{"id":16543,"date":"2015-10-07T15:49:35","date_gmt":"2015-10-07T15:49:35","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=16543"},"modified":"2021-10-31T11:29:11","modified_gmt":"2021-10-31T11:29:11","slug":"16543","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2015\/10\/07\/16543\/","title":{"rendered":"Nie\u015bli pomoc wi\u0119\u017aniom \u017bydom z Sonderkommando"},"content":{"rendered":"
\n

W dniu 7 pa\u017adziernika 1944 roku \u2013 siedemdziesi\u0105t jeden lat temu <\/span><\/a>\u2013 wybuch\u0142o w KL Auschwitz II \u2013 Birkenau tragicznie zako\u0144czone powstanie wi\u0119\u017ani\u00f3w z Sonderkommando, specjalnej grupy roboczej \u017byd\u00f3w pal\u0105cych cia\u0142a zamordowanych\u00a0 w do\u0142ach spaleniskowych i krematoriach Brzezinki. <\/strong>Podpalili oni i powa\u017cnie uszkodzili jedno z nich oraz zaatakowali przebywaj\u0105cych w pobli\u017cu esesman\u00f3w. Niekt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 wydosta\u0107 za druty obozu, lecz podczas po\u015bcigu wszyscy zostali otoczeni przez esesman\u00f3w i zamordowani. Podczas walki i pr\u00f3by ucieczki oraz w wyniku p\u00f3\u017aniejszych represji zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 450 \u017byd\u00f3w, w tym przyw\u00f3dcy buntu, m.in. Za\u0142men Gradowski i J\u00f3zef Deresi\u0144ski. Zabito trzech esesman\u00f3w i kilkunastu z nich raniono.<\/strong><\/p>\n

Z okazji tej rocznicy ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka \u201eZag\u0142ada w pami\u0119ci wi\u0119\u017ani\u00f3w Sonderkommando\u201d<\/span><\/a>,\u00a0 kt\u00f3rej autorem jest Piotr M. A. Cywi\u0144ski.<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Do walki mieli si\u0119 w\u0142\u0105czy\u0107 inni wi\u0119\u017aniowie KL Auschwitz-Birkenau. St\u0105d te\u017c obozowy ruch oporu stara\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej pom\u00f3c wi\u0119\u017aniom z Sonderkommando, u\u0142atwiaj\u0105c im zdobycie prochu, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej, podczas wspomnianego buntu, \u017bydzi wykorzystali do zniszczenia krematorium nr IV.<\/p>\n

Na ten temat interesuj\u0105ce szczeg\u00f3\u0142y znalaz\u0142em w powojennej relacji Leona Szwenglera (nr obozowy 1125), kt\u00f3ry za kontakty z czterema wi\u0119\u017aniarkami \u017byd\u00f3wkami, wykradaj\u0105cymi proch z zak\u0142ad\u00f3w Union Werke, by\u0142 po buncie Sonderkommando wi\u0119ziony w bunkrach bloku nr 11.<\/p>\n

Ocala\u0142 dzi\u0119ki temu, \u017ce wi\u0119ziona r\u00f3wnie\u017c w tym bloku jedna z tych czterech polskich \u017byd\u00f3wek \u2013 Estera Wajcblum (nr obozowy 48149), z kt\u00f3r\u0105 utrzymywa\u0142 wspomniane kontakty, nie wyda\u0142a go, wykazuj\u0105c si\u0119 bohatersk\u0105 postaw\u0105 podczas \u015bledztwa po\u0142\u0105czonego z torturami, prowadzonego przez obozowego gestapo.<\/p>\n

\"\"<\/a>Ich bohaterstwu jest po\u015bwi\u0119cona\u00a0 tablica pami\u0105tkowa na terenie by\u0142ego obozu macierzystego w O\u015bwi\u0119cimiu, umieszczona na murze bloku nr 27, we wn\u0119trzu kt\u00f3rego znajduje si\u0119 izraelska wystawa narodowa, zatytu\u0142owana \u201eSzoa\u201d.<\/p>\n

Leon Szwengler tak wspomina w swojej relacji potajemn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z tymi wi\u0119\u017aniarkami:<\/p>\n

\n

Pracowa\u0142em jako murarz przy budowie barak\u00f3w przeznaczonych na magazyny. Id\u0105c do pracy, przechodzili\u015bmy obok zak\u0142ad\u00f3w Union-Werke. Nawi\u0105zali\u015bmy kontakt z kobietami pracuj\u0105cymi w tych zak\u0142adach. Pami\u0119tam imi\u0119 m\u0142odej \u017byd\u00f3wki z Warszawy \u2013 Estera. (\u2026) Od organizacji przez Bernarda \u015awierczyn\u0119 otrzyma\u0142em polecenie przenoszenia do obozu prochu wyrabianego w Union-Werke. Estera r\u00f3wnie\u017c by\u0142a cz\u0142onkiem Ruchu Oporu. Mia\u0142a mi dostarcza\u0107 proch z zak\u0142ad\u00f3w. W um\u00f3wionym miejscu pod parkanem chowa\u0142a dla mnie paczuszki z prochem. Pocz\u0105tkowo zapakowany by\u0142 w papier, a p\u00f3\u017aniej w ma\u0142ej buteleczce od lekarstw. Z kolei ja podawa\u0142em paczuszk\u0119 m\u0142odym Rosjanom, kt\u00f3rzy ze mn\u0105 pracowali w komandzie i oni przenosili j\u0105 do obozu, gdzie proch oddawali\u015bmy \u017bydom, a ci dostarczali go cz\u0142onkom Sonderkommando w Brzezince. (\u2026) Taki stan trwa\u0142 dwa miesi\u0105ce. Przez ten okres czasu dostarczyli\u015bmy do obozu p\u00f3\u0142 kilograma prochu. Wi\u0119\u017aniowie robili z niego petardy, gdy\u017c Sonderkommando przygotowywa\u0142o si\u0119 do powstania.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Z dalszej \u00a0cz\u0119\u015bci relacji\u00a0Leona Szwenglera wynika, \u017ce uczestniczy\u0142 on w przekazywaniu materia\u0142u wybuchowego dla Sonderkommando z polecenia Bernarda \u015awierczyny (nr 1393)<\/a> \u2013 cz\u0142onka kierownictwa polskiej konspiracji wojskowej w KL Auschwitz (Rada Wojskowa O\u015bwi\u0119cim), kt\u00f3ry wcze\u015bniej wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 sekretnie z Witoldem Pileckim przed jego ucieczk\u0105 z obozu. St\u0105d mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, \u017ce polskiej konspiracji wi\u0119\u017aniarskiej znane by\u0142y plany konspiracji \u017cydowskiej odno\u015bnie buntu Sonderkommando i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0142a z ni\u0105 w jego przygotowaniach.<\/p>\n

Niezwykle zas\u0142u\u017cony w dzia\u0142alno\u015bci obozowego ruchu oporu Bernard \u015awierczyna zosta\u0142 aresztowany przez obozowe gestapo po nieudanej pr\u00f3bie ucieczki z obozu 27 pa\u017adziernika 1944 roku i powieszony w publicznej egzekucji 30 grudnia tego\u017c roku w obozie macierzystym w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n

\"\"<\/a>Powszechne powstanie wi\u0119\u017ani\u00f3w KL Auschwitz jesieni\u0105 1944 roku doprowadzi\u0142oby do uratowania si\u0119 najwy\u017cej niewielkiej grupy spo\u015br\u00f3d nich. Si\u0142y Okr\u0119gu \u015al\u0105skiego AK oraz\u00a0 konspiracji wojskowej w KL Auschwitz by\u0142y za s\u0142abe nawet, \u017ceby pospieszy\u0107 ze skuteczn\u0105 pomoc\u0105 \u017bydom z Sonderkommando.<\/p>\n

Ponadto pomoc taka mog\u0142a zako\u0144czy\u0107 si\u0119 nieobliczalnymi konsekwencjami dla pozosta\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w KL Auschwitz oraz ich og\u00f3ln\u0105 masakr\u0105, o czym pisze w mojej ksi\u0105\u017cce\u00a0 \u201eSpadochroniarz \u201eUrban\u201d, O\u015bwi\u0119cim 2005.<\/span><\/a><\/p>\n

Szczeg\u00f3\u0142y zwi\u0105zane z bohaterskim zrywem \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w z Sonderkommando przypomina r\u00f3wnie\u017c \u00a0na swoim blogu Bohdan Pi\u0119tka w okoliczno\u015bciowym artykule,\u00a0 zatytu\u0142owanym \u201eBunt Sonderkommando\u201d.<\/span><\/span><\/a><\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/span><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, dnia 7 pa\u017adziernika 2015 r. <\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dniu 7 pa\u017adziernika 1944 roku \u2013 siedemdziesi\u0105t jeden lat temu \u2013 wybuch\u0142o w KL Auschwitz II \u2013 Birkenau tragicznie zako\u0144czone powstanie wi\u0119\u017ani\u00f3w z Sonderkommando, specjalnej grupy roboczej \u017byd\u00f3w pal\u0105cych cia\u0142a zamordowanych\u00a0 w do\u0142ach spaleniskowych i krematoriach Brzezinki. Podpalili oni i powa\u017cnie uszkodzili jedno z nich oraz zaatakowali przebywaj\u0105cych w pobli\u017cu esesman\u00f3w. Niekt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":16549,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[655],"tags":[205],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/cia\u0142a2.jpg",275,183,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/cia\u0142a2-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/cia\u0142a2.jpg",150,100,false],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/cia\u0142a2.jpg",275,183,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/cia\u0142a2.jpg",275,183,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/cia\u0142a2.jpg",275,183,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/cia\u0142a2.jpg",275,183,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"W dniu 7 pa\u017adziernika 1944 roku \u2013 siedemdziesi\u0105t jeden lat temu \u2013 wybuch\u0142o w KL Auschwitz II \u2013 Birkenau tragicznie zako\u0144czone powstanie wi\u0119\u017ani\u00f3w z Sonderkommando, specjalnej grupy roboczej \u017byd\u00f3w pal\u0105cych cia\u0142a zamordowanych\u00a0 w do\u0142ach spaleniskowych i krematoriach Brzezinki. Podpalili oni i powa\u017cnie uszkodzili jedno z nich oraz zaatakowali przebywaj\u0105cych w pobli\u017cu esesman\u00f3w. Niekt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16543"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16543"}],"version-history":[{"count":59,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16543\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35335,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16543\/revisions\/35335"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16549"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}