{"id":12978,"date":"2015-01-07T20:01:19","date_gmt":"2015-01-07T20:01:19","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=12978"},"modified":"2021-10-31T11:39:25","modified_gmt":"2021-10-31T11:39:25","slug":"nie-pozwolili-sobie-oczu-zawiazywac-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2015\/01\/07\/nie-pozwolili-sobie-oczu-zawiazywac-2\/","title":{"rendered":"„Nie pozwolili sobie oczu zawi\u0105zywa\u0107 …”"},"content":{"rendered":"
\n

Na Cmentarzu Osobowickim we Wroc\u0142awiu znajduj\u0105 si\u0119 liczne groby Polak\u00f3w zamordowanych w okresie terroru stalinowskiego w Polsce. Na pomniku jednej z mogi\u0142 mo\u017cna przeczyta\u0107: \u201e\u015ap. Stanis\u0142aw Dydo, ur. 23.02.1922, zm. 27.11.1948. Spoczywaj w Bogu niezapomniany Stasiu. Rodzina\u201d.<\/strong><\/p>\n

Ostatnio otrzyma\u0142em list od pani Anny Wenc ze smutn\u0105 wiadomo\u015bci\u0105:<\/p>\n

<\/p>\n

\n

Mieszkam od zawsze w Ropczycach, a rodzina Dyd\u00f3w jest mi znana od dziecka. Pa\u0144stwo Karol i Emilia Dydowie przed wojn\u0105, zanim przenie\u015bli si\u0119 pod O\u015bwi\u0119cim, prowadzili szko\u0142\u0119 w Brzez\u00f3wce pod Ropczycami. Byli nauczycielami mojej Mamy i mam zachowane Jej szkolne \u015bwiadectwo\u00a0 z 1923 r. z podpisem Karola Dydo. Mama przyja\u017ani\u0142a si\u0119 z ich c\u00f3rk\u0105 Maryl\u0105 Dydo (po m\u0119\u017cu Szymocha), chodzi\u0142y do jednej klasy. My\u015bl\u0119, \u017ce dzi\u0119ki Ich sugestii moja Mama sko\u0144czy\u0142a seminarium nauczycielskie, co w\u00f3wczas w wielodzietnej wiejskiej rodzinie nie by\u0142o \u0142atwe.<\/span><\/p>\n

Natomiast ja od dzieci\u0144stwa pami\u0119tam w Ropczycach babci\u0119 Emili\u0119 Dydow\u0105 i\u00a0 Jej c\u00f3rk\u0119 pani\u0105 Zosi\u0119 Petryk\u0119, d\u0142ugoletni\u0105 nauczycielk\u0119 ropczyckiego Zespo\u0142u Szk\u00f3\u0142 Rolniczych i wnuczk\u0119 Ew\u0119. M\u00f3wi\u0142am nawet, \u017ce to dom kobiet bardzo mi\u0142ych i \u017cyczliwych.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\"Karol<\/a>
Karol Dydo, kierownik szko\u0142y powszechnej w Babicach ko\u0142o O\u015bwi\u0119cimia<\/figcaption><\/figure>\n

Po latach dowiedzia\u0142am si\u0119 o tragicznych losach tej rodziny. Pami\u0119tam jak pani Zosia pokazywa\u0142a mi zaproszenie z Wroc\u0142awia na ods\u0142oni\u0119cie tablicy z nazwiskami zamordowanych, w tym Jej brata Stanis\u0142awa, w Ko\u015bcio\u0142a Garnizonowym \u015bw. El\u017cbiety. Chyba ze wzgl\u0119du na stan zdrowia nie mog\u0142a wtedy pojecha\u0107. To by\u0142, o ile dobrze pami\u0119tam, rok 1998. Podobna tablica po\u015bwi\u0119cona tym straconym we Wroc\u0142awiu, synom ropczyckiej ziemi, umieszczona jest na murze Fary w Ropczycach. \u00a0 W ostatnich dniach te wspomnienia od\u017cy\u0142y, bo 29 grudnia 2014 r. pani Zofia Petryka w wieku 96 lat zmar\u0142a w Krakowie. Mieszka\u0142a tam ju\u017c od wielu lat u c\u00f3rki Ewy. Pogrzeb odby\u0142 si\u0119 te\u017c w Krakowie. Nie mog\u0142am na nim by\u0107, ale kilka dni temu odwiedzi\u0142am gr\u00f3b Babci Dydowej na ropczyckim cmentarzu. Zawsze ta rodzina budzi we mnie ciep\u0142e wspomnienia.<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\"Karol<\/a>
Karol Dydo z \u017con\u0105 w mundurze \u017co\u0142nierza austriackiego z okresu pierwszej wojny \u015bwiatowej<\/figcaption><\/figure>\n

Rodzina Dyd\u00f3w mieszka\u0142a przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w Babicach ko\u0142o O\u015bwi\u0119cimia, gdzie Karol Dydo by\u0142 kierownikiem miejscowej szko\u0142y powszechnej. Pracowa\u0142 tam z \u017con\u0105 Emili\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a tak\u017ce nauczycielk\u0105, a\u017c do zamkni\u0119cia szko\u0142y przez hitlerowc\u00f3w podczas drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Karol Dydo sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z ofiar masowych aresztowa\u0144, dokonanych wiosn\u0105 1940 r. przez gestapo w\u015br\u00f3d nauczycieli ziemi o\u015bwi\u0119cimskiej i 29 lipca tego\u017c roku jako pierwszy z nich zgin\u0105\u0142 w KL Mauthausen-Gusen.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wdowa po nim, Emilia Dydo, otrzyma\u0142a od w\u0142adz niemieckich zawiadomienie, \u017ce mo\u017ce przyjecha\u0107 do tego obozu w celu zobaczenia cia\u0142a m\u0119\u017ca przed spaleniem w krematorium. Wybra\u0142a si\u0119 w podr\u00f3\u017c do Austrii ze znajomym kolejarzem. Po przyje\u017adzie do obozu esesmani pokazali jej w pomieszczeniu obok krematorium cia\u0142o m\u0119\u017ca owini\u0119te prze\u015bcierad\u0142em. U st\u00f3p zmar\u0142ego z\u0142o\u017cony by\u0142 wieniec, a na jego twarzy widoczna by\u0142a zakrzep\u0142a krew.<\/p>\n

Przedstawiciele w\u0142adz obozowych z\u0142o\u017cyli Emilii Dydo kondolencje, informuj\u0105c j\u0105 ob\u0142udnie, \u017ce schorowanego m\u0119\u017ca mimo troskliwej opieki, jak\u0105 roztoczono nad nim w szpitalu, nie uda\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 przy \u017cyciu. R\u00f3wnocze\u015bnie pogr\u0105\u017con\u0105 w b\u00f3lu wdow\u0119 poinformowano, \u017ce za odpowiedni\u0105 op\u0142at\u0105 po dokonaniu kremacji, prochy Karola Dydo mog\u0105 zosta\u0107 przes\u0142ane rodzinie, na co wyrazi\u0142a zgod\u0119.<\/p>\n

\"Urna<\/a>
Urna z prochami Karola Dydo w kaplicy cmentarnej w O\u015bwi\u0119cimiu<\/figcaption><\/figure>\n

Wkr\u00f3tce z obozu w Mauthausen nadesz\u0142a urna z prochami i odby\u0142y si\u0119 uroczysto\u015bci pogrzebowe na cmentarzu parafialnym w O\u015bwi\u0119cimiu z udzia\u0142em licznie zgromadzonych mieszka\u0144c\u00f3w miasta oraz okolic. Pogrzeb przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w cich\u0105 manifestacj\u0119 przeciwko zbrodniczej dzia\u0142alno\u015bci okupanta.<\/p>\n

Po kilku miesi\u0105cach mieszka\u0144cy Babic zostali wysiedleni w zwi\u0105zku z powstaniem i rozbudow\u0105 KL Auschwitz. Babice musia\u0142a tak\u017ce opu\u015bci\u0107 Emilia Dydo wraz z trzema c\u00f3rkami: Iren\u0105, Mari\u0105 i Zofi\u0105 oraz synem Stanis\u0142awem. Przez pewien czas mieszkali w O\u015bwi\u0119cimiu, gdzie Stanis\u0142aw Dydo pracowa\u0142 w drogerii Romana Kwiatkowskiego jako laborant-fotograf. \u00a0W tym czasie zosta\u0142 zaprzysi\u0119\u017cony jako cz\u0142onek Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej (ZWZ), kolportowa\u0142 pras\u0119 podziemn\u0105 i gromadzi\u0142 bro\u0144.<\/p>\n

Wiosn\u0105 1941 r. Emilia Dydo wraz z dzie\u0107mi zosta\u0142a z O\u015bwi\u0119cimia przesiedlona do Rzeszowa, sk\u0105d pozwolono im uda\u0107 si\u0119 w rodzinne strony nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c Karola Dydo do Ropczyc, gdzie Stanis\u0142aw Dydo wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 w ZWZ\/AK na terenie powiatu d\u0119bickiego. R\u00f3wnocze\u015bnie uko\u0144czy\u0142 konspiracyjn\u0105 podchor\u0105\u017c\u00f3wk\u0119, wcze\u015bniej zdaj\u0105c na tajnych kompletach matur\u0119, kt\u00f3rej z powodu wojny nie zd\u0105\u017cy\u0142 z\u0142o\u017cy\u0107 w Gimnazjum im. ks. Stanis\u0142awa Konarskiego w O\u015bwi\u0119cimiu. By\u0142 dow\u00f3dc\u0105 plutonu dywersyjnego Plac\u00f3wki Ropczyce w Obwodzie AK D\u0119bica. Pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 pseudonimem \u201eSteinert\u201d. Uczestniczy\u0142 w wielu akcjach bojowych na tamtejszym terenie, awansuj\u0105c do stopnia podporucznika.<\/p>\n

\"Stanis\u0142aw<\/a>
Stanis\u0142aw Dydo<\/figcaption><\/figure>\n

W marcu 1945 r. wyjecha\u0142 do Krakowa i zosta\u0142 studentem Studium Wychowania Fizycznego UJ, gdzie od wrze\u015bnia tego\u017c roku rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w konspiracyjnej organizacji \u201eWolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107\u201d (WiN). Z Krakowa zmuszony by\u0142, podobnie jak inni jego koledzy i prze\u0142o\u017ceni z Armii Krajowej, wyjecha\u0107 do Wroc\u0142awia, aby tam schroni\u0107 si\u0119 przed represjami ze strony Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa (UB). Mimo gro\u017c\u0105cego mu wci\u0105\u017c niebezpiecze\u0144stwa, w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 tam w reorganizacj\u0119 i tworzenie Obszaru Zachodniego WiN. Jednocze\u015bnie by\u0142 studentem Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego na Wydziale Prawno-Administracyjnym i kierownikiem Sekcji Lekkoatletycznej Akademickiego Zrzeszenia Student\u00f3w (AZS).<\/p>\n

Pod koniec 1947 r. aresztowano go, a nast\u0119pnie w procesie dzia\u0142aczy Zarz\u0105du Okr\u0119gu Wroc\u0142aw WiN skazano na \u015bmier\u0107. W dniu 21 listopada 1948 r. w ostatnim li\u015bcie do najbli\u017cszej rodziny pisa\u0142:<\/p>\n

\n

Du\u017co i cz\u0119sto my\u015bl\u0119 o Was i nie trac\u0119 nadziei, \u017ce jeszcze do Was powr\u00f3c\u0119.<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej Stanis\u0142aw Dydo zosta\u0142 zamordowany w wi\u0119zieniu przy ul. Kleczkowskiej we Wroc\u0142awiu. Razem z nim zgin\u0119\u0142o trzech innych cz\u0142onk\u00f3w kierownictwa okr\u0119gu wroc\u0142awskiego WiN: mjr Ludwik Marsza\u0142ek ps. \u201eZbroja\u201d, W\u0142adys\u0142aw Cisek ps. \u201eRom\u201d i por. Jan Klamut ps. \u201eG\u00f3rski\u201d.<\/p>\n

Trzy miesi\u0105ce potem matka Stanis\u0142awa Dydy napisa\u0142a do wdowy po W\u0142adys\u0142awie Cisku:<\/p>\n

\n

Widzia\u0142am si\u0119 ze spowiednikiem naszych Biedak\u00f3w. Pociesza\u0142 mnie, \u017ce oni na pewno ju\u017c w niebie, bo umierali jak \u015bwi\u0119ci, \u017ce \u015bmier\u0107 mieli zaszczytn\u0105. M\u00f3j Sta\u015b nigdy nie p\u0142aka\u0142, ale po spowiedzi p\u0142aka\u0142 i wo\u0142a\u0142: \u201eMamo, mamusiu, zostaniecie same!\u201d A potem ju\u017c spokojnie stan\u0119li pod murem, nie pozwolili sobie oczu zawi\u0105zywa\u0107 ani si\u0119 nie odwr\u00f3cili. Tak zgin\u0119li nasi Biedacy Najdro\u017csi.<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\"\"<\/a>Zamordowanych grzebano potajemnie na Cmentarzu Osobowickim we Wroc\u0142awiu. Wi\u0119\u017aniowie pod nadzorem stra\u017cnik\u00f3w kopali do\u0142y, a nast\u0119pnie z blaszanych trumien na k\u00f3\u0142kach zrzucali do nich zw\u0142oki.<\/p>\n

Stanis\u0142awa Dydo pogrzebano oddzielnie w jednym z takich do\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Stra\u017cnikiem przy jego poch\u00f3wku by\u0142 funkcjonariusz wi\u0119zienny, kt\u00f3ry pochodzi\u0142 z okolic O\u015bwi\u0119cimia. To on potem wskaza\u0142 siostrom \"\"<\/a>Stanis\u0142awa Dydo, gdzie go pogrzebano.<\/p>\n

Matka z c\u00f3rkami upami\u0119tni\u0142y gr\u00f3b Stasia po 1956 r., lecz nie wolno im by\u0142o na p\u0142ycie pomnikowej, napisa\u0107 prawdziwej przyczyny jego zgonu.<\/p>\n

\u015ap. Zofia Petryka z Ropczyc, siostra Stanis\u0142awa Dydo, wspomina\u0142a:<\/p>\n

\n

Proces trwa\u0142 d\u0142ugo, gdy\u017c s\u0105dzono kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. W \u017cadnej gazecie nie by\u0142o wzmianki o przebiegu rozpraw. (\u2026) W grupie, w kt\u00f3rej s\u0105dzony by\u0142 m\u00f3j brat, czterech otrzyma\u0142o kar\u0119 \u015bmierci. Rozstrzelano ich 27 listopada 1948 r.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Na murze ropczyckiej Fary jest umieszczona tablica, na kt\u00f3rej znajduje si\u0119 nast\u0119puj\u0105cy napis:<\/p>\n

\"\"<\/a>„O ziemio, nie zakrywaj mojej krwi<\/strong>
\n i niech nie b\u0119dzie ustanku memu wo\u0142aniu”<\/strong>
\n (Hiob 16.18)<\/strong><\/p>\n

\u017bO\u0141NIERZOM ARMII KRAJOWEJ<\/strong>
\n PLAC\u00d3WKI „ROPA” Z ROPCZYC<\/strong><\/p>\n

ppor. Zdzis\u0142awowi BRUNOWSKIEMU ps.”CYGAN” lat 32<\/strong>
\n pchor. Eugeniuszowi ZYMROZOWI ps.”MACEDO\u0143CZYK” lat 25<\/strong>
\n kpr. Zdzis\u0142awowi \u0141ASKAWCOWI ps,”MONTER” lat 24<\/strong>
\n ZAMORDOWANYM W LESIE TURZA\u0143SKIM PRZEZ NKWD<\/strong>
\n w LISTOPADZIE 1944 r.<\/strong><\/p>\n

\u017bO\u0141NIERZOWI AK PLAC\u00d3WKA” RAKIETA” z ROPCZYC<\/strong>
\n ppor. Stanis\u0142awowi DYDO ps.”STEINERT” lat 26<\/strong>
\n STRACONEMU 27 LISTOPADA 1948 r. we WROC\u0141AWIU<\/strong>
\n ZA DZIA\u0141ALNO\u015a\u0106 w WiN<\/strong><\/p>\n

KU WIECZNEJ PAMI\u0118CI PO\u015aWI\u0118CAJ\u0104<\/strong>
\n \u017bO\u0141NIERZE ARMII KRAJOWEJ z ROPCZYC <\/strong>
\n 11 LISTOPAD 1997 r. <\/strong><\/p>\n

Tragiczne losy Karola i Stanis\u0142awa Dyd\u00f3w nie mog\u0105 by\u0107 zapomniane. Powinny one by\u0107 ostrze\u017ceniem przed ludob\u00f3jstwem, bezprawiem i okrucie\u0144stwem system\u00f3w totalitarnych.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, dnia 7 stycznia 2015 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na Cmentarzu Osobowickim we Wroc\u0142awiu znajduj\u0105 si\u0119 liczne groby Polak\u00f3w zamordowanych w okresie terroru stalinowskiego w Polsce. Na pomniku jednej z mogi\u0142 mo\u017cna przeczyta\u0107: \u201e\u015ap. Stanis\u0142aw Dydo, ur. 23.02.1922, zm. 27.11.1948. Spoczywaj w Bogu niezapomniany Stasiu. Rodzina\u201d. Ostatnio otrzyma\u0142em list od pani Anny Wenc ze smutn\u0105 wiadomo\u015bci\u0105:<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":13013,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[595],"tags":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Karol-Dydo-z-\u017con\u0105.jpg",610,952,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Karol-Dydo-z-\u017con\u0105-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Karol-Dydo-z-\u017con\u0105-192x300.jpg",96,150,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Karol-Dydo-z-\u017con\u0105.jpg",610,952,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Karol-Dydo-z-\u017con\u0105.jpg",192,300,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Karol-Dydo-z-\u017con\u0105.jpg",610,952,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Karol-Dydo-z-\u017con\u0105.jpg",610,952,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Na Cmentarzu Osobowickim we Wroc\u0142awiu znajduj\u0105 si\u0119 liczne groby Polak\u00f3w zamordowanych w okresie terroru stalinowskiego w Polsce. Na pomniku jednej z mogi\u0142 mo\u017cna przeczyta\u0107: \u201e\u015ap. Stanis\u0142aw Dydo, ur. 23.02.1922, zm. 27.11.1948. Spoczywaj w Bogu niezapomniany Stasiu. Rodzina\u201d. Ostatnio otrzyma\u0142em list od pani Anny Wenc ze smutn\u0105 wiadomo\u015bci\u0105:","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12978"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12978"}],"version-history":[{"count":101,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35369,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12978\/revisions\/35369"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13013"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}