{"id":16964,"date":"2015-11-26T09:14:16","date_gmt":"2015-11-26T08:14:16","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=16964"},"modified":"2025-12-03T06:53:49","modified_gmt":"2025-12-03T06:53:49","slug":"16964","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2015\/11\/26\/16964\/","title":{"rendered":"Dziesi\u0105ta rocznica \u015bmierci J\u00f3zefa Garli\u0144skiego (1913-2005)"},"content":{"rendered":"
\n

W swej ostatniej ksi\u0105\u017cce \u201e\u015awiat mojej pami\u0119ci\u201d, wydanej w 1998 r., dr J\u00f3zef Garli\u0144ski, zmar\u0142y dziesi\u0119\u0107 lat temu – 29 listopada 2005 r. – w wieku dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu dw\u00f3ch lat w Londynie, napisa\u0142:<\/strong><\/p>\n

Nikt nie wie, jak d\u0142ugo b\u0119dzie \u017cy\u0107. Cz\u0119sto ci, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 w bogatych krajach, w dobrobycie i dostatku, umieraj\u0105 m\u0142odo, a chorowici i s\u0142abi, g\u0142odni i nara\u017ceni na niebezpiecze\u0144stwo, do\u017cywaj\u0105 s\u0119dziwych lat.<\/em><\/p>\n

Dr J\u00f3zef Garli\u0144ski wspar\u0142 materialnie i przyczyni\u0142 si\u0119 do zako\u0144czenia prac nad wystaw\u0105 „Obozowy i przyobozowy Ruch Oporu w KL Auschwitz”, kt\u00f3rej otwarcie na pi\u0119trze w bloku nr 11 na terenie Muzeum Auschwitz-Birkenau nast\u0105pi\u0142o 15 listopada 1993 r.<\/p>\n

Dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n

\"J\u00f3zef<\/a>
J\u00f3zef Garli\u0144ski (1913-2005)<\/figcaption><\/figure>\n

J\u00f3zef Garli\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 14 pa\u017adziernika 1913 r. w Kijowie, w polskiej rodzinie osiad\u0142ej tam od kilku pokole\u0144. Do niepodleg\u0142ej Polski przyby\u0142 wraz z rodzicami dopiero w 1920 r.<\/p>\n

Nauk\u0119 rozpocz\u0105\u0142 w szkole powszechnej w Warszawie, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie kontynuowa\u0142, mieszkaj\u0105c w internacie, u Ojc\u00f3w Pijar\u00f3w w Rakowicach pod Krakowem i u Ojc\u00f3w Jezuit\u00f3w w Chyrowie pod Przemy\u015blem. Nast\u0119pnie m\u0142ody J\u00f3zef zosta\u0142 przyj\u0119ty do Gimnazjum Humanistycznego imienia Adama Asnyka w Kaliszu, w kt\u00f3rego murach uzyska\u0142 matur\u0119 w 1934 r.<\/p>\n

W latach 1934-35 odby\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 w Szkole Podchor\u0105\u017cych Rezerwy Kawalerii w Grudzi\u0105dzu, a nast\u0119pnie rozpocz\u0105\u0142 studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, kt\u00f3rych uko\u0144czenie uniemo\u017cliwi\u0142 mu wybuch II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Dramatyczne prze\u017cycia podczas drugiej wojny \u015bwiatowej<\/strong><\/p>\n

W kampanii wrze\u015bniowej w 1939 r. uczestniczy\u0142 jako podporucznik rezerwy 1. Pu\u0142ku Szwole\u017cer\u00f3w. Przed p\u00f3j\u015bciem na front, 4 wrze\u015bnia, wzi\u0105\u0142 \u015blub z Irlandk\u0105, Eileen Short. Walczy\u0142 pod Krasnobrodem, Kowalowem, Suchowol\u0105 i Jacni\u0105 na Lubelszczy\u017anie, gdzie zosta\u0142 ranny.<\/p>\n

We wrze\u015bniu 1939 r. zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c zmobilizowany jego ojciec, major rezerwy Jaros\u0142aw Garli\u0144ski, kt\u00f3ry dosta\u0142 si\u0119 do niewoli sowieckiej, by\u0142 wi\u0119ziony w Starobielsku i w 1940 r. zamordowa\u0142o go NKWD w Charkowie.<\/p>\n

Po kr\u00f3tkim pobycie w niewoli, J\u00f3zef Garli\u0144ski zosta\u0142 z niej zwolniony, uda\u0142 si\u0119 wi\u0119c do Warszawy, gdzie wraz z \u017con\u0105 w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Pracowa\u0142 w kontrwywiadzie Komendy G\u0142\u00f3wnej ZWZ\/AK, kieruj\u0105c m.in. wywiadem wi\u0119ziennym, kt\u00f3rego zadaniem by\u0142o nawi\u0105zywanie tajnych kontakt\u00f3w z osobami znajduj\u0105cymi si\u0119 w r\u0119kach gestapo. R\u00f3wnocze\u015bnie kontynuowa\u0142 studia na wydziale prawa tajnego Uniwersytetu Warszawskiego, uzyskuj\u0105c pod koniec 1942 r. tytu\u0142 magistra.<\/p>\n

20 kwietnia 1943 r. pomy\u0142kowo zosta\u0142 aresztowany zamiast Tadeusza Garli\u0144skiego, z zawodu in\u017cyniera radiomechanika, poszukiwanego przez gestapo w zwi\u0105zku z tajn\u0105 produkcj\u0105 aparat\u00f3w radiowych w Warszawie. Osadzono go w wi\u0119zieniu na Pawiaku i w dniu 13 maja 1943 r. wywieziono do obozu Auschwitz, gdzie oznaczony zosta\u0142 numerem 121421. Wi\u0119ziony by\u0142 p\u00f3\u017aniej w Neuengamme i jego filiach, gdzie ostatecznie w podobozie Ludwigslust doczeka\u0142 ko\u0144ca wojny 4 maja 1945 r.<\/p>\n

\u017bona J\u00f3zefa \u2013 Eileen, dla kt\u00f3rej Polska sta\u0142a si\u0119 drug\u0105 ojczyzn\u0105, prze\u017cy\u0142a wojn\u0119 w okupowanej stolicy, pracuj\u0105c konspiracyjnie dla Delegatury Rz\u0105du i bior\u0105c udzia\u0142 w Powstaniu Warszawskim jako sanitariuszka. Los dla obydwojga okaza\u0142 si\u0119 \u0142askawy. J\u00f3zef Garli\u0144ski mia\u0142 zaledwie trzydzie\u015bci dwa lata, gdy po wojnie spotkali si\u0119 w Londynie. Powitanie po dwuletniej roz\u0142\u0105ce w listopadzie 1945 r. stanowi\u0142o dla nich niezapomnian\u0105 chwil\u0119, wart\u0105 trudu walki, cierpie\u0144 i t\u0119sknoty.<\/p>\n

Pierwsze lata na emigracji<\/strong><\/p>\n

Wierno\u015b\u0107 idea\u0142om Polski Niepodleg\u0142ej w powojennej rzeczywisto\u015bci politycznej zmusi\u0142a J\u00f3zefa Garli\u0144skiego do pozostania poza krajem i zamieszkania na sta\u0142e w Londynie, gdzie pracowa\u0142 zawodowo m. in. w kanadyjskim towarzystwie ubezpieczeniowym.<\/p>\n

Prawdziw\u0105 pasj\u0105 J\u00f3zefa Garli\u0144skiego sta\u0142o si\u0119 jednak pisarstwo historyczne. W sumie opublikowa\u0142 oko\u0142o dwadzie\u015bcia ksi\u0105\u017cek, w tym kilka wyda\u0144 obcoj\u0119zycznych. Zaczyna\u0142 Garli\u0144ski od wspomnie\u0144 (\u201eDramat i Opatrzno\u015b\u0107\u201d, 1961, \u201eMatki i \u017cony\u201d, 1962) i okupacyjnych opowiada\u0144 (\u201eZiemia\u201d, 1964) oraz dw\u00f3ch ksi\u0105\u017cek zbli\u017conych do eseju historycznego (\u201eMi\u0119dzy Londynem a Warszaw\u0105\u201d, 1966, \u201ePolitycy i \u017co\u0142nierze\u201d, 1968).<\/p>\n

\"\"<\/a>Rozg\u0142os przynios\u0142a mu jednak dopiero praca \u201eO\u015bwi\u0119cim walcz\u0105cy\u201d na temat przyobozowego i obozowego ruchu oporu w KL Auschwitz. Jej pierwsze fragmenty by\u0142y drukowane w 1970 r. na \u0142amach paryskich \u201eZeszyt\u00f3w Historycznych\u201d. Trzy lata p\u00f3\u017aniej Garli\u0144ski obroni\u0142 w j\u0119zyku angielskim monografi\u0119 o\u015bwi\u0119cimskiej konspiracji, zatytu\u0142owan\u0105 \u201eFighting Auschwitz\u201d jako prac\u0119 doktorsk\u0105 w London School of Ecomomics and Politikal Science (Uniwersytet Londy\u0144ski). Dotychczas ksi\u0105\u017cka ta mia\u0142a siedemna\u015bcie wyda\u0144: sze\u015b\u0107 angielskich, dwa ameryka\u0144skie, jedno francuskie, pi\u0119\u0107 polskich \u2013 w Londynie i dwa w drugim obiegu w kraju, a tak\u017ce jeszcze jedno ju\u017c \u201elegalne\u201d w Polsce w 1992 r.<\/p>\n

Bardzo pomocn\u0105 w jej pisaniu okaza\u0142a si\u0119 ponad stustronicowa relacja rotmistrza Witolda Pileckiego \u2013 wi\u0119\u017ania nr 4859 \u2013 na temat jego pobytu w KL Auschwitz oraz dzia\u0142alno\u015bci konspiracji wojskowej w tym obozie, kt\u00f3rej by\u0142 jednym z najbardziej zas\u0142u\u017conych tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n

Ta niezwyk\u0142a relacja powsta\u0142a zaraz po wojnie i by\u0142a przechowywana w Studium Polski Podziemnej w Londynie. Jej autor \u2013 \u017co\u0142nierz 1920 i 1939 r. \u2013 oficer Tajnej Armii Polskiej i ZWZ\/AK, dobrowolny wi\u0119zie\u0144 KL Auschwitz w latach 1940-1943, po ucieczce z tego obozu uczestnik Powstania Warszawskiego, p\u00f3\u017aniej jeniec wojenny w Lamsdorf i Murnau, a nast\u0119pnie oficer II Korpusu gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa \u2013 zosta\u0142 w okresie terroru stalinowskiego stracony w Warszawie 25 maja 1948 r.<\/p>\n

W tek\u015bcie swej unikalnej relacji rtm. Witold Pilecki zamiast nazwisk u\u017cywa\u0142 wy\u0142\u0105cznie liczb. Wprawdzie sporz\u0105dzi\u0142 oddzielny \u201eklucz\u201d z wykazem konspirator\u00f3w o\u015bwi\u0119cimskich, lecz ten niestety nie odnalaz\u0142 si\u0119.<\/p>\n

J\u00f3zef Garli\u0144ski po latach \u017cmudnej pracy \u2013 konfrontuj\u0105c tekst tej relacji z innymi \u017ar\u00f3d\u0142ami oraz przeprowadzaj\u0105c na ten temat wiele rozm\u00f3w i prowadz\u0105c rozleg\u0142\u0105 korespondencj\u0119 z by\u0142ymi wi\u0119\u017aniami KL Auschwitz \u2013 zrekonstruowa\u0142 zaginiony \u201eklucz\u201d. W ten spos\u00f3b \u2013 w du\u017cej mierze w oparciu o powy\u017csz\u0105 relacj\u0119 \u2013 mog\u0142a powsta\u0107 ksi\u0105\u017cka \u201eO\u015bwi\u0119cim walcz\u0105cy\u201d, w kt\u00f3rej autor prze\u0142ama\u0142 wiele mit\u00f3w i niedom\u00f3wie\u0144 w dotychczasowym przedstawianiu podziemia o\u015bwi\u0119cimskiego, sumiennie obrazuj\u0105c w niej nie tylko rol\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 Polak\u00f3w, lecz tak\u017ce wi\u0119\u017ani\u00f3w innych narodowo\u015bci: \u017byd\u00f3w, Czech\u00f3w, Francuz\u00f3w, Rosjan, Austriak\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c Niemc\u00f3w.<\/p>\n

Dalsza tw\u00f3rczo\u015b\u0107 historyczna<\/strong><\/p>\n

Po tej ksi\u0105\u017cce ukaza\u0142y si\u0119 dwie nast\u0119pne interesuj\u0105ce pozycje (\u201eOstatnia bro\u0144 Hitlera\u201d, 1977 i \u201eEnigma\u201d, 1979) oraz dwa lata p\u00f3\u017aniej najbardziej sensacyjne opracowanie (\u201eSzwajcarski korytarz\u201d, 1981). W latach osiemdziesi\u0105tych powsta\u0142y jeszcze dwie dalsze ksi\u0105\u017cki (\u201ePolska w drugiej wojnie \u015bwiatowej\u201d, 1982 i \u201eNiezapomniane lata\u201d, 1987). Liczne artyku\u0142y na przestrzeni wielu lat Garli\u0144ski drukowa\u0142 tak\u017ce w prasie emigracyjnej.<\/p>\n

Wszystkie dotychczas wymienione pozycje ukazywa\u0142y si\u0119 do 1989 r. na obczy\u017anie i w czasach komunistycznych w Polsce by\u0142y bardzo trudno dost\u0119pne lub wr\u0119cz zakazane.<\/p>\n

J\u00f3zef Garli\u0144ski by\u0142 zapraszany na wyk\u0142ady z historii przez liczne uniwersytety zagraniczne m.in. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii.<\/p>\n

Obok historii drug\u0105 jego pasj\u0105 by\u0142 sport. Ukochany tenis, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 uprawian\u0105 kiedy\u015b lekkoatletyk\u0119, utrzymywa\u0142 go przez wiele lat w \u015bwietnej kondycji psychofizycznej.<\/p>\n

Kontakty z Polsk\u0105 po czterdziestu siedmiu latach<\/strong><\/p>\n

Prze\u0142om lat 1989-1990 umo\u017cliwi\u0142 J\u00f3zefowi Garli\u0144skiemu wreszcie odwiedzenie Polski po czterdziestu siedmiu latach pobytu poza jej granicami. Pierwszy raz przyjecha\u0142 do rodzinnego kraju wiosn\u0105 1990 r. Mia\u0142o to miejsce wkr\u00f3tce po \u015bmierci Jego nieod\u0142\u0105cznej towarzyszki \u017cycia, ukochanej \u017cony Eileen, kt\u00f3ra zmar\u0142a 26 marca 1990 r. i zosta\u0142a pochowana w Londynie. Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca jej bohatersk\u0105 postaw\u0119 podczas okupacji hitlerowskiej znajduje si\u0119 w katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie.<\/p>\n

W latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych J\u00f3zef Garli\u0144ski wyda\u0142 w wolnej Polsce, swoj\u0105 ostatni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, stanowi\u0105c\u0105 jego wspomnienia \u201e\u015awiat mojej pami\u0119ci\u201d (tom 1, 1992 i tom 2, 1998). W jej zako\u0144czeniu napisa\u0142:<\/p>\n

Okrutna przesz\u0142o\u015b\u0107 przemin\u0119\u0142a. \u201ePrzebaczamy i prosimy o przebaczenie\u201d. Powtarzam te pi\u0119kne s\u0142owa, bo sam cudem wyrwa\u0142em si\u0119 z kr\u0119gu przemocy i nienawi\u015bci.<\/em><\/strong><\/p>\n

W dniu 9 pa\u017adziernika 1995 r., ambasador RP udekorowa\u0142 J\u00f3zefa Garli\u0144skiego w Londynie krzy\u017cem Komandorskim Polonia Restituta z Gwiazd\u0105. By\u0142o to dla niego \u2013 obok wojennego krzy\u017ca Virtuti Militari oraz Krzy\u017ca Walecznych \u2013 najcenniejsze odznaczenie, cho\u0107 wszystkie mia\u0142y dla Niego wielk\u0105, pe\u0142n\u0105 wspomnie\u0144 warto\u015b\u0107.<\/p>\n

W 2003 r. Garli\u0144ski zosta\u0142 uhonorowany tytu\u0142em Kustosza Pami\u0119ci Narodowej. Pogarszaj\u0105cy si\u0119 stan zdrowia spowodowa\u0142 jednak, \u017ce do Polski w ostatnich latach swojego \u017cycia ju\u017c nie przyje\u017cd\u017ca\u0142.<\/p>\n

\u015amier\u0107 w Londynie<\/strong><\/p>\n

Doktor J\u00f3zef Garli\u0144ski, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Polskiego O\u015brodka Spo\u0142eczno-Kulturalnego w Londynie oraz przez wiele lat prezes Zwi\u0105zku Pisarzy Polskich na Obczy\u017anie i profesor PUNO (Polskiego Uniwersytetu na Obczy\u017anie), kt\u00f3ry w polskim kr\u0119gu kulturalnym w Anglii by\u0142 postaci\u0105 absolutnie wyj\u0105tkow\u0105, zmar\u0142 w Londynie 29 listopada 2005 r.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, dnia 26 listopada 2015 r. <\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W swej ostatniej ksi\u0105\u017cce \u201e\u015awiat mojej pami\u0119ci\u201d, wydanej w 1998 r., dr J\u00f3zef Garli\u0144ski, zmar\u0142y dziesi\u0119\u0107 lat temu – 29 listopada 2005 r. – w wieku dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu dw\u00f3ch lat w Londynie, napisa\u0142: Nikt nie wie, jak d\u0142ugo b\u0119dzie \u017cy\u0107. Cz\u0119sto ci, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 w bogatych krajach, w dobrobycie i dostatku, umieraj\u0105 m\u0142odo, a chorowici …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16991,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[77],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/J\u00f3zef-Garli\u0144ski-189x3001.jpg",189,300,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/J\u00f3zef-Garli\u0144ski-189x3001-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/J\u00f3zef-Garli\u0144ski-189x3001.jpg",95,150,false],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/J\u00f3zef-Garli\u0144ski-189x3001.jpg",189,300,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/J\u00f3zef-Garli\u0144ski-189x3001.jpg",189,300,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/J\u00f3zef-Garli\u0144ski-189x3001.jpg",189,300,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/J\u00f3zef-Garli\u0144ski-189x3001.jpg",189,300,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Adam Cyra","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/adam-cyra\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"W swej ostatniej ksi\u0105\u017cce \u201e\u015awiat mojej pami\u0119ci\u201d, wydanej w 1998 r., dr J\u00f3zef Garli\u0144ski, zmar\u0142y dziesi\u0119\u0107 lat temu – 29 listopada 2005 r. – w wieku dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu dw\u00f3ch lat w Londynie, napisa\u0142: Nikt nie wie, jak d\u0142ugo b\u0119dzie \u017cy\u0107. Cz\u0119sto ci, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 w bogatych krajach, w dobrobycie i dostatku, umieraj\u0105 m\u0142odo, a chorowici…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16964"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16964"}],"version-history":[{"count":48,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38509,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16964\/revisions\/38509"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16991"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}