{"id":20911,"date":"2016-12-02T09:27:02","date_gmt":"2016-12-02T09:27:02","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=20911"},"modified":"2024-11-26T15:56:00","modified_gmt":"2024-11-26T15:56:00","slug":"tragiczna-potyczka-pod-oswiecimiem-3-grudnia-1944-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2016\/12\/02\/tragiczna-potyczka-pod-oswiecimiem-3-grudnia-1944-r\/","title":{"rendered":"Tragiczna potyczka pod O\u015bwi\u0119cimiem 3 grudnia 1944 roku"},"content":{"rendered":"
\n

W dniu 3 grudnia 1944 r., siedemdziesi\u0105t dwa lata temu, w Budach-Borze ko\u0142o Brzeszcz przebywa\u0142o w domu Zdrowak\u00f3w czterech partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u AK \u201eSosienki\u201d. Byli oni uciekinierami z KL Auschwitz. Zdradzeni przez jednego z esesman\u00f3w, z kt\u00f3rym prowadzili pertraktacje w sprawie dostarczenia broni, zostali otoczeni przez oddzia\u0142 SS. <\/strong>Jednym z uczestnik\u00f3w tej potyczki by\u0142 <\/strong>Antoni Wykr\u0119t (nr 613), kt\u00f3ry cudem ocala\u0142. Wspominaj\u0105c tragiczny grudniowy dzie\u0144 1944 r. w Budach-Borze, warto przypomnie\u0107 zdarzenia, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce trzy miesi\u0105ce wcze\u015bniej.<\/strong><\/p>\n

W dniu 9 wrze\u015bnia 1944 r. zbieg\u0142o z KL Auschwitz pi\u0119ciu Polak\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich by\u0142o trzech wi\u0119\u017ani\u00f3w z pierwszego transportu polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, kt\u00f3ry przyby\u0142 do o\u015bwi\u0119cimskiego obozu z wi\u0119zienia w Tarnowie 14 czerwca 1940 r. \u00a0Byli to: Stanis\u0142aw Mali\u0144ski (69) z Tarnowa,<\/span><\/a> Stanis\u0142aw Furdyna (nr 193) i Antoni Wykr\u0119t (nr 613).<\/p>\n

\"Stanis\u0142aw<\/a>
Stanis\u0142aw Mali\u0144ski (1923-1999)<\/figcaption><\/figure>\n

Zbiegowie zasilili szeregi oddzia\u0142u AK \u201eSosienki\u201d pod dow\u00f3dztwem por. Jana Wawrzyczka i\u00a0wraz z innymi partyzantami tego oddzia\u0142u przejmowali dalszych uciekinier\u00f3w z KL Auschwitz. Zas\u0142yn\u0119li z akcji pod O\u015bwi\u0119cimiem, kt\u00f3re zaskakiwa\u0142y nie tylko brawur\u0105, lecz \u00a0r\u00f3wnie\u017c pomys\u0142owo\u015bci\u0105.<\/p>\n

Ponad miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, 18 pa\u017adziernika 1944 r., dwaj ze wspomnianych \u00a0uciekinier\u00f3w: Stanis\u0142aw Furdyna i Antoni Wykr\u0119t, przebrani w mundury esesman\u00f3w zatrzymali furmank\u0119. Wieziono na niej dw\u00f3ch skutych wi\u0119\u017ani\u00f3w, z kt\u00f3rymi akcja wcze\u015bniej zosta\u0142a potajemnie uzgodniona. Nie wiedzia\u0142 tylko o niej, konwojuj\u0105cy ich z obozu macierzystego w O\u015bwi\u0119cimiu do podobozu w Budach wo\u017anica esesman.<\/p>\n

\"\"<\/a>Po zatrzymaniu furmanki \u201eprzebiera\u0144cy\u201d jako rzekomi funkcjonariusze obozowego gestapo kazali skutym wi\u0119\u017aniom zej\u015b\u0107 z wozu. Zacz\u0119li ich bi\u0107 i kopa\u0107, wymy\u015blaj\u0105c im, \u017ce rzekomo od paru godzin s\u0105 poszukiwani w celu przeprowadzenia dalszego \u015bledztwa.<\/p>\n

Konwojent wyda\u0142 wi\u0119\u017ani\u00f3w, prosz\u0105c tylko o pokwitowanie ich odbioru. Jego pro\u015bba zosta\u0142a spe\u0142niona. Uwolnionymi w ten spos\u00f3b wi\u0119\u017aniami byli: Stanis\u0142aw Zygu\u0142a (nr 682) \u2013 wi\u0119zie\u0144 pierwszego transportu tarnowskiego, pochodz\u0105cy z miejscowo\u015bci Skopanie na Podkarpaciu i Marian Szayer (nr 17036).<\/p>\n

\"Marian<\/a>
Marian Szayer, zgin\u0105\u0142 w wieku 26 lat<\/figcaption><\/figure>\n

Anna Zdrowak tak wspomina\u0142a tragiczne wydarzenia w Budach-Borze, kt\u00f3re w dniu 3 grudnia 1944 r. rozegra\u0142y si\u0119 w jej domu:<\/p>\n

\n

(\u2026) wst\u0105pi\u0142 do nas przeje\u017cd\u017caj\u0105cy na rowerze esesman Aleks. Ledwo wszed\u0142, zaraz zapyta\u0142: \u201eStaszek jest u was\u201d i nie zatrzymuj\u0105c si\u0119 wszed\u0142 do pokoju, w kt\u00f3rym spali partyzanci.<\/em><\/p>\n

\"Stanis\u0142aw<\/a>
Stanis\u0142aw Kwiatkowski, zgin\u0105\u0142 w wieku 28 lat<\/figcaption><\/figure>\n

Ci zaraz si\u0119 przebudzili i zacz\u0119li rozmawia\u0107 z Aleksem, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 im swoje wst\u0105pienie do grupy (do oddzia\u0142u AK \u201eSosienki \u2013 dop. AC). Aleks odchodz\u0105c przyrzek\u0142, \u017ce zaraz wr\u00f3ci, udaje si\u0119 do obozu tylko po bro\u0144. Partyzanci nie zdo\u0142ali jeszcze och\u0142on\u0105\u0107 po tej rozmowie, gdy pod nasz dom zajecha\u0142o kilka samochod\u00f3w z esesmanami. Dom otoczyli g\u0119stym pier\u015bcieniem i zacz\u0119li ostrzeliwa\u0107 go ze wszystkich stron. Jeden z esesman\u00f3w podszed\u0142 pod dom, karabinem podwa\u017cy\u0142 drzwi i wszed\u0142 do \u015brodka. W mi\u0119dzyczasie partyzanci zabrawszy bro\u0144 wyskoczyli na strych i zacz\u0119li strzela\u0107 do esesman\u00f3w. Nie wiem, kt\u00f3ry z partyzant\u00f3w zabi\u0142 esesmana znajduj\u0105cego si\u0119 w sieni. Kula przeszy\u0142a mu g\u0142ow\u0119, oko i szyj\u0119. Umieraj\u0105c zdo\u0142a\u0142 zapyta\u0107: <\/em>\u201eGdzie oni s\u0105?\u201d<\/em><\/p>\n<\/div>\n

Jej c\u00f3rka Zofia Zdrowak-D\u0119tko\u015b do relacji matki doda\u0142a:<\/strong><\/p>\n

\n
\"Stanis\u0142aw<\/a>
Stanis\u0142aw Furdyna, zgin\u0105\u0142 w wieku 28 lat<\/figcaption><\/figure>\n

Przebudzeni\u00a0partyzanci rozpocz\u0119li rozmow\u0119 z esesmanem nazywanym Aleksym (\u2026). Partyzanci mieli ochot\u0119 go zabi\u0107, lecz moja matka sprzeciwi\u0142a si\u0119 temu; Furdyna pozwoli\u0142 odej\u015b\u0107 esesmanowi z naszego domu. Za kilkana\u015bcie minut po jego odej\u015bciu dom nasz zosta\u0142 otoczony przez esesman\u00f3w, kt\u00f3rzy otworzyli ogie\u0144. (\u2026) Wzajemne ostrzeliwanie trwa\u0142o kilka minut.<\/em><\/p>\n<\/div>\n

W walce zgin\u0105\u0142 Stanis\u0142aw Furdyna (nr 193) \u2013 ur. 1916 r. w Tuszowie Narodowym ko\u0142o Mielca, \u00a0urz\u0119dnik, oficer rezerwy Wojska Polskiego.<\/p>\n

Anna Zdrowak dok\u0142adnie poda\u0142a w swojej relacji okoliczno\u015bci jego \u015bmierci \u00a0i dw\u00f3ch pozosta\u0142ych uciekinier\u00f3w z KL Auschwitz:<\/p>\n

\n

Gdy partyzanci zu\u017cyli wszystk\u0105 amunicj\u0119, zeskoczyli ze strychu i zacz\u0119li ucieka\u0107 w pola, kryj\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy sadzonkami m\u0142odych drzew. Dw\u00f3ch partyzant\u00f3w dosi\u0119g\u0142y kule esesman\u00f3w, Szayer zgin\u0105\u0142 w sadzonkach, a Furdyna w pobliskiej przykopie. Antoni Wykr\u0119t i Staszek zwany \u201eJ\u0105ka\u0142\u0105\u201d (Stanis\u0142aw Kwiatkowski \u2013 dop. AC) ukryli si\u0119 w piwnicy mojego domu i jeszcze bronili si\u0119. Gdy brak\u0142o im naboj\u00f3w\u00a0 Staszek za\u017cy\u0142 trucizn\u0119, kt\u00f3r\u0105 zawsze nosi\u0142 przy sobie, a Wykr\u0119ta \u017cywego zabrali esesmani.<\/em><\/p>\n<\/div>\n

\"Szkic<\/a>
Szkic z zaznaczonym domem Zdrowak\u00f3w w Budach-Borze<\/figcaption><\/figure>\n

Podst\u0119pnie otoczeni wraz ze Stanis\u0142awem Furdyn\u0105 \u00a0\u015bmier\u0107 ponie\u015bli: \u00a0Stanis\u0142aw Kwiatkowski (nr 12374) \u2013 ur. 1916 r.\u00a0 w miejscowo\u015bci Brok, pow. ostrowski, woj. mazowieckie, w ewidencji obozowej odnotowany jako \u015blusarz i Marian Szayer (nr 17036) \u2013 ur. 1918 r. w Starym S\u0105czu, student prawa Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie.<\/p>\n

Aresztowano ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 Zdrowak\u00f3w \u2013 Ann\u0119 Zdrowak, jej m\u0119\u017ca Jana i dwie c\u00f3rki Zofi\u0119 i Emili\u0119, lokatora Edmunda Klucznego \u2013 ur.1910 r. w Sosnowcu, prze\u017cy\u0142 pobyt w KL Mauthausen, a tak\u017ce wszystkich m\u0119\u017cczyzn z s\u0105siedztwa jako zak\u0142adnik\u00f3w.<\/p>\n

\"Obecnie<\/a>
Obecnie dawny dom Zdrowak\u00f3w zosta\u0142 przebudowany. Z lewej strony widoczny nasyp kolejowy, z kt\u00f3rego esesmani strzelali do partyzant\u00f3w 3.12.1944 r.<\/figcaption><\/figure>\n

Z wn\u0119trza domu Zdrowak\u00f3w, \u00a0wrzucaj\u0105c wcze\u015bniej do niego kilka granat\u00f3w i powoduj\u0105c w nim po\u017car, esesmani wyci\u0105gn\u0119li\u00a0Antoniego Wykr\u0119ta (nr 613) \u2013 ur. 1919 r. w Nawojowej ko\u0142o Nowego S\u0105cza<\/a>, kt\u00f3ry by\u0142 oficerem rezerwy Wojska Polskiego. Uciekinier z KL Auschwitz zosta\u0142 wrzucony na ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119, kt\u00f3r\u0105 zamierzano go zawie\u017a\u0107 z powrotem do obozu na publiczn\u0105 egzekucj\u0119. Schwytany partyzant nie straci\u0142 jednak odwagi. Uwolni\u0142 swoje r\u0119ce z wi\u0119z\u00f3w i gdy ci\u0119\u017car\u00f3wka zmniejszy\u0142a szybko\u015b\u0107 na zakr\u0119cie, wyskoczy\u0142 z niej do przydro\u017cnego rowu. Esesmani otworzyli ogie\u0144 za uciekaj\u0105cym, ale kierowca ci\u0119\u017car\u00f3wki doda\u0142 gazu s\u0105dz\u0105c, \u017ce strzelanina jest spowodowana partyzanck\u0105 zasadzk\u0105.<\/p>\n

\"Przebudowany<\/a>
Przebudowany dom nale\u017c\u0105cy kiedy\u015b do rodziny Zdrowak\u00f3w (zaznaczony X)<\/figcaption><\/figure>\n

Ze z\u0142amanym nosem i obojczykiem Antoni Wykr\u0119t ukrywa\u0142 si\u0119 w domu rodziny Nikl\u00f3w w Skidziniu ko\u0142o Brzeszcz. Uratowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce najm\u0142odszy dziesi\u0119cioletni syn Zdrowak\u00f3w \u2013 Stanis\u0142aw, kt\u00f3remu w czasie zamieszania spowodowanego walk\u0105 uda\u0142o si\u0119 ukry\u0107 u s\u0105siad\u00f3w. Antoni Wykr\u0119t po wojnie zmieni\u0142 nazwisko na Andrzejwski i wyjecha\u0142 do Kanady. Odszed\u0142 na wieczn\u0105 wart\u0119 w 1995 r.<\/p>\n

Po dw\u00f3ch tygodniach zak\u0142adnik\u00f3w zwolniono z KL Auschwitz, natomiast cz\u0142onk\u00f3w rodziny Zdrowak\u00f3w i Edmunda Klucznego umieszczono \u2013 ka\u017cd\u0105 osob\u0119 oddzielnie \u2013 w areszcie obozowym, czyli bunkrach bloku nr 11. Po jednym z brutalnych przes\u0142ucha\u0144 Zofia wi\u0119ziona w celi nr 1 w podziemiach bloku nr 11 s\u0105dz\u0105c, \u017ce zostanie stracona, spink\u0105 do w\u0142os\u00f3w wydrapa\u0142a w tynku jednej ze \u015bcian tej celi napis:<\/p>\n

\"Zofia<\/a>
Zofia Zdrowak-D\u0119tko\u015b (1928-2011)<\/figcaption><\/figure>\n

Zofia Zdrowak 16 lat<\/em><\/strong><\/p>\n

Opatrzno\u015b\u0107 czuwa\u0142a jednak nad ni\u0105 i napis ten nie pozosta\u0142 po niej ostatnim \u015bladem. W nocy z 16 na 17 stycznia 1945 r. w\u015br\u00f3d pierwszych kolumn wi\u0119\u017aniarskich ewakuowanych z obozu, p\u0119dzonych pieszo w kierunku Wodzis\u0142awia \u015al\u0105skiego, znajdowali si\u0119 te\u017c wi\u0119\u017aniowie wyprowadzeni z bloku nr 11.<\/p>\n

Anna Zdrowakowa zbieg\u0142a z c\u00f3rkami z kolumny wi\u0119\u017aniarskiej na trasie Marszu \u015amierci w okolicach Rybnika, natomiast jej m\u0105\u017c Jan zgin\u0105\u0142 potem w KL Mauthausen.<\/p>\n

Zobacz: Zofia Zdrowak – 16- letnia wi\u0119\u017aniarka Auschwitz<\/span><\/a><\/span><\/strong><\/p>\n

\"Napis<\/a>
Napis Zofii Zdrowak, cela nr 1 w piwnicach w bloku nr 11<\/figcaption><\/figure>\n

Starsza z c\u00f3rek Anny Zdrowakowej \u2013 Zofia kontynuowa\u0142a po wojnie nauk\u0119 szkoln\u0105. Nie mia\u0142a jednak \u0142atwego \u017cycia, tym bardziej, \u017ce w okresie stalinowskim szykanowano j\u0105 za przynale\u017cno\u015b\u0107 do AK i przez d\u0142u\u017cszy czas nie mog\u0142a znale\u017a\u0107 pracy. Zofia Zdrowak-D\u0119tko\u015b ju\u017c jako m\u0119\u017catka oraz matka dw\u00f3ch syn\u00f3w sprzeda\u0142a rodzinny dom w Budach i przenios\u0142a si\u0119 do Brzeszcz, gdzie zmar\u0142a pi\u0119\u0107 lat temu.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, dnia 2 grudnia 2016 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dniu 3 grudnia 1944 r., siedemdziesi\u0105t dwa lata temu, w Budach-Borze ko\u0142o Brzeszcz przebywa\u0142o w domu Zdrowak\u00f3w czterech partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u AK \u201eSosienki\u201d. Byli oni uciekinierami z KL Auschwitz. Zdradzeni przez jednego z esesman\u00f3w, z kt\u00f3rym prowadzili pertraktacje w sprawie dostarczenia broni, zostali otoczeni przez oddzia\u0142 SS. Jednym z uczestnik\u00f3w tej potyczki by\u0142 Antoni …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20917,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/Marian-Szayer.jpg",300,135,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/Marian-Szayer-150x135.jpg",107,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/Marian-Szayer.jpg",150,68,false],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/Marian-Szayer.jpg",300,135,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/Marian-Szayer.jpg",300,135,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/Marian-Szayer.jpg",300,135,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/Marian-Szayer.jpg",300,135,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"W dniu 3 grudnia 1944 r., siedemdziesi\u0105t dwa lata temu, w Budach-Borze ko\u0142o Brzeszcz przebywa\u0142o w domu Zdrowak\u00f3w czterech partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u AK \u201eSosienki\u201d. Byli oni uciekinierami z KL Auschwitz. Zdradzeni przez jednego z esesman\u00f3w, z kt\u00f3rym prowadzili pertraktacje w sprawie dostarczenia broni, zostali otoczeni przez oddzia\u0142 SS. Jednym z uczestnik\u00f3w tej potyczki by\u0142 Antoni…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20911"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20911"}],"version-history":[{"count":104,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20911\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38692,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20911\/revisions\/38692"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20917"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20911"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20911"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20911"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}