{"id":11271,"date":"2014-10-18T12:51:13","date_gmt":"2014-10-18T12:51:13","guid":{"rendered":"http:\/\/wprawnymokiemhistoryka.pl\/?p=11271"},"modified":"2021-10-31T11:40:38","modified_gmt":"2021-10-31T11:40:38","slug":"11271","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/2014\/10\/18\/11271\/","title":{"rendered":"Pomaga\u0142a wi\u0119\u017aniom KL Auschwitz"},"content":{"rendered":"
\n

Helena Dato\u0144 urodzi\u0142a si\u0119 25 kwietnia 1922 roku w Chrzanowie, gdzie uko\u0144czy\u0142a szko\u0142\u0119 powszechn\u0105, a nast\u0119pnie szko\u0142\u0119 handlow\u0105. Nale\u017ca\u0142a do Towarzystwa Gimnastycznego \u201eSok\u00f3\u0142\u201d. Ojciec zmar\u0142 przed wojn\u0105 i wychowaniem trzech c\u00f3rek zajmowa\u0142a si\u0119 matka. Helena by\u0142a najstarsza z rodze\u0144stwa.<\/strong><\/p>\n

\n

W 1940 roku, maj\u0105c siedemna\u015bcie lat, podj\u0119\u0142a prac\u0119 w kantynie przy kopalni \u201eBrzeszcze\u201d. Tu nawi\u0105za\u0142a pierwsze kontakty z wi\u0119\u017aniami KL Auschwitz oraz innymi osobami z Brzeszcz nios\u0105cymi im pomoc.<\/p>\n

\"Helena<\/a>
Helena Dato\u0144<\/figcaption><\/figure>\n

Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1942 roku powr\u00f3ci\u0142a do Chrzanowa i podj\u0119\u0142a prac\u0119 na terenie przyobozowym w O\u015bwi\u0119cimiu, w kantynie SS mieszcz\u0105cej si\u0119 w tzw. Haus 7. Budynek ten po\u0142o\u017cony by\u0142 w pobli\u017cu obozu macierzystego (Auschwitz I). Mie\u015bci\u0142y si\u0119 w nim r\u00f3wnie\u017c biura, w kt\u00f3rych pracowali wi\u0119\u017aniowie.<\/p>\n

<\/p>\n

\u0141\u0105czniczka z wolnym \u015bwiatem<\/h3>\n

Ponadto do kantyny towar dowozili wi\u0119\u017aniowie pracuj\u0105cy w r\u00f3\u017cnych magazynach obozowych. Przychodzili tam r\u00f3wnie\u017c wi\u0119\u017aniowie zabieraj\u0105cy produkty \u017cywno\u015bciowe dla esesman\u00f3w. Ten bardzo ruchliwy punkt, jakim by\u0142 \u201eHaus 7\u201d, stwarza\u0142 Helenie Dato\u0144, dwudziestoletniej w\u00f3wczas dziewczynie, idealne warunki, by nie\u015b\u0107 pomoc wi\u0119\u017aniom KL Auschwitz, w czym bardzo pomocne by\u0142y kontakty nawi\u0105zane przez ni\u0105 wcze\u015bniej z konspiracyjn\u0105 grup\u0105 PPS z Brzeszcz, kt\u00f3ra uczyni\u0142a z niej \u0142\u0105czniczk\u0119 z wolnym \u015bwiatem.<\/p>\n

Za po\u015brednictwem Heleny Dato\u0144 przekazywane by\u0142y grypsy wi\u0119\u017ani\u00f3w i potajemne przesy\u0142ki do obozu zawieraj\u0105ce m.in. bezcenne lekarstwa ratuj\u0105ce \u017cycie osadzonym w obozie. Kontakty nawi\u0105zywane przez ni\u0105 i po\u015bredniczenie w dostarczaniu r\u00f3\u017cnorodnych przesy\u0142ek by\u0142y u\u0142atwione jeszcze dzi\u0119ki temu, \u017ce codziennie doje\u017cd\u017ca\u0142a do pracy z Chrzanowa do O\u015bwi\u0119cimia, posiadaj\u0105c tzw. lagrowy Ausweis podpisany osobi\u015bcie przez komendanta obozu Rudolfa H\u0151ssa. Dzi\u0119ki temu dokumentowi niewzbudzaj\u0105ca podejrze\u0144 m\u0142oda dziewczyna mog\u0142a do\u015b\u0107 swobodnie porusza\u0107 si\u0119 w silnie strze\u017conej strefie przyobozowej, co jeszcze bardziej u\u0142atwia\u0142o jej po\u015bredniczenie w dostarczaniu nielegalnych przesy\u0142ek, ukrytych cz\u0119sto w bu\u0142ce, zapalniczce, etui do okular\u00f3w czy w wiecznym pi\u00f3rze.<\/p>\n

Niekt\u00f3re wiadomo\u015bci przekazywane z obozu za jej po\u015brednictwem dociera\u0142y potajemnie do Londynu i informacje o zbrodniach SS by\u0142y podawane w audycjach londy\u0144skiego radia BBC. Dato\u0144 pomaga\u0142a tak\u017ce w organizowaniu ucieczek wi\u0119\u017ani\u00f3w. Politische Abteilung, czyli obozowe gestapo, nigdy nie wpad\u0142o na trop jej tajnej dzia\u0142alno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 prowadzi\u0142a do stycznia 1945 roku.<\/p>\n

Obozowe grypsy<\/h3>\n

Po zako\u0144czeniu wojny pracowa\u0142a w Ubezpieczalni Spo\u0142ecznej w Chrzanowie. By\u0142a r\u00f3wnie\u017c instruktork\u0105 rytmiki i ta\u0144ca w tamtejszych szko\u0142ach. W 1946 r. wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Stanis\u0142awa Szpaka i urodzi\u0142a c\u00f3rk\u0119 Ma\u0142gorzat\u0119. W 1976 r. przesz\u0142a na emerytur\u0119. By\u0142a odznaczona Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.<\/p>\n

We wrze\u015bniu 2010 r. uczestniczy\u0142em w spotkaniu, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 z Helen\u0105 Dato\u0144-Szpak i jej c\u00f3rk\u0105 Ma\u0142gorzat\u0105 Boro\u0144 w Chrzanowie. Obydwie panie udost\u0119pni\u0142y mi cenne pami\u0105tki, kt\u00f3re starannie przechowywa\u0142y przez wiele lat w swoich rodzinnych zbiorach. W\u015br\u00f3d nich by\u0142y kartki okoliczno\u015bciowe, misternie ozdobione rysunkami, cz\u0119sto z pi\u0119knie napisanymi dedykacjami, wierszami i autografami, kt\u00f3re Helena Dato\u0144 otrzymywa\u0142a od wi\u0119\u017ani\u00f3w z okazji swoich imienin, Nowego Roku czy innych \u015bwi\u0105t, a tak\u017ce dwie okupacyjne legitymacje. Udost\u0119pnione mi zosta\u0142y tak\u017ce liczne obozowe listy-grypsy, kt\u00f3re pisane by\u0142y do niej przez wi\u0119\u017ania Wilhelma Gawliczka. Na pro\u015bb\u0119 Heleny Dato\u0144-Szpak i jej c\u00f3rki wspomniane pami\u0105tki przekaza\u0142em do zbior\u00f3w Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Helena Dato\u0144 – portret<\/figcaption><\/figure>\n

W mieszkaniu Heleny Dato\u0144-Szpak pozosta\u0142 na \u015bcianie jej portret pi\u0119knie wykonany przez wi\u0119\u017ani\u00f3w. Z t\u0105 pami\u0105tk\u0105 w\u0142a\u015bcicielka nie chcia\u0142a si\u0119 rozsta\u0107. Zachowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c w swoich zbiorach obozowy portret Wilhelma Gawliczka, kt\u00f3ry by\u0142 autorem wspomnianych list\u00f3w-gryps\u00f3w pisanych do niej w epoce piec\u00f3w krematoryjnych.<\/p>\n

Helena Dato\u0144-Szpak powiedzia\u0142a mi w\u00f3wczas:<\/p>\n

\n

Ka\u017cdy dzie\u0144 pracy na terenie przyobozowym by\u0142 dla mnie wielkim prze\u017cyciem, bo ju\u017c id\u0105c do pracy, spotyka\u0142am ca\u0142e kolumny \u017cydowskich kobiet, m\u0119\u017cczyzn i dzieci, kt\u00f3re by\u0142y prowadzone do kom\u00f3r gazowych w Birkenau. Oni nie wiedzieli o tym, ale ja wiedzia\u0142am i przechodz\u0105c obok nich, patrzy\u0142am na przera\u017cone oczy kobiet i m\u0119\u017cczyzn [\u2026]. Widok ten ci\u0105gle mnie prze\u015bladuje.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

By\u0142o to moje pierwsze i ostatnie spotkanie z Helen\u0105 Dato\u0144-Szpak, legend\u0105 Ruchu Oporu w KL Auschwitz, kt\u00f3ra zmar\u0142a 14 pa\u017adziernika 2014 roku. Mia\u0142a dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwa lata.<\/p>\n

Uroczysto\u015bci pogrzebowe odby\u0142y si\u0119 w Chrzanowie 18 pa\u017adziernika 2014 roku. Uczestniczy\u0142a w nich delegacja pracownik\u00f3w Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n

Adam Cyra<\/strong><\/p>\n

O\u015bwi\u0119cim, <\/em>dnia 18 pa\u017adziernika 2014 roku.<\/em>
\n<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Helena Dato\u0144 urodzi\u0142a si\u0119 25 kwietnia 1922 roku w Chrzanowie, gdzie uko\u0144czy\u0142a szko\u0142\u0119 powszechn\u0105, a nast\u0119pnie szko\u0142\u0119 handlow\u0105. Nale\u017ca\u0142a do Towarzystwa Gimnastycznego \u201eSok\u00f3\u0142\u201d. Ojciec zmar\u0142 przed wojn\u0105 i wychowaniem trzech c\u00f3rek zajmowa\u0142a si\u0119 matka. Helena by\u0142a najstarsza z rodze\u0144stwa. W 1940 roku, maj\u0105c siedemna\u015bcie lat, podj\u0119\u0142a prac\u0119 w kantynie przy kopalni \u201eBrzeszcze\u201d. Tu nawi\u0105za\u0142a pierwsze …<\/p>\n","protected":false},"author":1113,"featured_media":11290,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[291],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/Helena-dato\u0144-Szpak-2.jpg",445,650,false],"thumbnail":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/Helena-dato\u0144-Szpak-2-150x150.jpg",96,96,true],"medium":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/Helena-dato\u0144-Szpak-2-205x300.jpg",103,150,true],"medium_large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/Helena-dato\u0144-Szpak-2.jpg",445,650,false],"large":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/Helena-dato\u0144-Szpak-2.jpg",205,300,false],"1536x1536":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/Helena-dato\u0144-Szpak-2.jpg",445,650,false],"2048x2048":["https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/Helena-dato\u0144-Szpak-2.jpg",445,650,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"","author_link":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/author\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Helena Dato\u0144 urodzi\u0142a si\u0119 25 kwietnia 1922 roku w Chrzanowie, gdzie uko\u0144czy\u0142a szko\u0142\u0119 powszechn\u0105, a nast\u0119pnie szko\u0142\u0119 handlow\u0105. Nale\u017ca\u0142a do Towarzystwa Gimnastycznego \u201eSok\u00f3\u0142\u201d. Ojciec zmar\u0142 przed wojn\u0105 i wychowaniem trzech c\u00f3rek zajmowa\u0142a si\u0119 matka. Helena by\u0142a najstarsza z rodze\u0144stwa. W 1940 roku, maj\u0105c siedemna\u015bcie lat, podj\u0119\u0142a prac\u0119 w kantynie przy kopalni \u201eBrzeszcze\u201d. Tu nawi\u0105za\u0142a pierwsze…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11271"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11271"}],"version-history":[{"count":46,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11271\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35632,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11271\/revisions\/35632"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11290"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11271"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11271"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wprawnymokiemhistoryka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11271"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}