942 roku \u017byd\u00f3w olkuskich ostatecznie wywieziono i \u00a0zabito w komorze gazowej (bunkier 1) w KL Auschwitz II-Birkenau.<\/p>\n

Niezwykle tragiczna jest historia trzech olkuskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy tylko cztery dni byli wi\u0119zieni w KL Auschwitz. Byli to pochodz\u0105cy z Olkusza: Glajtmann Mordka Jakob, Macner Moschek (Moszek) Israel i Pinkus Chaim Israel. Przeniesiono ich z KL Auschwitz w dniu 2 marca 1942 r. Miejsce ich nowego pobytu w zachowanym dokumencie obozowym nie zosta\u0142o podane i mo\u017cna by\u0142o jedynie przypuszcza\u0107, \u017ce by\u0142 to inny ob\u00f3z koncentracyjny lub jakie\u015b niemieckie wi\u0119zienie, gdzie najprawdopodobniej zgin\u0119li.<\/p>\n

Dzisiaj w pe\u0142ni mo\u017cna ju\u017c ustali\u0107 ich pobyt w obozie o\u015bwi\u0119cimskim oraz przebieg egzekucji, podczas kt\u00f3rej zostali straceni w Olkuszu w dniu 3 marca 1942 r.<\/p>\n

W pierwszej po\u0142owie lutego 1942 r. policja niemiecka zatrzyma\u0142a trzech wspominanych \u017byd\u00f3w olkuskich, na drodze z Olkusza do Chrzanowa, przemycaj\u0105cych w\u0119dlin\u0119. Osadzono ich w wi\u0119zieniu w Olkuszu lub w wi\u0119zieniu \u015bledczym w Mys\u0142owicach, sk\u0105d skierowano ich do Katowic i w dniu 26 lutego 1942 r. transportem zbiorowym przywieziono do KL Auschwitz. Oznaczono ich numerami obozowymi z serii og\u00f3lnej od 25373 do 25375.<\/p>\n

\"Zdj\u0119cia<\/a>
Zdj\u0119cia obozowe \u017cydowskich ofiar egzekucji<\/figcaption><\/figure>\n

Wspomnianych trzech \u017byd\u00f3w olkuskich, jeszcze w tym samym dniu, osadzono na kwarantannie wej\u015bciowej na pi\u0119trze w bloku nr 11, sk\u0105d przeniesiono ich w dniu 2 marca 1942 r. z powrotem najprawdopodobniej do wi\u0119zienia \u015bledczego w Mys\u0142owicach. W dniu 3 marca 1942 r. z inicjatywy niemieckiego dyrektora s\u0105du lokalnego w Olkuszu, dr. Martina Buchwalda, publicznie zostali powieszeni w tym mie\u015bcie na kasztanowcach przy ul. Ko\u015bciuszki, na placu po dawnym klasztorze Augustian\u00f3w, co mia\u0142o stanowi\u0107 ostrze\u017cenie dla miejscowej ludno\u015bci polskiej i \u017cydowskiej przed nielegalnym handlem.<\/span><\/p>\n

Sam przebieg egzekucji zosta\u0142 utrwalony przez niemieckiego fotografa na zdj\u0119ciach, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zosta\u0142y przej\u0119te przez polskie podziemie. Do ogl\u0105dania przebiegu egzekucji zmuszano zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w, jak i miejscowych Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie znajduje si\u0119 spisana w 1946 r. relacja Marii Adlerfliegel, kt\u00f3ra by\u0142a \u015bwiadkiem tej egzekucji:<\/span><\/p>\n

\n

Pocz\u0105tkiem 1942 roku Niemcy powiesili trzech \u017byd\u00f3w: Glajtmana, Pinkusa i jeszcze jednego (nazwiska nie pami\u0119tam).<\/span><\/p>\n

Trzy dni przedtem w\u0142adze niemieckie zawiadomi\u0142y Gmin\u0119 \u017bydowsk\u0105, \u017ce odb\u0119dzie si\u0119 egzekucja trzech os\u00f3b i nakazali, aby 200 \u017byd\u00f3w by\u0142o obecnych przy egzekucji. Rano, w dniu egzekucji, Niemcy sprowadzili 20 \u017byd\u00f3w, starszych, powa\u017canych obywateli, i ci musieli przygotowa\u0107 trzy szubienice. By\u0142y obawy, \u017ce Niemcy powiesz\u0105 trzech ze sprowadzonej dwudziestki. Ale po przygotowaniu szubienicy wypuszczono ich.<\/span><\/p>\n

W po\u0142udnie zebra\u0142o si\u0119 200 os\u00f3b \u2013 \u017byd\u00f3w sprowadzono na podstawie specjalnych wezwa\u0144 \u2013 ko\u0142o Gminy i wszyscy oni razem z zarz\u0105dem Gminy udali si\u0119 na plac egzekucji. Egzekucja odby\u0142a si\u0119 na placu publicznym na pograniczu dzielnicy \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

Gdy \u017bydzi zebrani ustawili si\u0119 ko\u0142o miejsca egzekucji, zajecha\u0142a karetka i wyprowadzono trzech ludzi z zas\u0142oni\u0119tymi chustkami twarzami. Niemcy ustawili ich na sto\u0142kach, odwi\u0105zali im twarze i wtenczas zebrani poznali, \u017ce to s\u0105 \u017bydzi z Olkusza aresztowani 2 tygodnie przedtem w drodze z Olkusza do Chrzanowa. M\u00f3wiono wtenczas, \u017ce mieli oni na saniach ukryt\u0105 kie\u0142bas\u0119 (kilka kg). Kaci Niemcy za\u0142o\u017cyli skaza\u0144com p\u0119tle i wykonali egzekucj\u0119.<\/span><\/p>\n

Najstraszniejsze by\u0142o to, \u017ce w\u015br\u00f3d zebranych 200 m\u0119\u017cczyzn \u017byd\u00f3w byli cz\u0142onkowie rodzin skaza\u0144c\u00f3w. Gmina nie wiedzia\u0142a przedtem, kogo Niemcy b\u0119d\u0105 wieszali. Na placu byli obecni ojciec Glajtmana, brat Pinkusa i rodzina trzeciego. Skaza\u0144cy, gdy im za\u0142o\u017cono p\u0119tle, krzykn\u0119li: Szma Israel.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Z kolei Janina Cyra (z domu Kocjan) po latach wspomina\u0142a:<\/span><\/p>\n

\n

Podczas okupacji hitlerowskiej jako osoba znaj\u0105ca j\u0119zyk niemiecki pracowa\u0142am w biurze Urz\u0119du Gminy Rabsztyn w Olkuszu. Okropne wra\u017cenie wywar\u0142o na mnie w tym okresie publiczne powieszenie przez Niemc\u00f3w na kasztanowcach przy ul. Ko\u015bciuszki trzech \u017byd\u00f3w. Polacy byli r\u00f3wnie\u017c zmuszani, aby ten straszny widok ogl\u0105da\u0107.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Straconych pilnowa\u0142a policja niemiecka i dopiero nast\u0119pnego dnia ich cia\u0142a odwieziono najprawdopodobniej do krematorium w KL Auschwitz, chocia\u017c faktycznie nie byli ofiarami tego obozu.<\/span><\/p>\n

W opracowaniu Kazimierza Leszczy\u0144skiego, zatytu\u0142owanym \u201eEksterminacja ludno\u015bci na ziemiach polskich w latach 1939-1945\u201d, opublikowanym w \u201eBiuletynie G\u0142\u00f3wnej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce\u201d t. IX z 1957 r. znajduje si\u0119 lakoniczna informacja na ten temat (str. 157, poz. 537):<\/span><\/p>\n

\n

6.III.1942 r. Olkusz (ul. Ko\u015bciuszki). 3 \u017byd\u00f3w z Olkusza, nazwiska ustalono. Powieszeni przez nie ustalony oddzia\u0142 z Mys\u0142owic za pok\u0105tny handel. Zw\u0142oki wywieziono w kierunku O\u015bwi\u0119cimia.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ponad dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej Ministerstwo Sprawiedliwo\u015bci \u2013 G\u0142\u00f3wna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce rozpocz\u0119\u0142o wydawa\u0107 zeszyty zatytu\u0142owane \u201eRejestr miejsc i fakt\u00f3w zbrodni pope\u0142nionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945\u201d (ka\u017cdy zeszyt obejmowa\u0142 jedno z 49 \u00f3wczesnych wojew\u00f3dztw PRL).<\/span><\/p>\n

Zeszyt zatytu\u0142owany \u201eRejestr miejsc i fakt\u00f3w zbrodni pope\u0142nionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945. Wojew\u00f3dztwo katowickie – informacja wewn\u0119trzna 66\/14, do u\u017cytku wewn\u0119trznego\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w 1985 r. Na str. 79 zosta\u0142y wymienione nazwiska powieszonych \u017byd\u00f3w z Olkusza. Po raz pierwszy zosta\u0142y w\u00f3wczas wymienione nazwiska ofiar tej egzekucji (z b\u0142\u0119dami w ich pisowni oraz w datach urodzenia straconych, bez podania, \u017ce byli oni wcze\u015bniej wi\u0119\u017aniami KL Auschwitz) w tek\u015bcie, kt\u00f3ry poni\u017cej cytuje:<\/span><\/p>\n

\n

6 III 1942 r. hitlerowcy powiesili na ul. Ko\u015bciuszki trzech \u017byd\u00f3w za pok\u0105tny handel. Zgin\u0119li: Glejtman Jakub Mordka, ur. 20 IX 1922, blacharz; Macher Herz Moszek, ur. 14 V 1902, handlarz; Pinkus Chaim, ur. VII 1910, szewc. Zw\u0142oki wywieziono w kierunku O\u015bwi\u0119cimia.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dzisiaj znamy ju\u017c dok\u0142adne personalia \u017cydowskich ofiar tej egzekucji:<\/span><\/p>\n

    \n
  • \n

    Glajtmann Mordka Jakob, ur. 22.09.1921 r. w Olkuszu i tam zamieszka\u0142y, przywieziony transportem zbiorowym z Katowic do KL Auschwitz 26.02.1942 r., nr 25375, ostatni wpis w aktach obozowych 2.03.1942 r. (\u201e\u00fcberstellt\u201d \u2013 przeniesiony),<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  • \n

    Macner Moschek (Moszek) Israel, ur. 14.05.1902 r. w Olkuszu i tam zamieszka\u0142y, przywieziony transportem zbiorowym z Katowic do KL Auschwitz 26.02.1942 r., nr 25374, ostatni wpis w aktach obozowych 2.3.1942 r. (\u201e\u00fcberstellt\u201d \u2013 przeniesiony),<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  • \n

    Pinkus Chaim Israel, ur. 28.10.1909 r. w Olkuszu i tam zamieszka\u0142y, przywieziony z Katowic do KL Auschwitz 26.02.1942 r., nr 25373, ostatni wpis w aktach obozowych 2.03.1942 r. (\u201e\u00fcberstellt\u201d \u2013 przeniesiony).<\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

    Obecnie ustalenie powy\u017cszych danych sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe po odnalezieniu fotografii obozowych ofiar tej egzekucji, wykonanych przez gestapo w KL Auschwitz oraz dokumentacji obozowej na ich temat, kt\u00f3r\u0105 \u2013 podobnie jak wspomniane zdj\u0119cia – przechowuje si\u0119 w zbiorach archiwalnych Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/span><\/p>\n

    Adam Cyra<\/strong><\/span>
    \nO\u015bwi\u0119cim, 31 marca 2008 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      W pierwszych dniach wrze\u015bnia 1939 r. hitlerowcy po zaj\u0119ciu powiatu olkuskiego, kt\u00f3ry by\u0142 po\u0142o\u017cony w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Wy\u017cyny Krakowsko-Cz\u0119stochowskiej i graniczy\u0142 z Zag\u0142\u0119biem D\u0105browskim, G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem i ziemi\u0105 krakowsk\u0105, przyst\u0105pili do budowy w\u0142asnego aparatu w\u0142adzy opartego na terrorze oraz eksterminacyjnych i zbrodniczych dzia\u0142aniach. Z cz\u0119\u015bci ziem polskich w\u0142\u0105czonych do III Rzeszy, na mocy dekretu …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9,67],"tags":[17,4,69,68],"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":1,"uagb_excerpt":"  W pierwszych dniach wrze\u015bnia 1939 r. hitlerowcy po zaj\u0119ciu powiatu olkuskiego, kt\u00f3ry by\u0142 po\u0142o\u017cony w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Wy\u017cyny Krakowsko-Cz\u0119stochowskiej i graniczy\u0142 z Zag\u0142\u0119biem D\u0105browskim, G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem i ziemi\u0105 krakowsk\u0105, przyst\u0105pili do budowy w\u0142asnego aparatu w\u0142adzy opartego na terrorze oraz eksterminacyjnych i zbrodniczych dzia\u0142aniach. Z cz\u0119\u015bci ziem polskich w\u0142\u0105czonych do III Rzeszy, na mocy dekretu…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/227"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=227"}],"version-history":[{"count":44,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/227\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35922,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/227\/revisions\/35922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=227"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=227"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}