{"id":21183,"date":"2016-12-19T13:05:46","date_gmt":"2016-12-19T13:05:46","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=21183"},"modified":"2021-10-31T11:20:59","modified_gmt":"2021-10-31T11:20:59","slug":"wigilia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2016\/12\/19\/wigilia\/","title":{"rendered":"Wigilia w Bloku \u015amierci w 1944 roku"},"content":{"rendered":"
\n

Nim opisz\u0119 wigili\u0119 w Bloku \u015amierci w 1944 roku, przypomn\u0119 niekt\u00f3re wcze\u015bniejsze wydarzenia w KL Auschwitz, zwi\u0105zane ze \u015awi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia.<\/strong><\/p>\n

Rotmistrz Witold Pilecki,<\/span><\/a><\/strong> tw\u00f3rca polskiej wojskowej konspiracji obozowej, w swojej powojennej relacji tak przedstawi\u0142 \u00f3w \u015bwi\u0105teczny czas w\u00a0KL Auschwitz w 1940 roku:<\/p>\n

Na Bo\u017ce Narodzenie 1940 roku wi\u0119\u017aniowie po raz pierwszy otrzymali paczki od rodzin. O nie! Nie \u017cywno\u015bciowe! \u017bywno\u015bciowych nie wolno by\u0142o wysy\u0142a\u0107 do nas, \u017ceby nam nie by\u0142o za dobrze. Niekt\u00f3rzy otrzymali wi\u0119c pierwsz\u0105 paczk\u0119 w\u00a0O\u015bwi\u0119cimiu \u2013 paczk\u0119 odzie\u017cow\u0105, zawieraj\u0105c\u0105 rzeczy z g\u00f3ry okre\u015blone: sweter, szalik, r\u0119kawice, nauszniki, skarpetki. Wi\u0119cej przysy\u0142a\u0107 nie mo\u017cna by\u0142o. Je\u015bli w\u00a0paczce by\u0142a bielizna \u2013 sz\u0142a do worka w \u201eEffektenkammer\u201d pod numer wi\u0119\u017ania i\u00a0tam le\u017ca\u0142a. Tak by\u0142o wtedy. P\u00f3\u017aniej zdo\u0142ali\u015bmy wle\u017a\u0107 wsz\u0119dzie przez zorganizowanych koleg\u00f3w. Paczka na Bo\u017ce Narodzenie by\u0142a jedn\u0105 jedyn\u0105 w roku, i\u00a0cho\u0107 nie zawiera\u0142a jedzenia, by\u0142a jednak potrzebna ze wzgl\u0119du na ciep\u0142e rzeczy i\u00a0mi\u0142a, bo z domu.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>
Obraz b. wi\u0119\u017ania W\u0142adys\u0142awa Siwka, \u201eWigilia Bo\u017cego Narodzenia 1940 r.\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Jedn\u0105 z najbardziej dramatycznych dla wi\u0119\u017ani\u00f3w by\u0142a wigilia – 24 grudnia 1940 roku. Na placu apelowym ustawiono choink\u0119 o\u015bwietlon\u0105 elektrycznymi lampkami By\u0142y wi\u0119zie\u0144 Karol \u015awi\u0119torzecki zapami\u0119ta\u0142, \u017ce kierownik obozu Karl Fritzsch nazwa\u0142 le\u017c\u0105ce pod choink\u0105 zw\u0142oki „prezentem” dla \u017cyj\u0105cych i zakaza\u0142 \u015bpiewania polskich kol\u0119d.<\/p>\n

Podobnie jak w wigili\u0119 1940 roku, esesmani dwa lata p\u00f3\u017aniej w KL Auschwitz postawili choink\u0119 na placu apelowym, a pod ni\u0105 \u00a0zw\u0142oki zmar\u0142ych i zamordowanych wi\u0119\u017ani\u00f3w. By\u0142a wi\u0119\u017aniarka Krystyna Aleksandrowicz po latach wspomina\u0142a:<\/strong><\/p>\n

W 1942 roku przed Bo\u017cym Narodzeniem SS-mani urz\u0105dzili nam choink\u0119. W obozie m\u0119skim w dzie\u0144 wigilijny zebrano komando m\u0119\u017cczyzn i kazano im przenosi\u0107 w\u00a0po\u0142ach marynarek ziemi\u0119, kto zbyt ma\u0142o jej nazbiera\u0142, zabijano go strza\u0142em. U\u0142o\u017cono wtedy ca\u0142y stos zw\u0142ok pod choink\u0105.<\/em><\/p>\n

W nast\u0119pnym roku esesmani r\u00f3wnie\u017c zn\u0119cali si\u0119 w ten szczeg\u00f3lny czas nad wi\u0119\u017aniami, co tak z kolei zapami\u0119ta\u0142a b. wi\u0119\u017aniarka Maria Mazurkiewicz:<\/strong><\/p>\n

Grudzie\u0144 i stycze\u0144 1943 roku. (\u2026) by\u0142 straszny jeszcze pod innym wzgl\u0119dem. Te g\u00f3ry trup\u00f3w, bo oni nie nad\u0105\u017cali z paleniem zw\u0142ok, by\u0142y po dach, jak te bloki. Po dach le\u017ca\u0142y kupy trup\u00f3w. W dzie\u0144 Bo\u017cego Narodzenia choink\u0119 kazali zrobi\u0107, kazali gra\u0107 orkiestrze na tym tle. Ja tego nigdy nie zapomn\u0119. Ta choinka, orkiestra i te kupy trup\u00f3w a\u017c po dach bloku. To by\u0142o co\u015b okropnego. Oczywi\u015bcie p\u00f3\u017aniej usun\u0119li, jak min\u0119\u0142a ta najgorsza fala epidemii, ale tego Bo\u017cego Narodzenia nigdy nie zapomn\u0119.<\/em><\/p>\n

Ta historia jest ju\u017c zwi\u0105zana z ostatni\u0105 obozow\u0105 wigili\u0105 <\/strong> w 1944 roku. Bardzo jest poruszaj\u0105ca i tragiczna. <\/strong>Anna Karasiowa, kt\u00f3rej rodzice Jadwiga i Piotr Makowscy zgin\u0119li w KL Auschwitz, kilka lat temu napisa\u0142a do mnie<\/strong>:<\/strong><\/p>\n

O losie mojej Mamy poinformowa\u0142a mnie w\u00a0latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, Wanda Bienioszek, te\u017c wi\u0119\u017aniarka bloku nr 11, ale nie opowiada\u0142a mi o wigilii w grudniu 1944 r. W\u00a0obozie Auschwitz zgin\u0105\u0142 te\u017c m\u00f3j Ojciec, Piotr Makowski, organizuj\u0105cy w\u00a0Sosnowcu Organizacj\u0119 Or\u0142a Bia\u0142ego. Sama ju\u017c jestem stara ale historie rodzinne wa\u017cne s\u0105 dla moich dzieci i wnuk\u00f3w.<\/em><\/p>\n

\"Blok<\/a>
Blok nr 11 (Blok \u015amierci)<\/figcaption><\/figure>\n

Od pani Anny Karasiowej z Krakowa otrzyma\u0142em r\u00f3wnie\u017c zdj\u0119cie jej matki, dr Jadwigi Makowskiej, wi\u0119zionej w bloku nr 11, kt\u00f3r\u0105 hitlerowcy rozstrzelali na trzy tygodnie przed wyzwoleniem KL Auschwitz przez \u017co\u0142nierzy sowieckich w dniu 27 stycznia 1945 r.<\/p>\n

Siedemdziesi\u0105t dwa lata temu, niezapomnianym dniem dla wi\u0119\u017ani\u00f3w Bloku \u015amierci (blok nr 11) w KL Auschwitz by\u0142a wigilia Bo\u017cego Narodzenia w dniu 24 grudnia 1944 roku. Esesmani zgodzili si\u0119, aby w ten wigilijny wiecz\u00f3r wysz\u0142y na korytarz wszystkie wi\u0119\u017aniarki i wi\u0119\u017aniowie, kt\u00f3rzy przebywali tak\u017ce na parterze tego bloku w salach za krat\u0105. Na \u015brodku korytarza ustawiono choink\u0119. Na schodach prowadz\u0105cych z parteru do podziemi, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 areszt obozowy stali wi\u0119\u017aniowie, kt\u00f3rym pozwolono tak\u017ce wyj\u015b\u0107 z jego cel. Kilka wi\u0119\u017aniarek ubra\u0142o si\u0119 w nocne koszule, maj\u0105ce imitowa\u0107 anielskie szaty. \u015apiewano wsp\u00f3lnie kol\u0119dy, najpierw po niemiecku, a p\u00f3\u017aniej po polsku.<\/p>\n

\"Obraz<\/a>
Obraz b. wi\u0119\u017ania KL Auschwitz, W\u0142adys\u0142awa Siwka, „Policyjny s\u0105d dora\u017any w bloku nr 11”<\/figcaption><\/figure>\n

Nast\u0119pnie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 deklamacje, do kt\u00f3rych teksty u\u0142o\u017cy\u0142a dr Jadwiga Makowska, nauczycielka przedmiot\u00f3w humanistycznych.<\/p>\n

Fragment tych deklamacji tak zapami\u0119ta\u0142a by\u0142a wi\u0119\u017aniarka R\u00f3\u017ca Dryja\u0144ska:\u00a0Nie wiem, czy wiecie, \u017ce istnieje Auschwitz na \u015bwiecie, nie jest on tak straszny, jak go maluj\u0105, bo w nim ludzie jak w raju si\u0119 czuj\u0105, \u017ce si\u0119 niczym nie martwimy, bo nie wiemy, czy nas wyprowadz\u0105 w\u0142asne nogi, czy te\u017c kominem wezw\u0105 nas Bogi. A jak si\u0119 dowiedzia\u0142am, to szybko do Auschwitz przyjecha\u0142am (\u2026).<\/em><\/p>\n

Nast\u0119pnie kto\u015b zacz\u0105\u0142 czyta\u0107 wcze\u015bniej napisany wiersz o wymowie bardzo patriotycznej, w kt\u00f3rym by\u0142y karykaturalne okre\u015blenia hitlerowskiego systemu. W\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w znajdowa\u0142 si\u0119 lekarz Ukrainiec, banderowiec, Wasyl Stronci\u0107kyj (nr obozowy 155021), kt\u00f3ry zna\u0142 dobrze j\u0119zyk polski i zameldowa\u0142 o tre\u015bci tej deklamacji esesmanowi Bruno Schlagemu. Natychmiast rozp\u0119dzono wszystkich do cel, a nast\u0119pnie ustalono nazwisko wi\u0119\u017ania, czytaj\u0105cego wiersz i jego dw\u00f3ch wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w. Wszyscy trzej zostali bestialsko pobici. Wspomniany Wasyl Stronci\u0107kyj, ewakuowany 18 stycznia 1945 roku do KL Mauthausen, doczeka\u0142 wyzwolenia, zmar\u0142 w USA w 1975 roku.<\/p>\n

\"Zofia<\/a>
Zofia Gabry\u015b-Domasik\u00a0<\/figcaption><\/figure>\n

Dobrze \u00a0pami\u0119ta\u0142a tego banderowca\u00a0Zofia Gabry\u015b,<\/span><\/a> \u0142\u0105czniczka obwodu o\u015bwi\u0119cimskiego AK, kt\u00f3ra by\u0142a uczestniczk\u0105 wigilii w bloku nr 11. Mia\u0142a by\u0107 s\u0105dzona podczas zaplanowanego kolejnego posiedzenia \u201es\u0105du dora\u017anego\u201d pod przewodnictwem szefa gestapo katowickiego dr. Johannesa Th\u00fcmmlera 17 stycznia 1945 roku. Nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 on jednak w tym dniu przyjecha\u0107 do KL Auschwitz, mimo poczynionych ju\u017c przygotowa\u0144 na jego przybycie w bloku nr 11. Odg\u0142osy zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 frontu i strza\u0142y \u017co\u0142nierzy sowieckich, nios\u0105cych ocalenie by\u0142y bowiem zbyt bliskie. Bohaterska \u0142\u0105czniczka cudem prze\u017cy\u0142a pobyt w Bloku \u015amierci.<\/p>\n

Wspomniana dr Jadwiga Makowska (z domu Pomiankowska) urodzi\u0142a si\u0119 5 czerwca 1897 roku w Chrzanowie. Po uko\u0144czeniu gimnazjum w My\u015blenicach, gdzie rodzice przenie\u015bli si\u0119 kr\u00f3tko po jej urodzeniu, studiowa\u0142a polonistyk\u0119 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie, uzyskuj\u0105c tytu\u0142 doktorski na\u00a0 seminarium prof. Ignacego Chrzanowskiego w 1922 roku. Wcze\u015bniej kontynuowa\u0142a tak\u017ce nauk\u0119 w krakowskim Konserwatorium w klasie fortepianu.<\/p>\n

\"dr<\/a>
dr Jadwiga Makowska (1897-1945)<\/figcaption><\/figure>\n

Podj\u0119\u0142a prac\u0119 w gimnazjum w Opatowie, gdzie pozna\u0142a przysz\u0142ego swojego m\u0119\u017ca Piotra Makowskiego, w\u00f3wczas nauczyciela rysunk\u00f3w. Obydwoje pracowali potem w gimnazjum w S\u0142onimie, a nast\u0119pnie w Sosnowcu, gdzie dr\u00a0Jadwiga Makowska\u00a0 uczy\u0142a j\u0119zyka polskiego w Gimnazjum im. Stanis\u0142awa Staszica od 1931 r., a ponadto w roku szkolnym 1933\/1934 pracowa\u0142a tak\u017ce w tym mie\u015bcie w Gimnazjum im. Boles\u0142awa Prusa. W latach 1936 \u2013 1938 by\u0142a kuratorem gazety szk\u00f3\u0142 \u015brednich Sosnowca, zatytu\u0142owanej \u201eM\u0142odzi id\u0105\u201d.<\/p>\n

Podczas okupacji niemieckiej nale\u017ca\u0142a wraz z m\u0119\u017cem Piotrem Makowskim do konspiracyjnej Organizacji Or\u0142a Bia\u0142ego, wsp\u00f3\u0142redaguj\u0105c z nim, a p\u00f3\u017aniej po jego aresztowaniu redaguj\u0105c ju\u017c samodzielnie, konspiracyjne czasopismo \u201eNasze Sprawy\u201d. R\u00f3wnocze\u015bnie przez ca\u0142y czas by\u0142a bardzo zaanga\u017cowana w\u00a0tajnym nauczaniu.<\/p>\n

Po raz pierwszy aresztowano j\u0105 w sierpniu 1940 roku i po kr\u00f3tkim pobycie w\u00a0sosnowieckim wi\u0119zieniu zwolniono. W lipcu 1944 roku ponownie zosta\u0142a zatrzymana przez funkcjonariuszy gestapo z Katowic. Osadzono j\u0105 w\u00a0wi\u0119zieniu \u015bledczym w Mys\u0142owicach, po czym jako Polizeih\u00e4ftling (wi\u0119zie\u0144 policyjny) zosta\u0142a przywieziona do KL Auschwitz. Przebywa\u0142a w bloku nr 11, gdzie podczas posiedzenia policyjnego \u201es\u0105du dora\u017anego\u201d 5 stycznia 1945 roku skazano j\u0105 na kar\u0119 \u015bmierci, wyrok wykonano w dniu nast\u0119pnym<\/span><\/a> <\/strong>w krematorium nr 5 w KL Auschwitz II-Birkenau.<\/p>\n

W ostatnich tygodniach swojego \u017cycia, osadzona w Bloku \u015amierci, dr\u00a0Jadwiga Makowska uczy\u0142a uwi\u0119zione wraz z ni\u0105\u00a0 m\u0142ode Polki j\u0119zyka francuskiego, co tak zapami\u0119ta\u0142a by\u0142a wi\u0119\u017aniarka R\u00f3\u017ca Dryja\u0144ska:\u00a0Uprzednio wspomniana dr Makowska powtarza\u0142a nam, \u017ce mamy si\u0119 uczy\u0107. Pami\u0119tam tak\u017ce, \u017ce przebywaj\u0105c w naszej sali uczy\u0142a nas j\u0119zyka francuskiego, robi\u0142a nam tak\u017ce wyk\u0142ady z historii staro\u017cytnej. Przypominam sobie, \u017ce w kaflowym piecu, stoj\u0105cym w wi\u0119ziennej sali, znalaz\u0142y\u015bmy podr\u0119cznik do nauki j\u0119zyka francuskiego, z kt\u00f3rego p\u00f3\u017aniej korzysta\u0142a dr Makowska.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Zam\u00f3w:<\/span> Pozosta\u0142 po nich \u015blad …<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n

Jej m\u0105\u017c, Piotr Makowski, urodzi\u0142 si\u0119 2 kwietnia 1894 roku w pow. lipowieckim (gub. kijowska), w maj\u0105tku ziemskim o nazwie Ferma Stepowa. Po uko\u0144czeniu gimnazjum w Niemirowie, ucz\u0119szcza\u0142 do Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Kijowie, kt\u00f3rej jednak nie uko\u0144czy\u0142. Potem przez jeden semestr studiowa\u0142 histori\u0119 sztuki na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie. Dalsze studia na tym kierunku przerwa\u0142a mu wojna polsko-bolszewicka w 1920 r., kt\u00f3rej by\u0142 uczestnikiem.<\/p>\n

\"Gimnazjum<\/a>
Gimnazjum Przemys\u0142u Artystycznego w Sosnowcu<\/figcaption><\/figure>\n

Z zawodu nauczyciel, oficer rezerwy piechoty Wojska Polskiego. W okresie mi\u0119dzywojennym zwi\u0105za\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 i aktywno\u015b\u0107 zawodow\u0105 z Sosnowcem, gdzie by\u0142 dyrektorem Gimnazjum Przemys\u0142u Artystycznego\u00a0 im. Stanis\u0142awa Witkiewicza oraz wyk\u0142ada\u0142 teorie perspektywy i teorie barwy. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce j\u0119zyka polskiego w tej szkole uczy\u0142 Mieczys\u0142aw Kotlarczyk, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej, w okresie okupacji hitlerowskiej, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Karolem Wojty\u0142\u0105 w Teatrze Rapsodycznym w Krakowie.<\/p>\n

Piotr Makowski ju\u017c w pa\u017adzierniku 1939 roku nale\u017ca\u0142 do za\u0142o\u017cycieli tajnej Organizacji Or\u0142a Bia\u0142ego na terenie \u015al\u0105ska i Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego. Redagowa\u0142 wraz z \u017con\u0105 Jadwig\u0105, o czym ju\u017c by\u0142o wspomniane, czasopismo konspiracyjne \u201eNasze Sprawy\u2019.<\/p>\n

W dniu 4 grudnia 1939 roku aresztowany zosta\u0142 w wyniku donosu. Wi\u0119ziono go w Katowicach i Mys\u0142owicach, a p\u00f3\u017aniej w nieustalonych okoliczno\u015bciach przekazano do wi\u0119zienia w Radomiu. Na pocz\u0105tku stycznia 1941 roku w transporcie wi\u0119\u017ani\u00f3w zosta\u0142 przywieziony do KL Auschwitz, gdzie otrzyma\u0142 numer wi\u0119\u017aniarski 8393. \u00a0Zgin\u0105\u0142 w obozie w tym samym roku, przypuszczalnie 21 marca.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wystawa internetowa „Pozosta\u0142 po nich \u015blad – \u017cyciorysy z celi \u015bmierci”<\/strong><\/p>\n

Zobacz:<\/strong><\/span> Tu \u017cegnali si\u0119 z \u017cyciem. Poruszaj\u0105ce napisy w Bloku \u015amierci na wystawie w Google Cultural<\/strong><\/em><\/span><\/a><\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, dnia 19 grudnia 2016 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nim opisz\u0119 wigili\u0119 w Bloku \u015amierci w 1944 roku, przypomn\u0119 niekt\u00f3re wcze\u015bniejsze wydarzenia w KL Auschwitz, zwi\u0105zane ze \u015awi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia. Rotmistrz Witold Pilecki, tw\u00f3rca polskiej wojskowej konspiracji obozowej, w swojej powojennej relacji tak przedstawi\u0142 \u00f3w \u015bwi\u0105teczny czas w\u00a0KL Auschwitz w 1940 roku: Na Bo\u017ce Narodzenie 1940 roku wi\u0119\u017aniowie po raz pierwszy otrzymali paczki od …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":21185,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9,639],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Nim opisz\u0119 wigili\u0119 w Bloku \u015amierci w 1944 roku, przypomn\u0119 niekt\u00f3re wcze\u015bniejsze wydarzenia w KL Auschwitz, zwi\u0105zane ze \u015awi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia. Rotmistrz Witold Pilecki, tw\u00f3rca polskiej wojskowej konspiracji obozowej, w swojej powojennej relacji tak przedstawi\u0142 \u00f3w \u015bwi\u0105teczny czas w\u00a0KL Auschwitz w 1940 roku: Na Bo\u017ce Narodzenie 1940 roku wi\u0119\u017aniowie po raz pierwszy otrzymali paczki od…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21183"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21183"}],"version-history":[{"count":83,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21183\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35152,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21183\/revisions\/35152"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21185"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21183"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21183"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21183"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}